Powiat babimojski - Polski Serwis Naukowy

Herb Babimostu

Herb Kargowej

Powiat babimojski (niem. Kreis Bomst) – niemiecki i polski powiat istniejący w latach 1793-1938 i 1945-1950 (o bardzo zróżnicowanych granicach) na terenie obecnych województw lubuskiego i wielkopolskiego.

1793-1918 (Niemcy)

Powiat babimojski z siedzibą w Babimoście został utworzony przez władze pruskie po drugim zaborze (około 1793). Powstał on z części dawnego powiatu kościańskiego (istniejącego od 1397 roku).

W 1807, wraz z powstaniem Księstwa Warszawskiego, odtworzono powiat babimojski a jego ośrodkiem centralnym została Kargowa.

Reforma administracyjna Polski (1975) – reforma zmieniająca podział administracyjny Polski, wraz z którą porzucono trójstopniowy podział administracyjny kraju (województwo – powiat – gmina) i zastąpiono go nowym, dwustopniowym podziałem (województwo – gmina), obowiązującym od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998.

Powiat sulechowski – powiat istniejący na terenie Polski w latach 1951-1975 na obszarze obecnych powiatów zielonogórskiego i nowosolskiego (woj. lubuskie). Jego ośrodkiem administracyjnym był Sulechów. Oprócz Sulechowa na terenie powiatu istniały miasta Babimost i Kargowa oraz gminy Bojadła, Kolsko i Trzebiechów. Powiat wchodził w skład województwa zielonogórskiego.

Po kongresie wiedeńskim (1814-1815) nastąpiła reorganizacja struktury powiatowej w państwie pruskim. Tak więc 1 stycznia 1818 powstał powiat babimojski ze stolicą w Babimoście (niem. Bomst). Około 1880 powiat babimojski dzielił się na pięć obszarów wójtowskich: kargowski, rakoniewicki, wolsztyński, hamerski (Kuźnica Zbąska) i zaborowski.

Piła (niem. Schneidemühl) – miasto i gmina w północno-zachodniej Polsce, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu pilskiego. Położone na pograniczu Pojezierza Wałeckiego i Pojezierza Krajeńskiego, nad Gwdą, około 11 km powyżej jej ujścia do Noteci. Liczy 74 550 mieszkańców, co daje jej 51. pozycję w kraju i 4. w województwie.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

W 1887 siedzibę przeniesiono do Wolsztyna. Powiat obejmował wówczas 253 miejscowości, w tym 7 gmin miejskich (Wolsztyn, Babimost, Kargową, Kopanicę, Kębłowo, Rostarzewo i Rakoniewice) oraz 34 obszary dworskie.

1919-1938 (Niemcy / Polska)

Na mocy traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919 powiat babimojski został podzielony na dwie części:

714 km² (z Wolsztynem) przyłączono do odrodzonej Polski; nazwa powiat babimojski utrzymała się do 12 grudnia 1920 roku, kiedy to jednostka została przekształcona w powiat wolsztyński z siedzibą w Wolsztynie

286 km² (z Babimostem) pozostało w granicach Niemiec, zachowując miano powiatu babimojskiego

Od 20 listopada 1919 niemiecki powiat babimojski był administrowany z odległej Piły, wchodząc w 1922 roku w skład Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej o absurdalnym kształcie. Sam powiat stanowił wąski i długi pas wzdłuż granicy polskiej, ciągnący się od okolic Zbąszynka, wzdłuż polskiej Kopanicy i Moch aż do enklawy powiatu wschowskiego Śmieszkowo (niem. Lache) na północ od Sławy.

Nowe Kramsko (Neu Kramzig, 1937-45 Kleistdorf) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Babimost, nad Jeziorem Wojnowskim, 34 km od Zielonej Góry.

