Praga - dzielnica Warszawy - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Warszawy. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Praga.

Miasto Praga, 1705

Targ na Pradze, Jan Piotr Norblin 1791 rok

Panorama Pragi z trasą W-Z

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Pradze

Zobacz hasło Praga w Wikisłowniku

Praga – centralna część prawobrzeżnej Warszawy (leżąca na wschód od Wisły), stanowiąca przed 1791 oddzielne miasto. Potocznie nazwą tą określa się znacznie większy obszar, a niekiedy nawet całą prawobrzeżną część stolicy, co zdaniem varsavianistów nie jest prawidłowe.

Aleja Tysiąclecia - ulica w Warszawie na Pradze Północ, sąsiadująca z terenem zajezdni tramwajowej "Praga" przy ul. Kawęczyńskiej. Obecnie bez jezdni, w tym miejscu istnieje jedynie torowisko tramwajowe łączące ul. Kawęczyńską z ul. Kijowską.

Rewitalizacja (łac. re+vita – dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie) – działanie skupione na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast, np. poprzemysłowych, którego celem jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję.

Podział administracyjny

W okresie międzywojennym istniało starostwo grodzkie Warszawa-Praga utworzone 5 lipca 1928 i obejmujące całą prawobrzeżną Warszawę w ówczesnych granicach.

Od lat 50. do 1994 prawobrzeżna część miasta podzielona była na dwie dzielnice:

Praga-Południe

Praga-Północ (obejmującą największą część historycznej Pragi).

Po kolejnych zmianach podziału administracyjnego miasta od 2003 prawobrzeżna część miasta dzieli się na 7 dzielnic – oprócz powyższych są to:

Muzeum Warszawskiej Pragi, Muzeum Pragi – muzeum w Warszawie poświęcone Pradze – prawobrzeżnej części miasta i jej dziedzictwu. Będzie to pierwsze muzeum po tej stronie Wisły. Jego otwarcie planowane jest na rok 2012.

Bazar Różyckiego - bazar w Polsce, znajdujący się na warszawskiej Pradze Północ. Założony pod koniec XIX wieku przez Juliana Józefa Różyckiego na obszarze zajmowanym wcześniej przez targowiska.

Białołęka (w tym Tarchomin)

Targówek (w tym Bródno)

Rembertów

Wawer

Wesoła.

Jednak określanie ich wszystkich mianem Pragi jest dyskusyjne.

Historia Pragi

Historyczna Praga była osadą, leżącą nad Wisłą naprzeciwko Starego Miasta i Mariensztatu, wzmiankowaną po raz pierwszy w 1432 r. Jej nazwa oznacza miejsce wcześniej porośnięte lasem, wyprażone (wypalone) pod zasiewy.

Miasto Praga

10 lutego 1648 r. król Władysław IV Waza nadał Pradze prawa miejskie. Centrum miasta znajdowało się w rejonie dzisiejszego Parku Praskiego i Ogrodu Zoologicznego, po ówczesnym praskim ratuszu pozostała do dziś nazwa ul. Ratuszowej. Jedynym zachowanym zabytkiem z tego czasu jest Kaplica Matki Boskiej Loretańskiej.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Praga składała się z 3 jurydyk:

Golędzinowa, założonego w 1764
Pragi, założonej w 1648
Skaryszewa-Kamiona, założonego w 1641.

W 1791 r. Pragę przyłączono do Warszawy na mocy ustawy Prawo o miastach, znoszącej wszelkie jurydyki, a uchwalonej przez Sejm Czteroletni. Odtąd stanowi ona część Warszawy.

Praga podczas zaborów i wojen

W XVII, XVIII i XIX wieku Praga była wielokrotnie niszczona i palona (m.in. w trakcie potopu szwedzkiego), szturmu Suworowa i rzezi Pragi (4 listopada 1794), przy budowie fortyfikacji podczas wojen napoleońskich, następnie w czasie powstania listopadowego (bitwa pod Olszynką Grochowską i Wawrem). Podczas II wojny światowej zniszczono wiele zakładów przemysłowych, ale zachowało się tu więcej niż w lewobrzeżnej Warszawie budynków mieszkalnych. W 1961 roku zburzono ocalałą z czasów wojny okrągłą synagogę.

Skaryszew-Kamion, Skaryszew, Skarszew - jurydyka założona w końcu XVI wieku jako Skarszew na gruntach wsi Kamion. Wraz z pozostałymi jurydykami zlikwidowana w końcu XVIII wieku.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Praga współcześnie

Kamienica pod Sowami w 2010, widoczne zniszczenia elewacji i balkonów z czasów II wojny światowej

W II wojnie światowej Praga nie uległa tak dużym zniszczeniom jak lewobrzeżna część Warszawy – powstanie warszawskie trwało tu krótko, a w kilka tygodni później na Pragę wkroczyły oddziały Armii Czerwonej i Wojska Polskiego. Już jesienią 1944 miały tu swe tymczasowe siedziby nowe władze. W kolejnych latach na Pradze zlokalizowano jedne z największych zakładów przemysłowych w Warszawie - Fabrykę Samochodów Osobowych oraz zbudowano Stadion Dziesięciolecia.

