Pozaukładowe jednostki miary - Polski Serwis Naukowy

Wykaz ten zawiera pozaukładowe jednostki miary, czyli jednostki nienależące do układu SI. Pojęcie bywa także używane do określenia jednostek nienależących do żadnego układu jednostek miar, albo nienależących do rozpatrywanego układu jednostek miar.

Ciepła, energii i pracy

w układzie SI dżul (J)

Jedna europejska jednostka zapachowa (European Odour Unit, ouE) w metrze sześciennym, to - zgodnie z normą PN-EN 13725:2007 - takie stężenie odoranta lub mieszaniny odorantów, które odpowiada zespołowemu progowi węchowej wyczuwalności (Odour Threshold, cod,th).

Tercja jest to pozaukładowa jednostka miary czasu oznaczająca jedną sześćdziesiątą część sekundy. Nazwa pochodzi od łacińskiego pars minuta tertia – trzecia część mała (godziny). Analogicznie tercja jest używana jako jednostka miary kąta. Obecnie nie jest stosowana.

British Thermal Unit (BTU)

Ciśnienia

w układzie SI paskal (Pa)

Czasu

sekunda (s) w układzie SI

Jednostki kalendarzowe

Łaszt - dawna jednostka miary objętości dla towarów sypkich, głównie zboża, stosowana od XIV do XIX wieku, w portach nadbałtyckich. Liczyła od 3000 do 3840 litrów (dm). Łaszt dzielił się na 30 korców lub 60 szefli.

Jednostka astronomiczna (skrót j.a., po angielsku AU, astronomical unit) jest to jednostka odległości używana w astronomii, równa 149 597 870 691 ± 30 m. Dystans ten odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca.

Jednostki geologiczne

Jednostki religijne

pacierz, zdrowaśka, różaniec — regionalizmy oznaczające czas potrzebny do odmówienia tych modlitw

Długości

w układzie SI metr (m)

British Thermal Unit (BTU) jest jednostką energii używaną przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych. 1 BTU to ilość energii potrzebna do podniesienia temperatury jednego funta wody o jeden stopień Fahrenheita. Z powodu nieprecyzyjnej definicji tej jednostki (zmiany ciepła właściwego wody przy różnych temperaturach) jej wartość waha się od 1054 do 1059 J.

Frank szwajcarski, waluta Szwajcarii i Liechtensteinu, oznaczenie wg ISO 4217: "CHF" (z łac. Confoederatio Helvetica Franc). Jeden frank szwajcarski dzieli się na 100 centymów (wg nazewnictwa francuskiego - fr. centimes) lub 100 rappów (określanych tak w części niemieckojęzycznej, od niem. Rappen). Obok dolara amerykańskiego, euro, jena japońskiego i funta szterlinga, jedna z podstawowych walut wymienialnych świata. Do roku 1967 monety o nominałach 1/2, 1, 2 i 5 Franków były wykonane ze srebra; od roku 1968 zaprzestano bicia srebnych monet obiegowych. Banknoty występują w nominałach 10, 20, 50, 100, 200 i 1000 franków.

Jednostki oparte na szerokości dużego palca ręki:

palec

pouce

pulgada

cal

stopa

stopa angielska

klaster

liga

mila

Jednostki stosowane w astronomii:

parsek

rok świetlny

jednostka astronomiczna

Gospodarstwo domowe

kobiałka (łubianka)

Handel

egzemplarz (egz.)

komplet (kpl.)

opakowanie (opk.)

skrzynia

sztuka (szt.)

ryza

Ilości materii

w układzie SI jednostka liczności materii mol (mol)

Eon - największa formalna jednostka geochronologiczna, dzieląca się na ery i wynosząca co najmniej 500 mln lat. Eon odpowiada jednostce chronostratygraficznej (jednostce skalnej) o nazwie eonotem. W historii geologicznej Ziemi ustanowiono w zasadzie trzy eony: archaik, proterozoik i fanerozoik. Niekiedy w randze eonu jest wyróżniany hadeik, jednak ustalenia ICS nie określają dolnej granicy archaiku i nie przewidują dodatkowego eonu.

ppm (ang. parts per million) - to przyjęty na świecie sposób wyrażania stężenia bardzo rozcieńczonych roztworów związków chemicznych. Stężenie to jest pochodną ułamka molowego i określa ile cząsteczek związku chemicznego przypada na 1 milion cząsteczek roztworu.

