Powiat bielski - 1795-1915 - Polski Serwis Naukowy

Powiat bielski, ros. Бельский уезд – jeden z powiatów w guberni grodzieńskiej Imperium Rosyjskiego w latach 1796-1915, utworzony na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej. Siedziba - Bielsk Podlaski.

Podział powiatu

Powiat składał się z:

sześciu miast: Bielsk Podlaski oraz pięć nadetatowych – Brańsk, Drohiczyn, Kleszczele, Mielnik, Narew;

pięciu miasteczek: Boćki, Ciechanowiec, Niemirów, Orla, Siemiatycze;

15 gmin: Dubiażyn, Grodzisk, Klejniki, Łosinka, Malesze, Narojki, Nowe Berezowo, Oleksin, Orla, Pasynki, Pawły, Radziwiłłówka-Aleksandrowo, Rajsk, Siemiatycze, Skórzec; w tym 544 wsie, 49 majątków i folwarków oraz 28 uroczysk i innych.

W jego skład wchodziło 8 włości.

Brańsk – gmina miejska w województwie podlaskim, w powiecie bielskim; jest ponadto siedzibą władz wiejskiej gminy Brańsk. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Ujezd (ros. уезд) – w Imperium Rosyjskim, a także w RFSRR w pierwszych latach po rewolucji październikowej, jednostka administracyjna niższego rzędu, czasem utożsamiana z powiatem.

włość oleksińska - Oleksin

włość dubiażyńska - Dubiażyn

włość klejnicka - Klejniki

włość łosińska - Łosinka

włość maleszewska - Malesze

włość nowoberezowska - Nowe Berezowo

włość orleńska - Orla

włość pasynkowska - Pasynki

Wzmianka z r. 1880

"Powiat bielski gub. grodzieńskiej zajmuje według Strelbickiego 3 130 wiorst kw. a według urzędowych danych 325 625 dziesięcin., z czego przypada 14 520 dzies. na własność rządową a 37 086 ogółem na lasy.

Bielsk Podlaski (białorus. Бельск Падляскі, Bielsk Padlaski) (ukr. Більськ Підляський, Bilśk Pidlaśkyj, gwarowe Біэльськ, Biêlśk) – miasto i gmina w województwie podlaskim, siedziba powiatu bielskiego.

Nurczyk – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Nurzec-Stacja, nad rzeką Nurczyk. Wieś jest siedzibą sołectwa Nurczyk, w którego skład wchodzi również miejscowość Nurczyk-Kolonia. Znajduje się tu przystanek kolejowy Nowy Nurzec.

Ludności ma 122 041 t. j. 39 na 1 wiorstę kw. Stosunek wyznań łatwo oznaczyć, biorąc powyższą cyfrę katolików dekanatu bielskiego (który się rozciąga na cały powiat) i wiedząc, że izraelitów liczono tu 1857 roku 11 616 a ewangelików 249. W tymże roku liczono włościan męzczyzn 11024, obywateli ziemskich 229. Ludność prawosławna ma w pow. bielskim trzy dekanaty: bielski, drohiczyński i kleszczelski; w bielskim było 1857 r. 16 parafij i 27 000 wiernych. Izraelici mieli w powiecie 4 synagogi i 18 domów modlitwy (tegoż roku).

Drohiczyn – miasto w woj. podlaskim, w powiecie siemiatyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Drohiczyn. Leży na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, nad Bugiem. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Orlanka, rzeka w północno-wschodniej Polsce, lewy dopływ Narwi o długości 50,3 km i powierzchni dorzecza 520 km². Płynie na Nizinie Północnopodlaskiej, w województwie podlaskim.

Dzieli się powiat bielski na 4 stany (zarządy policyjne): B., Brańsk, Ciechanowiec i Siemiatycze; gmin liczy 15 (w 1857 miał gmin 11, wsi 230).

Roku 1878 było w powiecie fabryk sukna 15 z produkcyą roczną, na 662723 rs.; browarów 8, z prod. 16750 rs.; garbarni 3, z prod. 1095 rs.; fabryka miodu 1, z produkcyą 425 rs.

Co do powierzchni gruntu, to wzgórza znajdują się w półn. części powiatu nad Narwią i ku półn.-wsch. od Bielska. Na prawym brzegu Łoknicy na półn. od wsi Miękisz jest wyżyna zwana "Wałem," na lewym zaś brzegu tej samej rzeki t. z. "góry Książęce". Niziny zajmują połud. część powiatu, mianowicie też koło Ciechanowca i Drohiczyna; równiny koło Bielska (błota bielskie), Orli, Bociek, Brańska. Między Kleszczelami a wsią Czerepki równina piaszczysta, bezwodna.

Niemirów – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Mielnik. Leży przy granicy z Białorusią, nad rzeką Bug.

Ciechanowiec – miasto na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, w woj. podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ciechanowiec. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego. Na terenie miejskim Ciechanowca znajduje się wydzielone sołectwo Ciechanowczyk.

Rzeki główne Bug i Narew, z dopływami: Łoknica, Orlanka, Liza (Narwi) i Nurzec (Bugu). Jeziór większych niema, błota nad Narwią, OrIanką, Nurczykiem, Nurcem, oraz między Narwią i Lizą. Główne zajęcie mieszkańców rolnictwo. Gleba najlepsza na pograniczu Królestwa.

Około 1857 obliczano wysiew: żyta. 24099 czetw.; pszenicy 5131; jęczmienia 6765; owsa 15310; grochu 3065; prosa 670; kartofli 18512. Sprzęt zaś: żyta 120,495; pszenicy 30,786; jęczmienia 27060; owsa 61,240; grochu 9,195; prosa 10,050; kartofli 166,878. Ogrodnictwo pięknie rozwinięte. Łąki najlepsze nad Nurcem, Bugiem, Orlanką, Białą, Łososną i Bronką.

Gubernia grodzieńska (ros. Гродненская губерния; biał. Гарадзенская губэрня lub Гродзенская губерня; lit. Gardino gubernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego w latach 1796–1915, utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej.

Nurzec, rzeka we wschodniej Polsce, prawy dopływ Bugu o długości 100,2 km i powierzchni dorzecza 2 102 km². Płynie przez Równinę Bielską i Wysoczyznę Wysokomazowiecką, w województwie podlaskim i mazowieckim.

Największy jarmark w powiecie w mieście Ciechanowcu 11 kwiet. (na konie)."

Przypisy

Zbigniew Romaniuk, Bogdan Komarzewski: Zarys historii powiatu bielskiego. 2009. [dostęp 2012-02-28].

Linki zewnętrzne

Powiat bielski (1795-1915) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.

Spis własności ziemskich w guberni grodzieńskiej z 1890 r.