Powstanie Kantonalistów - Polski Serwis Naukowy

Zasięg powstania kantonalistów

Powstanie kantonalistów – fala wystąpień, które przetoczyły się przez Hiszpanię w czasie I Republiki hiszpańskiej (1873-1874), poczynając od 12 lipca 1873 r.

Wydarzenia zbiegły się w czasie z Rewolucją naftową (9-13 lipca). Pierwsze z wystąpień miało miejsce w Kartagenie 12 lipca, następne wybuchały w wielu regionach Walencji, Murcji i Andaluzji, w prowincjach Salamanca i Toledo. Podczas wystąpień ogłaszano utworzenie kantonów (niezależnych jednostek administracyjnych, dobrowolnie stowarzyszonych w „Federacji Hiszpańskiej”). Próby tworzenia kantonów miały miejsce również w Estremadurze (w Coria, Hervás i Plasencia). Publikowana była również gazeta „El Canton Extremeño” (której redaktorem był najpierw Hernández González, a potem Evaristo Pinto Sánchez), wzywająca do utworzenia kantonu Estremadury połączonego z Luzytanią i zbrojnej walki, jeśli będzie to konieczne, w obronie głoszonych ideałów.

Walencja, Wspólnota Walencka (katal. Comunitat Valenciana, hiszp. Comunidad Valenciana) – wspólnota autonomiczna położona w południowo-wschodniej Hiszpanii ze stolicą w Walencji. W większości obejmuje historyczny region zwany Krajem Walencji (hiszp. País Valenciano), który jako Królestwo Walencji (katal. Regne de València) wraz z Katalonią, Aragonią i Balearami tworzył historyczną Koronę Aragońską. Od północy graniczy z Katalonią i Aragonią, od zachodu z Kastylią-La Manchą, od południa z Murcją.

Rewolucja naftowa (hiszp. La Revolución del Petróleo) – anarchistyczne i związkowe powstanie robotników w mieście Alcoy w Hiszpanii, które miało miejsce w lipcu 1873 r.

Powstanie kantonalistów znalazło również pewien oddźwięk w prowincji Ávila (w Kastylii i Leónie).

Ruch kantonalistów opowiadał się za radykalnym federalizmem oraz za dobrowolnym łączeniem się kantonów (związków gmin i miast) w federacje. Wywarł duży wpływ na powstający ruch robotniczy, zwłaszcza anarchistyczny.

W większości kantonów zniesiono monopole, wprowadzono ośmiogodzinny dzień pracy, likwidowano bezrobocie, ale w końcu opodatkowano konsumpcję.

Luzytania (łac. Lusitania, także: Hispania Lusitania), starożytna prowincja rzymska, która znajdowała się na Półwyspie Iberyjskim i obejmowała obszar obecnej Portugalii i zachodnią część Hiszpanii. Nazwa pochodzi od plemienia Luzytanów zamieszkujących te obszary w okresie starożytnym. Ich pochodzenie nie zostało dotychczas ustalone.

Malaga (hisz. Málaga, fen. Malaka, łac. Malaca, arab. مالقة = Mālaqah) – miasto w regionie Andaluzja w południowej Hiszpanii, położone nad Morzem Śródziemnym, u podnóża Gór Betyckich. Stolica prowincji Malaga, 558 tys. mieszk. (2005). Ośrodek przemysłu chemicznego, włókienniczego i cementowego. Dzięki łagodnemu klimatowi na równinie Hoja de Malaga uprawia się pomarańcze, banany, figi, bawełnę, trzcinę cukrową oraz winorośl (wino malaga i rodzynki). Duży port handlowy i rybacki oraz stocznia. Baza marynarki wojennej. Od lat pięćdziesiątych XX wieku rozwój turystyki, kąpieliska na Costa del Sol.

Wśród kantonalistów wpływy anarchistyczne i socjalistyczne były nieobecne tylko w Kadyksie; najsilniejsze wpływy mieli w Sewilli i Granadzie.

Zasięgiem wprowadzanych zmian i długością trwania wyróżniały się kantony Almansa, Loja, Sewilla, Málaga, Kadyks (w tym ostatnim brał udział znany hiszpański działacz anarchistyczny Fermín Salvochea), Tarifa, a przede wszystkim Kartagena, stawiająca opór aż do stycznia 1874 r., kiedy zajęły ją wojska pod dowództwem Arsenio Martíneza Camposa i Manuela Pavíi.

Anarchizm (od gr. ἀναρχία anarchia – "bez władcy") lub wolnościowy socjalizm – doktryna postulująca model społeczeństwa opartego na dobrowolnej współpracy, równości społecznej, solidarności międzyludzkiej i poszanowaniu wolności jednostki, odrzucająca potrzebę istnienia instytucji państwa, kapitalizmu oraz innych form władzy, wyzysku, przymusu i hierarchii, a także ruch społeczny dążący do realizacji tych celów.

Bezrobocie jest zjawiskiem społecznym polegającym na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i deklarujących chęć jej podjęcia nie znajduje faktycznego zatrudnienia z różnych powodów.

Po rewolucji kantonalistów z urzędu prezydenta republiki zrezygnował Francisco Pi y Margall (który również był federalistą, podzielającym dodatkowo pewne poglądy Pierre Josepha Proudhona, nie tak jednak radykalnym).

Zobacz też

Proklamacje kantonów w języku hiszpańskim

Loja - miasto w Ekwadorze, jest stolicą prowincji Loja. Liczy około 129 tys. mieszkańców (2005). Miasto zostało założone przez Alonso de Mercadillo, 8 grudnia w 1548 roku.

Murcja, Region Murcji (hiszp. Murcia, Región de Murcia) – nadmorska wspólnota autonomiczna, prowincja i region historyczny w południowo-wschodniej Hiszpanii. Powierzchnia prowincji liczy 11,3 tys. km². Na tym obszarze mieszka około 1,446 mln mieszkańców (2009).