Powojowate - Polski Serwis Naukowy

Powojowate (Convolvulaceae Juss.) – rodzina roślin zielnych z rzędu psiankowców obejmująca ponad 1650 gatunków w 57 rodzajach. Powojowate spotykane są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem obszarów okołobiegunowych.

Charakterystyka

Pokrój Zwykle pnące się rośliny zielne, rzadko drzewa. Łodyga Wijąca się (zawsze w prawo), płożąca, rzadko wzniesiona. Liście Ulistnienie skrętoległe, liście pojedyncze, całobrzegie, często klapowane, rzadko ząbkowane. Kwiaty Lejkowate osadzone zwykle pojedynczo w kątach liści, niekiedy zebrane są w szczytowe wiechowate kwiatostany. Są to kwiaty promieniste, o 5-krotnej symetrii, zrośniętych płatkach korony, 1 słupku i 5 pręcikach.

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzina siostrzana w stosunku do psiankowatych (Solanaceae).

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal, Phytologia 74: 178, 1993) - podklasa roślin należących do klasy Rosopsida. Liczy ponad 40 000 gatunków zgrupowanych w 53 rodzinach.

Podział według APweb i GRIN

podrodzina Humbertioideae Roberty

plemię Humbertieae

rodzaj: Humbertia – takson monotypowy z drzewiastym gatunkiem Humbertia madagascariensis występującym na Madagaskarze.

podrodzina Convolvuloideae Burnett

plemię Aniseieae

rodzaj: Aniseia Choisy

rodzaj: Iseia O'Donell

rodzaj: Odonellia K. R. Robertson

rodzaj: Tetralocularia O'Donell

plemię Cardiochlamyeae

rodzaj: Cardiochlamys Oliv.

rodzaj: Cordisepalum Verdc.

rodzaj: Dinetus Buch.-Ham. ex Sweet

rodzaj: Poranopsis Roberty

rodzaj: Tridynamia Gagnep.

plemię Convolvuleae

rodzaj: Calystegia R. Br. – kielisznik

rodzaj: Convolvulus L. – powój

rodzaj: Polymeria R. Br.

plemię Cresseae

rodzaj: Bonamia Thouars

rodzaj: Cladostigma Radlk.

rodzaj: Cressa L.

rodzaj: Evolvulus L.

rodzaj: Hildebrandtia Vatke

rodzaj: Itzaea Standl. & Steyerm.

rodzaj: Neuropeltis Wall.

rodzaj: Neuropeltopsis Ooststr.

rodzaj: Sabaudiella Chiov.

rodzaj: Seddera Hochst.

rodzaj: Stylisma Raf.

rodzaj: Wilsonia R. Br.

plemię Cuscuteae

rodzaj: Cuscuta L. – kanianka

plemię Dichondreae

rodzaj: Calycobolus Willd. ex Schult.

rodzaj: Dichondra J. R. Forst. & G. Forst.

rodzaj: Dipteropeltis Hallier f.

rodzaj: Falkia Thunb.

rodzaj: Metaporana N. E. Br.

rodzaj: Nephrophyllum A. Rich.

rodzaj: Porana Burm. f.

rodzaj: Rapona Baill.

plemię Erycibeae

rodzaj: Erycibe Roxb.

plemię Ipomoeeae

rodzaj: Argyreia Lour.

rodzaj: Astripomoea A. Meeuse

rodzaj: Blinkworthia Choisy

rodzaj: Ipomoea L. – wilec

rodzaj: Lepistemon Blume

rodzaj: Lepistemonopsis Dammer

rodzaj: Paralepistemon Lejoly & Lisowski

rodzaj: Rivea Choisy

rodzaj: Stictocardia Hallier f.

rodzaj: Turbina Raf.

plemię Jacquemontieae

rodzaj: Jacquemontia Choisy

plemię Maripeae

rodzaj: Dicranostyles Benth.

rodzaj: Kuhlmanniella Barroso

rodzaj: Lysiostyles Benth.

rodzaj: Maripa Aubl.

plemię Merremieae

rodzaj: Decalobanthus Ooststr.

rodzaj: Hewittia Wight & Arn.

rodzaj: Hyalocystis Hallier f.

rodzaj: Merremia Dennst. ex Endl.

rodzaj: Operculina Silva Manso

rodzaj: Xenostegia D. F. Austin & Staples

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe Takht. ex Reveal, nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce Dumort., podrząd Convolvulineae Engl., rodzina powojowate (Convolvulaceae Juss.).

Argyreia nervosa (Burm. f.) Bojer) - powój hawajski - gatunek rośliny z rodziny powojowatych. Roślina pochodzi z południowej Azji, introdukowana została na Hawajach, w Afryce, Ameryce Środkowej.

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

Pozycja i podział wg systemu Takhtajana

Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta), klasa: Magnoliopsida, podklasa: jasnotowe (Lamiidae), nadrząd: Solananae, rząd: powojowce (Convolvulales), rodzina: powojowate (Convolvulaceae).

Osobny artykuł: Systematyka powojowatych wg Takhtajana.

Zastosowanie

Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, stosowane do osłaniania ogrodzeń lub balkonów. Wilec ziemniaczany Ipomoea batatas uprawiany jest na szeroką skalę jako roślina jadalna i przemysłowa. Nasiona wielu roślin zawierają czynnik toksyczny (przede wszystkim Argyreia nervosa: alkaloidy indolowe, kwas lizergowy (LSA). Jako symptomy zatrucia mogą wystąpić: halucynacje, rozszerzone źrenice, nudności, wymioty, biegunka, senność, zdrętwienie i kurcze mięśni. Zatruć się można spożywając nasiona.

Psiankowate (Solanaceae Juss.) - rodzina roślin z rzędu psiankowców. Obejmuje ok. 2460 gatunków występujących w stanie dzikim głównie na półkuli północnej, poza tym na wszystkich kontynentach z wyjątkiem okolic okołobiegunowych.

Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-14].
Family: Convolvulaceae (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-14].
Crescent Bloom: Convolvulaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-04-14].

Linki zewnętrzne

Convolvulaceae [w:] Watson L. & M.J. Dallwitz. 1992. The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval na http://delta-intkey.com (ang.)

Powój polny (Convolvulus arvensis L.) – gatunek byliny należący do rodziny powojowatych. Występuje w prawie całej Europie z wyjątkiem północy. W Polsce pospolity na niżu i pogórzu.

Wilec (Ipomoea L.) – rodzaj roślin zielnych, głównie pnączy z rodziny powojowatych, obejmuje ok. 500 gatunków. Występuje głównie na obszarach gorących i ciepłych. Określany często (błędnie) jako powój, mylony bywa także z kielisznikiem.