Praga - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy stolicy Czech. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Praga.

Na mapach: 50°05′16″N 14°25′16″E / 50.08778, 14.42111

Rynek Starego Miasta z kościołem św. Mikołaja

Widok z Hradczan na Małą Stranę

Widok na praski zamek nocą

Muzeum Narodowe w Pradze na Placu Wacława

Widok na Stare Miasto z Klementinum

Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag, ang. Prague) – stolica i największe miasto Republiki Czeskiej. Znajduje się w centralnej części kraju, nad rzeką Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.

Wełtawa (czes. Vltava, niem. Moldau) — najdłuższa rzeka w Czechach, lewy, największy dopływ Łaby. Długość – 435 km, powierzchnia zlewni – 28 tys. km².
Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb. Jazy można podzielić na ziemne, ziemno-betonowe, gumowe. Ze względu na ich charakter na stałe i ruchome, tj. wyposażone w odpowiednie zamknięcia. W przypadku jazów ruchomych możliwa jest regulacja ich wysokości, co daje większe możliwości zarządzania zasobami wodnymi rzeki.

Praga jest ośrodkiem administracyjnym, przemysłowym, handlowo-usługowym, akademickim, turystycznym i kulturalnym o znaczeniu międzynarodowym. Jest siedzibą większości czeskich urzędów centralnych (w tym parlamentu, prezydenta i rządu), związków wyznaniowych działających na terenie Czech, a także licznych firm, stowarzyszeń, organizacji i uczelni wyższych. Stanowi najważniejszy w skali kraju węzeł drogowy i kolejowy, posiada również międzynarodowy port lotniczy i sieć metra.

Dewiza (z fr. devise "godło, zawołanie", z łac. sententia divisa "myśl wydzielona") – krótkie zdanie definiujące ogólną zasadę postępowania osoby lub rodu osób, organizacji lub instytucji, wyrażone najczęściej w języku narodowym lub po łacinie, rzadziej w innych językach; także rodzaj epigrafu.
Kościół św. Mikołaja (czes. Kostel svatého Mikuláše, pot. chrám svatého Mikuláše) - barokowy kościół w Pradze w dzielnicy Malá Strana, na Rynku Małostrańskim.

Dzisiejsza Praga powstała w 1784 r. z połączenia pięciu wcześniej samodzielnych, lecz powiązanych ze sobą organizmów, których początki sięgają średniowiecza: Starego Miasta, Nowego Miasta, Josefova, Małej Strany i Hradczan – siedziby władców czeskich. Od 1992 r. zabytkowe centrum miasta znajduje się liście światowego dziedzictwa UNESCO. Ze względu na bogactwo atrakcji, należy do najchętniej odwiedzanych miast Europy.

Wojny husyckie – wojny religijne toczone pomiędzy husytami a Luksemburgami w Czechach w latach 1419-1436. Były one prowadzone przez czeskich husytów (głównie taborytów i Sierotki) przeciwko krucjatom organizowanym przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego przy poparciu papiestwa.
Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

Według tradycji oryginalna czeska nazwa miasta Praha pochodzi od czeskiego słowa práh - próg. Etymologia nazwy miasta zbudowanego nad progiem lub jazem - rzecznym brodem pochodzi od historycznej nazwy przeprawy przez Wełtawę w okolicy dzisiejszego Mostu Karola.

Według danych z 2008 r. liczba ludności miasta wynosi 1 226 697 osób (1. miejsce w Czechach), natomiast powierzchnia – 496 km² (również 1 miejsce w Czechach). Praga oficjalnie podzielona jest na dziesięć obwodów, które z kolei dzielą się na dzielnice. Obszar metropolitalny Pragi liczy, według danych Eurostatu z 2004 r., 1 964 750 mieszkańców.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
Václav Havel (ur. 5 października 1936 w Pradze) – czeski pisarz i dramaturg, sygnatariusz i jeden z pierwszych rzeczników Karty 77. Przywódca politycznych zmian w Czechosłowacji w listopadzie 1989 r. Ostatni prezydent Czechosłowacji i pierwszy prezydent Republiki Czeskiej.

