Stare Miasto i płynąca przy nim Wisła

Most autostradowy przez Wisłę w czasie powodzi

Uregulowanie Wisły w Toruniu dzisiaj

Wisła rozciąga się w Toruniu na długości 21 kilometrów, od 725 kilometra (Czerniewice) do 746 kilometra (Port Drzewny) jej biegu. Obecnie jest rzeką spławną i żeglowną aż do tamy we Włocławku. Najgłębsza i żeglowna jest północna część koryta rzeki.

Historia regulacji rzeki w Toruniu

Od początku powstania Torunia w 1233 Wisła nie była uregulowana. Rozlewała się szeroko, nawet na 1000-1500 metrów, tworząc łachy, zakola i wyspy. Powstające brody ułatwiały przeprawę, dzięki czemu istniało tu osadnictwo od czasów pogańskich (najwcześniejsze 11.000 lat temu). Dzięki temu przez Toruń przebiegał bursztynowy szlak.

Pierwsze próby uregulowania rzeki poczynili Prusacy, w połowie XIX wieku. Polegały one na dokładnym wyznaczeniu koryta o szerokości ok. 500-600 metrów. Następnie przy pomocy barek parowych przemieszczono ogromne ilości piasku w rzece. Tam gdzie były wyspy w nurcie – usunięto je. Tam gdzie płynęła woda poza oznaczonym pasem – zasypywano wybranym piaskiem. Efektem tych prac było nadanie korytu płynnego przebiegu, bez skosów, rozlewisk i o równej szerokości.

Następnym etapem było wybudowanie kilkuset mierzei (tzw. ostrogi). Były to półokrągłe nasypy ziemne, obudowane z góry i boków brukiem kamiennym, o szerokości około 5 i długości 20-40 metrów, skierowane w poprzek nurtu. Ich zadaniem było kierowanie głównego nurtu rzeki ku jej środkowi, przez co Wisła automatycznie się pogłębiała środkiem, a piasek osadzał się po bokach. Był to nowatorski pomysł ówczesnych czasów, wykonywany głównie na terenie Prus. W wyniku tych prac znacznie szersze tereny wcześniejszych rozlewisk mogły być podniesione, osuszone i wykorzystywane rolniczo. Pozostałe tereny poza miastem, niżej położone, zabezpieczono wałem, do którego przy największych powodziach od 130 lat, woda sięgała jedynie do ich nasady.

Dzisiaj Wisła jest uregulowana jedynie na dawnym terenie zaboru pruskiego. Pierwszym uregulowanym miastem, przez które przepływa jest Toruń, a wcześniej jest rzeką dziko (naturalnie) płynącą.

W czasie PRL konserwacji ostróg zaniechano. W wielu miejscach rzeka jest płytka, a przy niskich stanach wody wyłaniają się łachy (piaszczyste wyspy). W Toruniu i okolicy wytyczony jest pas żeglowny, wiodący wzdłuż północnego brzegu rzeki. Jest on na bieżąco utrzymywany, pogłębiany i nadaje się do żeglugi.