Powstanie Spartakusa - Polski Serwis Naukowy

Powstanie Spartakusa – trwające w latach 73-71 p.n.e. największe powstanie niewolników w starożytnym Rzymie. W ciągu dwóch lat siły Spartakusa, składające się z tysięcy niewolników, gladiatorów i biednych wieśniaków, wznieciły powstanie na terenie niemalże całej Italii. Kres buntowi położyły nieporozumienia w szeregach przywódców powstania oraz krwawa bitwa nad rzeką Silarus, w której zginął Spartakus.

Spartakus (ang. Spartacus) − amerykański film z 1960 roku w reżyserii Stanleya Kubricka. Ekranizacja powieści Howarda Fasta. Ukazuje przebieg największego w dziejach starożytnego Rzymu powstania gladiatorów i niewolników. Film nagrodzono 4 Oscarami.

Stanley Kubrick (ur. 26 lipca 1928 w Nowym Jorku w USA, zm. 7 marca 1999 w Harpenden, Hertfordshire w Wielkiej Brytanii) – amerykański reżyser, scenarzysta, montażysta i producent filmowy.

Przyczyny i przebieg powstania

Do przyczyn powstania można zaliczyć dwie zasadnicze kwestie:

wyzysk niewolników w latyfundiach

pozycja społeczna gladiatorów

Powstania wybuchały już wcześniej, ale były szybko tłumione przez armię rzymską. Tym razem jednak siły powstańców były zdecydowanie potężniejsze. Spartakus, prawdopodobnie z pochodzenia Trak, zawiązał spisek w szkole gladiatorów w Kapui. Na początku, wraz ze swoimi towarzyszami, ukrywali się na zboczach Wezuwiusza, skąd dokonywali napadów rabunkowych i walczyli z armią rzymską. Powodzenie w tych walkach doprowadziło do rozszerzenia powstania na Kampanię i Lukanię. Istotnym problemem był brak jedności w armii niewolników. W roku 72 p.n.e. odłączone plemiona celtycko-germańskie, pod dowództwem Kriksosa, zostały rozbite pod Apulią.

Niewolnictwo – zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię itd.), lub instytucji (państwo, świątynia itp.), którzy mogą nimi swobodnie rozporządzać.

Spartakus (zm. 71 p.n.e.) – niewolnik, gladiator rzymski, z pochodzenia prawdopodobnie Trak. Przywódca największego i najbardziej groźnego w historii Rzymu powstania niewolników.

Jednak Spartakus rozbił w tym czasie obie armie konsularne. Udał się na północ, gdzie chciał opuścić Italię, jednak przekonano go, żeby zawrócił. Postanowił więc połączyć się z oddziałami na Sycylii, jednak korsarze nie dostarczyli obiecanych wcześniej statków. W międzyczasie Rzym zebrał armię pod przywództwem Krassusa i ostatecznie rozgromił Spartakusa pod Silarus. Od tej pory rola niewolników w państwie rzymskim zaczęła się stopniowo zmniejszać.

Kampania (wł. Campania) – region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 13 595 km²; 5,7 miliona mieszkańców ze stolicą w Neapolu (1,2 miliona mieszkańców). Gęstość zaludnienia 419 os./km².

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Ku przestrodze, ukrzyżowano wzdłuż głównej drogi prowadzącej do Rzymu około sześć tysięcy niewolników, którzy ocaleli z przegranej bitwy.

Skutki powstania Spartakusa

Powstanie przyniosło zniszczenie znacznych obszarów Italii, właściciele niewolników ponieśli duże straty, w powstaniu uczestniczyła biedota. Od tego czasu również zauważa się stopniową zmianę polityki właścicieli niewolników.

Najważniejsze bitwy podczas powstania

73 p.n.e. – bitwa pod Wezuwiuszem

72 p.n.e. – bitwa pod górą Garganus

zwycięstwo Rzymian pod wodzą Lucjusza Gelliusza nad siłami 30 tys. powstańców pod wodzą Kriksosa (poniósł śmierć)

72 p.n.e. – bitwa w rejonie Picenium

zwycięstwo Spartakusa nad siłami Gnejusza Korneliusza Lentulusa

72 p.n.e. - bitwa pod Mutynią

zwycięstwo sił Spartakusa nad wojskami rzymskimi pod wodzą Kassjusza

71 p.n.e. - II bitwa w rejonie Picenium

zwycięstwo sił Spartakusa nad wojskami Mummiusza

71 p.n.e. - bitwa o wał Krassusa

siły Spartakusa (35 000 ludzi) przerywają blokadę rzymską

71 p.n.e. - bitwa pod Camalatrum

Rzymianie pod wodzą Krassusa pokonują powstańców dowodzonych przez Gannicjusza i Kastusa (12 300 zabitych- śmierć obu dowódców powstańców)

71 p.n.e. – bitwa w rejonie Kalabrii

zwycięstwo powstańców pod wodzą Spartakusa nad Rzymianami dowodzonymi przez Licynniusza Kwinkcjusza oraz Tremeliusza Skrofę

71 p.n.e. – bitwa nad rzeką Silarus

bitwa nad rzeką Silarus - śmierć Spartakusa

Powstanie w kulturze

Powstanie było tematem filmu Spartakus w reżyserii Stanleya Kubricka. W 2010 roku rozpoczęto emisję serialu produkcji Starz pt. Spartakus: Krew i piach.

Trakowie to lud indoeuropejski zamieszkujący wschodnią część Półwyspu Bałkańskiego - obszar ograniczony od zachodu rzekami Wielka Morawa i Wardar, od wschodu Morzem Czarnym, od północy pokrywający się z północną granicą dzisiejszej Bułgarii, na południu natomiast Morzem Egejskim. Bezpośrednio od strony zachodniej z Trakami sąsiadowały plemiona Dardanów, które jednak nie były pochodzenia trackiego.

Apulia (wł. Puglia) to region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 19348 km², 4 miliony mieszkańców i stolicą w Bari (362,5 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 208 osób na km².

Zobacz też

słynne bitwy

Bibliografia

Géza Alföldy: Römische Sozialgeschichte. 3. Auflage, Steiner, Wiesbaden 1984, ISBN 3-515-04057-9 (Wissenschaftliche Paperbacks Sozial- und Wirtschaftsgeschichte, 8).

B. Nowaczyk, "Powstanie Spartakusa 73-71 p.n.e.", Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2008

Jesienią 71 p.n.e. Spartakus wkroczył na półwysep Brucjum, skąd zamierzał udać się z pomocą floty pirackiej na Sycylię. Piraci wycofali się jednak z obiecanej pomocy, wobec czego Spartakus pozostał na półwyspie. Równocześnie w ślad za powstańcami z północy nadciągnął Marek Licyniusz Krassus ze swoim wojskiem. Dowódca rzymski chcąc odciąć powstańcom drogę powrotną postawił na całej szerokości półwyspu 50 kilometrowy mur poprzedzony głębokim rowem, w którym umieszczono zaostrzone pale.

Lukania (łac. Lucania) – kraina historyczna na południu antycznej Italii, między Zatoką Tarencką a Morzem Tyrreńskim, graniczyła z Kampanią, Apulią, Samnium i Bruttium. Wybrzeża były silnie skolonizowane przez Greków, a terytorium wewnętrzne zamieszkiwali Lukanowie.