Kąta

w układzie SI radian (rad)

Ładunku elektrycznego

w układzie SI kulomb (C)

amperogodzina

ładunek elementarny

Masy

w układzie SI kilogram (kg)

M $_{\odot}$ (masa Słońca)

Mocy

w układzie SI wat (W)

koń mechaniczny

koń parowy

koń przeliczeniowy

Shaft horsepower (SHP)

Natężenia prądu elektrycznego

w układzie SI amper (A)

Zdrowaśka - dawna jednostka miary czasu, a pośrednio również odległości, odpowiadająca około 20 sekundom. Stanowi okres potrzebny na odmówienie chrześcijańskiej (katolickiej lub prawosławnej) modlitwy Zdrowaś Mario (Ave Maria) lub określa odległość, przebywaną zwykle pieszo (per pedes) w tym czasie.

Pęczek - umowna miara stosowana na targowiskach, sklepach warzywnych i w kuchni wobec m.in. naci pietruszki, szczypiorku, koperku, rzodkiewek. W odniesieniu do roślin kwiatowych używa się raczej pojęcia bukiecik (bukiecik konwalii, bukiecik stokrotek).

biot

Natężenia światła

w układzie SI kandela (cd)

świeca

Objętości

w układzie SI metr sześcienny (m³)

drachma

galon

garniec

Pieniądza

Osobny artykuł: Jednostka monetarna.

Największe znaczenie mają:

dolar amerykański,

euro,

frank szwajcarski,

funt szterling (brytyjski),

jen japoński

Pola powierzchni

w układzie SI metr kwadratowy (m²)

Chron (doba) – formalna jednostka geochronologiczna, niższa rangą od wieku a wyższa od momentu. Rzadko stosowana. Odpowiednik chronozony w skali chronostratygraficznej.

Rumb (ang. rhumb) – w nawigacji morskiej pomocnicza miara nawigacyjna służąca do określania różnicy kątowej w płaszczyźnie horyzontu. Jeden rumb to 1/32 kąta pełnego, czyli 11,25° (0,1963495 rad). Służy do określania miejsc na widnokręgu, podawania zmiany kursu statku, określania zmiany kierunku wiatru itp.

Prędkości

w układzie SI metr na sekundę (m/s)

mach (Ma)

kilometr na godzinę

mila na godzinę

węzeł

c (ułamek prędkości światła)

Radioaktywności

w układzie SI bekerel (Bq)

kiur

Siły

w układzie SI niuton (N)

dyna

kilogram-siła

kilopond

Stężenia

ppb

ppm

ppt

europejska jednostka zapachowa

Temperatury

w układzie SI kelwin (K)

Ryza (od niem. Ries) - tradycyjna jednostka liczby arkuszy papieru. Początkowo liczyła 480 arkuszy papieru piśmiennego. Obecnie równa jest 500 (lub 1000 w przypadku ryzy austriackiej) arkuszom papieru przeznaczonego do druku.

Czas – skalarna wielkość fizyczna określająca kolejność zdarzeń oraz odstępy między zdarzeniami zachodzącymi w tym samym miejscu. Pojęcie to było również przedmiotem rozważań filozoficznych.

kreska

lpmm

teks – jednostka gęstości liniowej włókna

Jednostkami miary nie są natomiast procent i promil - ich jednostka zależy od podstawy dla której są liczone, np. procent długości jest wyrażony w metrach, a procent masy w kilogramach.

Amperogodzina (Ah) jest miarą pojemności ogniw galwanicznych w tym akumulatorów elektrycznych, określa ona zdolność do zasilania przez ten akumulator obwodu elektrycznego prądem o danym natężeniu przez określony czas.

Minuta (łac. minuta – mała) – legalna jednostka czasu nie należąca do układu SI, równa 60 sekundom, oznaczana min (bez kropki na końcu). Wywodzi się z sumeryjskiego układu miar. Termin minuta pochodzi z łacińskiego wyrażenia pars minuta prima (pierwsza mała część).

Zobacz też

miary rzymskie

jednostki imperialne

wartość niemianowana

miary staropolskie - przegląd historyczny

Linki zewnętrzne

Przelicznik miar

Witryna o miarach

Przeliczanie jednostek miar

Ciepła, energii i pracy

Długości

Zdolność skupiająca soczewki lub układu optycznego

Inne

Zobacz też

Linki zewnętrzne