Historia

Pierwszymi mieszkańcami terenów nad Wełtawą, były osiedlające się tu od ok. 500 roku p.n.e., plemiona celtyckie. Zostały one stopniowo wyparte przez napływający pomiędzy IX a VI wiekiem p.n.e. germański lud Markomanów. Pierwsze plemiona słowiańskie przybyły na te tereny ok. 500 roku. Walki o dominacje doprowadziły ok. 800 roku do władzy dynastię Przemyślidów, którzy założyli tu miasto. Wznieśli oni dwie warowne osady: Zamek Praski i Wyszehrad. Od 973 roku Praga była siedzibą pierwszego biskupstwa na tych terenach, podległego metropolii mogunckiej. Szczególny rozkwit miasto osiągnęło za rządów Karola IV. Założył on tu pierwszy w środkowej Europie uniwersytet – Carolinum. W roku 1344 praskie biskupstwo zostało podniesione w hierarchii kościelnej do rangi arcybiskupstwa. Od 1526 pozostawało pod rządami Habsburgów, jako jedna ze stolic ich monarchii. W 1419 w mieście doszło do słynnej defenestracji katolików (wojny husyckie), zaś w 1618 roku podobne wydarzenie (wyrzucenie przez okno namiestników cesarza) stało się bezpośrednią przyczyną wojny trzydziestoletniej. W wyniku klęski czeskich protestantów na Białej Górze w 1620 Praga jako stolica Królestwa Czeskiego utraciła swoje znaczenie i przez długie lata pozostawała w cieniu Wiednia. W tym też okresie społeczność niemieckojęzyczna odgrywała w mieście (niem. Prag) rolę dominującą, zaczęło się to zmieniać dopiero w XIX wieku, podczas czeskiego odrodzenia narodowego.

Ratusz Nowomiejski (cz: Novoměstská radnice) - średniowieczne centrum administracyjne praskiej dzielnicy Nowe Miasto (czeski: Nové Město). W 1419 był miejscem pierwszych trzech Defenestracji praskich.
Josefov (pol. Józefów, niem. Josefstadt) to obszar w centralnej części Pragi, na prawym brzegu Wełtawy, dawna dzielnica żydowska. Wchodzi w skład obwodu Praga I. Ze wszystkich stron otoczone jest przez Stare Miasto.

W 1784 r. w jedno miasto połączono pięć wcześniej samodzielnych, lecz powiązanych ze sobą organizmów: Stare Miasto, Nowe Miasto, Josefov, Małą Stranę i Hradczany.

W 1848 roku doszło do powstania (w czasie Wiosny Ludów). Pod koniec XIX wieku wybudowano wiele reprezentacyjnych budynków; następowało powolne odzyskiwanie znaczącej pozycji miasta w monarchii Habsburgów. W tym czasie Praga była już dwujęzyczna, a Czesi i Niemcy funkcjonowali praktycznie równolegle (podwójne – czeskie i niemieckie – były uczelnie, teatry itp.). Na przełomie XIX i XX wieku w ramach asanacji praskiej dokonano całkowitej przebudowy Josefova i Podskalí, niszcząc przy tym wiele cennych historycznych obiektów.

Kościół oo. Dominikanów pw. św. Idziego (czes. Dominikánský kostel sv. Jiljí) – kościół w stylu barokowym na Starym Mieście w czeskiej Pradze.
Karol IV Luksemburski (ur. 14 maja 1316 w Pradze, zm. 29 listopada 1378 tamże) – syn i następca Jana Luksemburskiego oraz Elżbiety, córki króla Wacława II, siostry króla Wacława III - z dynastii Przemyślidów. Margrabia Moraw od 1334, hrabia Luksemburga 1346–1353, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz rzymski od 1355, margrabia Brandenburgii 1373-1378. Na chrzcie otrzymał zwyczajowe u Przemyślidów imię Wacław, ale przy bierzmowaniu przyjął imię Karol.

