Pracownicy uczelni - Polski Serwis Naukowy

Pracownicy uczelni w Polsce – zgodnie z polską ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365), pracownicy uczelni zatrudniani są jako nauczyciele akademiccy lub jako pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi.

Nauczyciele akademiccy

Nauczyciel akademicki – nauczyciel pracujący w szkole wyższej. Nauczyciele akademiccy na podstawie Ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365) są zatrudniani jako:

Senat szkoły wyższej – kolegialny organ uczelni działający w oparciu o przepisy prawa i statutu danej uczelni. Szkoły wyższe w ramach swojej autonomii określają samodzielnie skład senatu, tryb wyboru i procentowy udział w składzie senatu przedstawicieli nauczycieli akademickich, doktorantów, studentów oraz pracowników niebędących nauczycielami akademickimi, tryb zwoływania posiedzeń oraz tryb pracy tego organu. W przypadku uczelni publicznej kadencja senatu trwa cztery lata.
Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.

pracownicy naukowo-dydaktyczni

pracownicy dydaktyczni

pracownicy naukowi

dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej

Pracownicy naukowo-dydaktyczni i naukowi

Pracownicy naukowi w całości poświęcają się pracy naukowo-badawczej, natomiast ustawowo 75% czasu pracy pracowników naukowo-dydaktycznych poświęcona musi być z założenia badaniom naukowym, natomiast jedynie 25% czasu ich pracy skupia się wokół dydaktyki (zajęć ze studentami). Pracownicy naukowo-dydaktyczni i naukowi mogą być zatrudniani na następujących stanowiskach:

Profesor zwyczajny (skrót: Prof. zw. / z łac. professor ordinarius, z niem. ordentlicher Professor, skrót: o. Prof.) - stanowisko na uczelni przewidziane dla pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego, który posiada tytuł naukowy profesora (art. 114, ust. 1 Ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.). Stanowisko profesora zwyczajnego jest ukoronowaniem kariery naukowej pracowników uczelni. Wiąże się bowiem z największym prestiżem - jest przyznawane szczególnie zasłużonym dla uczelni i wybijającym się naukowo tzw. tytularnym profesorom. Profesor zwyczajny jest wyższą rangą niż profesor nadzwyczajny.
Docent (niem. Dozent, łac. doceo – uczę) – stanowisko w szkołach wyższych i instytutach naukowych dla pracowników dydaktycznych. Od 1 października 2005 roku uregulowane ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 r. Ustawa ta w art. 110, ust. 4 dopuszcza (w drodze odpowiedniego zapisu w statutach poszczególnych uczelni) wprowadzenia fakultatywnego stanowiska docenta w grupie pracowników dydaktycznych danej uczelni. Osoba taka powinna posiadać stopień doktora, a jej prawa i obowiązki są podobne jak na stanowisku starszego wykładowcy. W uczelniach morskich na stanowisku docenta może być zatrudniona osoba posiadająca tylko stopień naukowy doktora oraz najwyższy stopień morski (art. 114, ust. 4).

profesor zwyczajny¹

profesor nadzwyczajny¹

profesor wizytujący

adiunkt

asystent

Uwagi: ¹ Profesor zwyczajny i profesor nadzwyczajny to stanowiska. Nie należy ich mylić z tytułem naukowym profesora.

Obowiązki pracowników naukowo-dydaktycznych i naukowych

Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym pracownicy naukowo-dydaktyczni są zobowiązani:

kształcić i wychowywać studentów

prowadzić badania naukowe i prace rozwojowe

rozwijać twórczość naukową lub artystyczną

uczestniczyć w pracach organizacyjnych uczelni

Z kolei pracownicy naukowi polskich uczelni zgodnie z przepisami prawa są zobowiązani:

Dziekan – , jako kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni. W uczelni publicznej dziekan wydziału i prodziekani pochodzą z wyboru, którego tryb określa statut uczelni. Ich kadencja trwa cztery lata i nie mogą być wybrani na więcej niż dwie następujące po sobie kadencje.
Bibliotekarz dyplomowany – najwyższy stopień naukowo-zawodowy w bibliotekarstwie polskim, nadawany pracownikom bibliotek oraz ośrodków informacji po złożeniu komisyjnego egzaminu państwowego. Zgodnie z art. 108 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. bibliotekarze dyplomowani są nauczycielami akademickimi.

prowadzić badania naukowe i prace rozwojowe

rozwijać twórczość naukową lub artystyczną

uczestniczyć w pracach organizacyjnych uczelni

Pracownicy dydaktyczni

Pracownicy dydaktyczni są zwolnieni z prowadzenia prac naukowo-badawczych, swój czas pracy poświęcają w całości dydaktyce (zajęcia ze studentami) oraz związanymi z tym sprawami organizacyjnymi. Pracownicy dydaktyczni mogą być zatrudniani na następujących stanowiskach:

Uczelnia zawodowa to uczelnia prowadząca studia I stopnia lub II stopnia albo jednolite studia magisterskie nieposiadająca uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora.
Profesor uczelniany - w odróżnieniu od profesora tytularnego (tytułu naukowego) nazwa potoczna zajmowanego przez nauczycieli akademickich stanowisk, obok takich stanowisk jak: asystent, adiunkt, docent czy wykładowca. Tytuł profesora uczelnianego nie powinien być zapisywany przed nazwiskiem, a jedynie opcjonalnie po nazwisku jako dodatkowa informacja. Obecnie w Polsce występują trzy stanowiska profesora uczelnianego:

starszego wykładowcy

wykładowcy

lektora lub instruktora

Statut uczelni może przewidywać możliwość zatrudnienia pracowników dydaktycznych na stanowisku:

docenta

W uczelnach zawodowych pracownicy dydaktyczni mogą być także zatrudniani na stanowiskach:

profesora zwyczajnego

profesora nadzwyczajnego

profesora wizytującego

asystenta

Obowiązki pracowników dydaktycznych

Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym pracownicy dydaktyczni są zobowiązani:

kształcić i wychowywać studentów

podnosić swoje kwalifikacje zawodowe

uczestniczyć w pracach organizacyjnych uczelni

Dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej

Dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej są zatrudniani na stanowiskach:

Tytuł zawodowy – system certyfikatów i tytułów, które otrzymują osoby, które dowiodły, że posiadają określony zasób wiedzy i umiejętności potrzebnych do wykonywania danego zawodu.
Tytuł naukowy (tytuł naukowy profesora) - nadawany przez Prezydenta RP osobie, która najczęściej uzyskała już stopień naukowy doktora habilitowanego, ma osiągnięcia naukowe lub artystyczne znacznie przekraczające wymagania stawiane w przewodzie habilitacyjnym oraz posiada poważne osiągnięcia dydaktyczne, w tym w kształceniu kadry naukowej. Wyjątkowo może być nadany osobie ze stopniem doktora, o wybitnych osiągnięciach naukowych lub artystycznych.

starszego kustosza dyplomowanego, starszego dokumentalisty dyplomowanego

kustosza dyplomowanego, dokumentalisty dyplomowanego

adiunkta bibliotecznego, adiunkta dokumentacji i informacji naukowej

asystenta bibliotecznego, asystenta dokumentacji i informacji naukowej

Warunki jakie powinni spełniać kandydaci na wspominane wyżej stanowiska określa rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 21 sierpnia 2006 r. w sprawie kandydatów na dyplomowanego bibliotekarza oraz dyplomowanego pracownika dokumentacji i informacji naukowej (Dz.U. z 2006 Nr 155, poz. 1112).

Profesor nadzwyczajny (z łac. professor extraordinarius , z niem. außerordentlicher Professor, skrót: ao. Prof.) - stanowisko na uczelni przewidziane dla pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego, który posiada stopień naukowy doktora habilitowanego lub tytuł naukowy profesora (art. 114, ust. 2 Ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.). Ustawodawca dopuszcza jednak zatrudnienie na stanowisku profesora nadzwyczajnego osoby, która posiada tylko stopień naukowy doktora oraz znaczne i twórcze osiągnięcia w pracy naukowej, jednak tylko na podstawie umowy o pracę (art. 115, ust. 1 i 5 Ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.). Stanowisko profesora nadzwyczajnego jest niższe rangą od stanowiska profesora zwyczajnego. Na uczelniach morskich na stanowisku profesora nadzwyczajnego można zatrudnić doktora, który dodatkowo posiada najwyższy dyplom morski, tj. kapitana żeglugi wielkiej bądź starszego mechanika.
Adiunkt (łac. adiunctus – dołączony) – stanowisko w szkołach wyższych i placówkach naukowo-badawczych dla pracowników naukowych lub naukowo-dydaktycznych posiadających stopień naukowy doktora lub doktora habilitowanego. W przeciwieństwie do samodzielnych pracowników nauki określani są czasem mianem pomocniczych pracowników nauki. Na niektórych polskich uczelniach jest przyjętym zwyczajem, że po obronieniu habilitacji naukowiec uzyskuje stanowisko profesora, jednak na wielu (zwłaszcza państwowych) uczelniach nie jest to automatyczne i zależy bardziej zarówno od polityki wydziału, jak i dostępności etatów (finansowania).

Podnoszenie kwalifikacji zawodowych i naukowych nauczycieli akademickich

Nauczyciele akademiccy zobowiązani są ustawą do ustawicznego kształcenia i podnoszenia swoich kwalifikacji. W poniższej tabeli zaprezentowano ścieżkę kariery naukowej.

strzałki niebieskie – ścieżka awansu; strzałki czerwone – degradacja w wypadku nie spełnienia ustawowych wymagań w odpowiednim czasie

Stanowiska nauczycieli akademickich oraz wymagane stopnie lub tytuły związane z ich piastowaniem:

Nauczyciel akademicki – jeden z zawodów zgodnie z polską klasyfikacją zawodów, przy czym należy odróznić nauczyciela od nauczyciela akademickiego. Te dwa zawody są regulowane w zupełnie innych aktach prawnych, podlegają innym wymogom formalnym, innym zasadom związanym z czasem pracy i urlopem wypoczynkowym. Nauczyciele akademiccy zatrudniani są jako:
Pracownik naukowy – to specjalista z określonej dziedziny nauki pracujący na stanowisku naukowym lub naukowo-dydaktycznym w uczelni lub instytucie badawczym.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)