Powiat wodzisławski – powiat w Polsce (województwo śląskie), reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Wodzisław Śląski. Powiat wodzisławski jest drugim najgęściej zaludnionym powiatem ziemskim w Polsce.

Podział administracyjny

W skład powiatu wchodzą:

miasta:
Wodzisław Śląski
Rydułtowy
Radlin
Pszów

Historia

Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często dla ułatwienia określany terminem ziemia wodzisławska. Jest to oczywiście termin umowny, lecz prawdą jest też, że granice powiatu pokrywają się z grubsza biorąc z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym właśnie ziemią wodzisławską (poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego) jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga odległych czasów średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi wprawdzie dopiero z końca XV w. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego (z zachowaniem pewnej autonomii), a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922-1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami.

Dnia 1 października 1954 roku w województwie stalinogrodzkim reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie (w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni):

13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem, którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego.

Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gmin :

27 maja 1975 roku, a więc pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, odbyła się na Śląsku wielka akcja przyłączania jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego aż 4 utraciły tego dnia suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice (a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego) a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa (ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego).

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego (mniejszego) województwa katowickiego.

Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.

Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy (wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia) a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.