W 1918 Praga została stolicą nowo utworzonej Czechosłowacji. W latach 1939-45 okupowana przez Niemcy, wyzwolona w 1945. W 1968 roku była główną areną praskiej wiosny. W roku 1993 po odłączeniu się Słowacji, miasto zostało stolicą Republiki Czeskiej. Obecne motto Pragi to Praga Caput Rei Publicae (wcześniej: Praga caput regni).

Cmentarz ewangelicki na Strasznicach w Pradze, Evangelický hřbitov ve Strašnicích, powstał w 1795 roku jako miejsce pochówku niemieckich protestantów. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z roku 1828. Oficjalnie nekropolię zamknięto w 1950 roku, a nieoficjalnie grzebano na nim ludzi aż do rozpadu Czechosłowacji. Władze komunistyczne planowały jego likwidację w dziesięć lat po ostatnim oficjalnym pochówku, tj. w roku 1956, lecz ostatecznie jednak nigdy do tego nie doszło.
Asanacja praska – radykalna przebudowa centralnych dzielnic Pragi na przełomie XIX i XX wieku. Była jedną z największych spośród podobnych akcji w innych europejskich miastach w tym czasie.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Osobny artykuł: Muzea w Pradze.

W 1992 r. zabytkowe centrum Pragi zostało zapisane na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Praga jest uważana za jedno z najbardziej atrakcyjnych miast Europy, z tego względu corocznie odwiedzają ją liczne rzesze turystów. W mieście znajduje się ponad 20 muzeów i prawie 100 galerii. Niektórymi z atrakcji turystycznych są:

Defenestracja praska (łac. de fenestra - przez okno) – tak nazywane są trzy wydarzenia z historii Czech. W każdym przypadku doszło do wyrzucenia przez okno. Ten sposób uprawiania polityki nazywany jest żartobliwie more Bohemico.
Droga – wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika, drogi dla pieszych lub drogi dla rowerów, łącznie z torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa. Przeznaczona do ruchu pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt. (Kodeks Drogowy Art.2 ust.1)

Hradczany z zamkiem oraz gotycką katedrą św. Wita, św. Wacława i św. Wojciecha (św. Adalberta);

Złota Uliczka w Pradze;

Malá Strana – pełna kościołów, pałaców i ogrodów oraz urokliwych uliczek;

barokowy kościół św. Mikołaja z XVIII wieku na Malostranské náměstí;

Loreta;

Stare Miasto na prawym brzegu Wełtawy;

Ratusz Staromiejski (XIV wiek) ze słynnym zegarem astronomicznym Orloj na Staroměstské náměstí;

Týnský Chrám – Kościół Marii Panny przed Tynem, kiedyś centrum husytyzmu;

Ratusz Nowomiejski (XV wiek);

różne miejsca powiązane z Franzem Kafką;

Most Karola;

ściana Johna Lennona;

dzielnica żydowska Josefov;

wzgórze Wyszehrad;

Wzgórze Petřín;

praski metronom;

Miejski Dom Reprezentacyjny

wieża telewizyjna z platformą widokową, w dzielnicy Žižkov;

Galeria Narodowa Sztuki Europejskiej (kolekcje malarstwa europejskiego);

Galeria Narodowa w Pradze;

liczne zabytkowe piwiarnie np. U Fleků, U Kocoura czy U sv. Tomaše;

"Tańczący dom" nad Wełtawą;

Teatr Narodowy w Pradze

ogrody botaniczne.

Prezydent Republiki Czeskiej jest wybierany przez parlament na 5-letnią kadencję. Ta sama osoba nie może sprawować urzędu dłużej niż przez dwie kadencje. W razie opróżnienia urzędu kompetencje dzielą między sobą przewodniczący izby wyższej parlamentu oraz premier.
Liczba ludności – liczba osób zamieszkujących dany obszar (np. jednostkę osadniczą, jednostkę administracyjną, państwo, kontynent itp.) w danym momencie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)