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny - jeden z kanonicznych Kościołów prawosławnych, obejmujący swoją jurysdykcją wszystkie parafie prawosławne na terenie Polski. W dyptychu lokalnych autokefalicznych cerkwi prawosławnych wymieniany na miejscu 12 dwunastym wg dyptychu greckiego, a na miejscu 13 wg dyptychu rosyjskiego. Spowodowane jest to różnymi terminami nadania autokefalii przez Konstantynopol i Moskwę. Według danych GUS, Kościół liczy 506,8 tys. wiernych i jest drugim pod względem liczebności Kościołem w Polsce. Opiece tego kościoła podlegają także prawosławni z Brazylii.

Bazylika katedralna św. Floriana Męczennika i św. Michała Archanioła – kościół na warszawskiej Pradze (dzisiejsza dzielnica Praga Północ) wzniesiony w latach 1887-1904 wg projektu Józefa Piusa Dziekońskiego, twórcy kilkudziesięciu świątyń w Polsce, który uznał go za swoje największe osiągnięcie, pierwotnie jako kościół parafialny.

Jednak przez kolejne dziesięciolecia Pragę zaniedbano. Brakowało inwestycji w infrastrukturę mieszkaniową (do dziś można tu znaleźć budynki z widocznymi zniszczeniami wojennymi), kulturę (nieliczne teatry i kina), komunikację (brak obwodnicy śródmieścia – planowanej od dawna trasy Tysiąclecia – powoduje dotkliwe korki na ul. Targowej, stanowiącej trzon komunikacyjny centralnej części Pragi, oraz na mostach spowodowane niedostatkiem przepraw mostowych). Skutkiem tych niedostatków są m.in. niższe ceny nieruchomości po prawej stronie Wisły.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Praga ma też opinię dzielnicy zaniedbanej socjalnie, zamieszkanej przez ludność gorzej wykształconą, uboższą. Potwierdzają to statystyki dotyczące wyników uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. Jednocześnie w tej części miasta zachował się przez długie lata specyficzny praski folklor (zwyczaje mieszkańców zauważalne m.in. w ubiorze, handel na Bazarze Różyckiego, kapliczki na podwórkach kamienic itp., stosunkowo dużo tradycyjnych zakładów rzemieślniczych). Dopiero w ostatnich latach przybyło na Pradze inwestycji: część budynków poddano rewitalizacji, rozpoczęto budowę II linii metra, prowadzona jest modernizacja linii tramwajowych. Praga zaczęła cieszyć się zainteresowaniem artystów i turystów – powstało tu wiele galerii i małych lokali gastronomicznych, w nowych budynkach coraz chętniej osiedlają się nowi mieszkańcy.

Praga – jedna ze starszych dzielnic Warszawy, której obszar włączony został formalnie do miasta u schyłku XVIII w. Dopiero w 1945 nastąpił podział na Pragę Południe i Pragę Północ.

Stare Miasto w Warszawie – najstarsze osiedle miejskie Warszawy będące zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku.

Muzeum Pragi

Przy ul. Targowej powstaje Muzeum Warszawskiej Pragi.

Praga w administracji kościelnej

W Kościele katolickim Praga jest centralnym ośrodkiem diecezji warszawsko-praskiej, utworzonej w 1991. Katedrą diecezji jest bazylika św. Michała i św. Floriana.

Na Pradze znajduje się również drugi kościół o randze katedry – sobór metropolitalny Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny, który jest katedrą diecezji warszawsko-bielskiej i zarazem główną cerkwią Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Diecezja warszawsko-praska – jedna z 3 diecezji obrządku łacińskiego w metropolii warszawskiej wydzielona z terenu archidiecezji warszawskiej i diecezji płockiej (obejmuje Pragę Północ, Pragę Południe, Wawer, Wesołą, Białołękę, Rembertów, tereny w dorzeczach Wisły i Bugu, ograniczone od wschodu Kałuszynem, Kamieńczykiem, Latowiczem, Pniewnikiem, Urlami, a od południa Karczewem, Kołbielą), ustanowiona 25 marca 1992 przez papieża Jana Pawła II bullą Totus Tuus Poloniae Populus i nawiedzona przez niego w 1999.

Aleksandr Wasiljewicz Suworow (ros. Алекса́ндр Васи́льевич Суво́ров) (ur. 24 listopada 1729 w Moskwie, zm. 18 maja 1800 w Sankt Petersburgu) – książę italski 1799, książę Sardynii, hrabia Rymnika 1789, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rosyjski generalissimus 1799, marszałek polny Austrii. Dowódca i teoretyk wojskowy. Był sławny ze względu na odniesione sukcesy militarne.

Przypisy

↑ Jarosław Osowski. Grochowem o ścianę. „Gazeta Wyborcza”, 2010-01-16.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1928 r. o organizacji i zakresie działania władz administracji ogólnej na obszarze miasta stołecznego Warszawy. 1928-07-28. [dostęp 2011-11-16].
Ceny mieszkań na rynku warszawskim. WarszawaCity.com. [dostęp 2011-11-18].
Praga Gada. Archiwum Historii Mówionej Inaczej. Relacje Prażan. [dostęp 2011-11-16].
Michał Zaczyński. Stróż w Boże Ciało. „Newsweek Polska”, 2010-06-12. [dostęp 2011-11-16].
Trasa turystyczna szlakiem praskich kapliczek. TVN Warszawa, 2009-07-13. [dostęp 2011-11-16].

Bibliografia

Warszawskiej Pragi dzieje dawne i nowsze. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat, 2006. ISBN 83-89632-34-9.