Praesens - Polski Serwis Naukowy

Praesens – istniejące w latach 1926-1930 ugrupowanie architektów i plastyków, głoszących program zerwania z tradycyjnymi formami w architekturze i sztukach plastycznych. W dziedzinie budownictwa propagowano uprzemysłowienie i standaryzację budownictwa w celu zapewnienia tanich, wygodnych mieszkań dla przeciętnie zarabiających. Program ten wykazywał wiele podobieństw z weimarskim Bauhausem, niderlandzkim De Stijl i moskiewskim Wchutiemasem.

Karol Kryński ps. Waga (ur. 13 kwietnia 1900 w Warszawie, zm. 5 sierpnia 1944 tamże) – polski malarz awangardowy, uczestnik wojny 1920, kapitan rezerwy. Podczas powstania warszawskiego dowódca III batalionu Oddziałów Wojskowych Powstańczego Pogotowia Socjalistów im. Stefana Okrzei. Zginał w walkach na Woli, raniony śmiertelnie na barykadzie przy ul. Wolskiej i Młynarskiej.

Witold Kajruksztis (lit. Vytautas Kairiūkštis) (ur. 14 listopada 1890 w Sejnach, zm. 13 czerwca 1961 w Wilnie - malarz i grafik pochodzenia litewskiego. W latach 1921-1937 działał na terenie II Rzeczypospolitej.

Idee grupy Praesens zostały zrealizowane w latach trzydziestych w osiedlu mieszkaniowym Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na warszawskim Rakowcu. Członkowie grupy zrealizowali też wiele innych obiektów, które dziś stanowią klasykę modernizmu polskiego.

Członkowie grupy

Inicjatorzy powstania grupy Praesens wywodzili się głównie spośród absolwentów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Do nich przyłączyli się też młodzi artyści-plastycy. Przewodnictwo grupy objął Szymon Syrkus, sekretarzem została Helena Syrkusowa. W roku 1928 Praesens stał się polskim przedstawicielstwem Congrés Internationaux d`Architecture Moderne (CIAM).

Andrzej Pronaszko (ur. 31 grudnia 1888 w Debreczynie koło Jampola, zm. 15 stycznia 1961 w Warszawie) - malarz, scenograf, pedagog; reprezentant awangardowej sztuki lat 20. i 30. XX wieku, członek ugrupowań Formiści i Praesens.

Rudolf Świerczyński (ur. 23 kwietnia 1883 w Rudniku koło Łowicza – obecnie część wsi Piaski Rudnickie, zm. 14 maja 1943 w Warszawie), polski architekt okresu międzywojennego.

Członkami grupy byli m.in. (w kolejności alfabetycznej):

Barbara Brukalska-Sokołowska (1899-1980) architekt

Stanisław Brukalski (1894-1967) architekt

Karol Kryński (1900-1944) malarz

Jan Golus (1895-1964) scenograf

Witold Kajruksztis (1890-1961) malarz

Katarzyna Kobro-Strzemińska (1898-1951) rzeźbiarka

Bohdan Lachert (1900-1987) architekt

Marian Jerzy Malicki (1895-1946) malarz

Józef Malinowski architekt

Maria Łucja Nicz-Borowiakowa (1896-1944) malarka

Roman Piotrowski (1895-1988) architekt

Andrzej Pronaszko (1888-1961) malarz

Aleksander Rafałowski (1894-1980) malarz i scenograf

Henryk Stażewski (1894-1988) malarz

Władysław Strzemiński (1893-1952) malarz

Szymon Syrkus (1893-1964) architekt

Helena Syrkusowa (1900-1982) architekt

Józef Szanajca (1902-1939) architekt

Rudolf Świerczyński (1883-1943) architekt

Stanisław Zalewski (1896-1958) malarz i grafik

Po zakończeniu działalności grupy Praesens niektórzy jej członkowie stworzyli w roku 1931 ugrupowanie A.R. ("Artyści Rewolucyjni" lub "Awangarda Rzeczywista").

Karol Hiller (ur. 1891 w Łodzi, zm. 1939) – polski malarz, grafik, fotografik. Reprezentant nurtu konstruktywistycznego w latach 20. XX wieku. Twórca techniki graficznej (heliografiki).

Henryk Stażewski (ur. 9 stycznia 1894 w Warszawie, zm. 10 czerwca 1988 Warszawie), polski malarz związany z kierunkami awangardowymi, przedstawiciel konstruktywizmu. W swojej twórczości poświęcił się abstrakcji geometrycznej.

W jego skład weszli:

Władysław Strzemiński

Źródła

Eric Paul Mumford, Kenneth Frampton: The CIAM discourse on urbanism, 1928-1960, MIT Press, Cambridge, Mass, 2002 ISBN 9780262632638

Helena Syrkusowa: Ku idei osiedla społecznego 1925-1975, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976

Zofia Baranowicz: Polska awangarda artystyczna 1918-1939, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, ISBN 83-221-0074-4

Izabella Wisłocka: Awangardowa Architektura Polska 1918-1939, Arkady, 1968