Województwo lubuskie – jedno z 16 województw w Polsce. Powstało w 1999 roku z większości terytoriów dawnych województw gorzowskiego i zielonogórskiego oraz niewielkiej części leszczyńskiego. Składają się na nie ziemie kilku historycznych krain – ziemi lubuskiej, Dolnego Śląska, Nowej Marchii, Wielkopolski, Łużyc.

W 1938 roku, w związku z likwidacją Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej, powiat babimojski został zniesiony:

większą część (z Babimostem, Kargową i Nowym Kramskiem) włączono do brandenburskiego powiatu cylichowsko-świebodzińskiego (Kreis Züllichau-Schwiebus)

mniejszą (z Bagnem, Dronikami, Spokojną, Krzyżem, Łupicami, Ciosańcem, Kaliskami, Rudnem, Szreniawę i Świętnem) do dolnośląskiego powiatu zielonogórskiego (Kreis Grünberg in Schlesien).

1945-1950 (Polska)

W czasie II wojny światowej (polski) powiat wolsztyński należał do Niemiec, a po jej zakończeniu został reaktywowany na terenie Polski.

Babimost (niem. Bomst) to miasto w woj. lubuskim, w powiecie zielonogórskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Babimost. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.

Prowincja Dolny Śląsk (niem. Provinz Niederschlesien) - prowincja pruska utworzona w 1919 roku z części Śląska, ze stolicą we Wrocławiu. Oprócz Śląska obejmowała także część Łużyc i ziemię kłodzką.

Obszar niemieckiego, zniesionego w 1938 roku powiatu babimojskiego (określanego jako dawny szczątkowy powiat babimojski lub Restkreis Bomst) przypadł w 1945 roku Polsce jako część Ziem Odzyskanych. Z części włączonej w 1938 roku do powiat cylichowsko-świebodzińskiego utworzono polski powiat babimojski (południowe części pozostały w powiecie zielnogórskim), który włączono do województwa poznańskiego. Tak więc powiat babimojski nie został połączony z historycznie spójnym powiatem wolsztyńskim, przez co w latach 1945-1950 na terenie woj. poznańskiego istniały obocznie dwa powiaty (wolsztyński i babimojski) podtrzymujące zarys granicy państwowej z czasów II RP. Powiat babimojski nie był jednak samodzielnym powiatem. Był traktowany jako obwód (obwód babimojski) i podlegał staroście i wydziałowi powiatowemu w Wolsztynie (starosta w tym okresie występował jako starosta powiatu babimojskiego i wolsztyńskiego).

Gmina Cigacice – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1945-1954 w woj. poznańskim i woj. zielonogórskim (dzisiejsze woj. lubuskie). Siedzibą władz gminy były Cigacice.

Powiat wschowski - powiat w Polsce (województwo lubuskie), utworzony w 2002 roku z części powiatu nowosolskiego. Do 1999 r. gminy Wschowa i Szlichtyngowa znajdowały się w województwie leszczyńskim, a gmina Sława w województwie zielonogórskim. Jego siedzibą jest miasto Wschowa. Powiat położony jest w następujących regionach fizycznogeograficznych: Pradolina Głogowska i Pojezierze Sławskie.

W 1950 roku powiat babimojski wszedł w skład nowego woj. zielonogórskiego.

1 stycznia 1951 do powiatu babimojskiego włączono:

miasto Sulechów oraz gminy Cigacice, Krężoły i Trzebiechów z powiatu świebodzińskiego

gminy Bojadła i Kolsko z powiatu zielonogórskiego

Równocześnie ustalono siedzibę powiatowej rady narodowej w Sulechowie a nazwę powiatu zmieniono na powiat sulechowski. Był to jednocześnie koniec powiatu babimojskiego jako szczątkowego (niemieckiego) tworu. Nowy powiat sulechowski istniał do reformy administracyjnej w 1975 roku. Ani powiatu sulechowskiego, ani babimojskiego nie reaktywowano w związku z reformą administracyjną w 1999 roku.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).