Powstanie łódzkie - Polski Serwis Naukowy

Pomnik w Łodzi upamiętniający Rewolucję 1905 r.

Powstanie łódzkie, zwane również "czerwcowym" – pierwsze w Imperium Rosyjskim powstanie zbrojne robotników (22-24 czerwca) w trakcie rewolucji 1905 roku. Obok charakteru społecznego miało zarazem charakter niepodległościowy.

Rusyfikacja – proces polegający na dążeniu Rosjan do wynarodowienia podbitych państw poprzez stopniowe narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Preludium

22 stycznia 1905 miała miejsce masakra robotników w Petersburgu.

26 stycznia 1905 r. – rozpoczął się strajk w fabrykach Steinerta, Geyera, Silbersteina. Pracę porzuciło 10 tys. robotników.

27 stycznia 1905 r. – ogłoszenie strajku powszechnego; żądania:

8-godzinnego dnia pracy,

ustalenia minimalnej płacy,

powołania kas chorych,

28 stycznia:

PPS i SDKPiL wezwały ludność Królestwa Polskiego do strajku powszechnego;

wybuchł ogólny strajk szkolny przeciwko rusyfikacji

W styczniu w Łodzi zginęło z rąk rosyjskich 11 manifestantów, a 108 zostało poważnie rannych.

W lutym fabrykanci skrócili czas pracy 10 godzin i podwyższyli płace robotnicze.

Luty – do strajków przystąpili łódzcy uczniowie z żądaniem zaprzestania rusyfikacji.

Na przełomie maja i czerwca w Łodzi strajkowało około 32 tys. robotników. Fabrykanci Kunitzer, Heinzel i Scheibler ogłosili lokaut

1 maja wybuchł strajk inspirowany przez PPS.

18 czerwca kozacy zaatakowali kilka tysięcy robotników wracających z demonstracji w lesie łagiewnickim.

20 i 21 czerwca odbyły się pogrzeby ofiar 18 czerwca, które przerodziły się w manifestację rozgromioną przez Rosjan. 21 manifestantów poniosło śmierć.

Walki czerwcowe

22 czerwca wieczorem wybuchło powstanie zbrojne. Na ul. Wschodniej powstańcy zaatakowali kompanię piechoty i pół sotni kozaków.

Nocą z 22 na 23 czerwca na ulicach Łodzi wzniesiono ponad 100 barykad. Do pacyfikacji skierowano sześć pułków piechoty, dwa pułki kawalerii oraz pułk kozaków. Najkrwawsze walki miały miejsce na barykadach wzniesionych na rogu ulic Wschodniej i Południowej, ul. Północnej, w okolicach szosy rokicińskiej oraz w parku Źródliska. Źródła podają, iż tego dnia na pewno zginęło 160 osób.

W dniu 24 czerwca padły ostatnie barykady (na ul. Wschodniej oraz w parku na Źródliskach).

Epilog

25 czerwca w Łodzi i powiecie łódzkim władze ogłosiły stan wojenny. Akcje strajkowe wybuchały aż do 1907 r.

1 grudnia 1905 papież Pius X w liście do biskupów ziem polskich potępił wystąpienia robotników przeciwko carowi.

10 października 1906 z wyroku sądu polowego w Łodzi stracono 5 robotników. Na znak protestu zastrajkowały wszystkie fabryki łódzkie. Strajkowało 67 tys. robotników.

29 grudnia 1906 zaczęto zamykać łódzkie fabryki, a robotników wysiedlać z miasta.

Jednym z pozytywnych efektów łódzkiej rewolucji było umożliwienie powstania pierwszej polskiej męskiej szkoły średniej - obecnego I LO im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, otwartego 17 października 1906 roku pod nazwą Gimnazjum Polskie.

Przypisy

E. Kozłowski, M. Wrzosek, Dzieje Oręża Polskiego 1794-1938, Warszawa 1973, s 306 i n
J. Łojek, Kalendarz historyczny. Polemiczna historia Polski, Warszawa 1994. 386
W. Pobóg-Malinowski, Najnowsza historia polityczna Polski. Okres 1864-1914, T. 2, Gdańsk 1991, d.512
http://socjalizm.republika.pl/setna.htm
Krytyka Polityczna - Tekst rocznicowy

Linki zewnętrzne

Rok 1905: Przebudzeni bombą Gazeta Wyborcza, 2005-12-09

Barykady, które dały przykład Gazeta Wyborcza, 2007-09-27

Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy – działająca na przełomie XIX i XX wieku polska marksistowska partia polityczna. Początkowo nosiła nazwę Socjaldemokracja Królestwa Polskiego. Od 1900 roku Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy.

Rewolucja rosyjska 1905 roku – ogólnokrajowy spontaniczny zryw skierowany zarówno przeciw rządowi, jak i przeciw przemocy państwa wobec obywateli. Wydarzenie to uważa się za początek zmian ustrojowych w Rosji, prowadzący do rewolucji 1917 roku.