Ten artykuł dotyczy Warszawy. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Praga.

obszary dzielnicy na tle podziału MSI

Urząd Dzielnicy Praga Południe, ul. Grochowska

Wieżowiec Blue Point przy al. Stanów Zjednoczonych

Jeziorko Kamionkowskie

Plac Przymierza

Aleja Waszyngtona

Rondo Waszyngtona

Rogatki Grochowskie

Gocław wiosną

Pętla tramwajowa przy Alei Zielenieckiej

Ulica Ostrobramska

Popiersie Ignacego Paderewskiego przed wejściem do Parku Skaryszewskiego

Pomnik Żołnierzy Radzieckich w Parku Skaryszewskim

Płyta ofiar WTC]] w Parku Skaryszewskim

ul. Grochowska

Pomnik Budowy Szosy Brzeskiej

Park Obwodu Praga Armii Krajowej w Warszawie

Dworek Grochowski

Zakłady RADWAR

Ulica Grenadierów

Kościół Najczystszego Serca Maryi w Warszawie

Praga Południe (właśc. wg ustawy o ustroju m. st. Warszawy: Praga-Południe) - dzielnica Warszawy położona na prawym brzegu Wisły.

Wg danych GUS z dnia 31.12.2010 r. dzielnica posiada powierzchnię 22,4 km² i liczy 181 990 mieszkańców.

Opis

Dzielnica obejmuje tereny przyłączone do Warszawy w XVIII, XIX i XX. Nie istniejące dziś miasteczko Skaryszew włączono do Warszawy w latach 1791-93, Kamionek w 1889, natomiast Grochów, Saską Kępę, Gocław i Gocławek w 1916. Nosiła charakter podmiejski, przemysłowy, w niektórych częściach rolniczy. W latach 20. i 30. XX nastąpił szybki rozwój budownictwa, dający się prześledzić w architekturze dzielnicy, w której dominuje modernizm (względnie funkcjonalizm); wtedy też znikają powoli relikty dawnego, drewnianego budownictwa. Zabudowa mieszkalna dzielnicy nie uległa większym zniszczeniom podczas II wojny światowej. Prawdziwą perełkę stanowi Saska Kępa z charakterystyczną dla lat 20. i 30. zabudową willową. Obecnie swój dynamiczny rozwój zawdzięcza głównie powstającym kompleksom mieszkaniowym z luksusowymi apartamentami. Praga Południe jest dzielnicą zieleni. Dogodnie położony Park Skaryszewski z Jeziorkiem Kamionkowskim, bywa nazywany, dzięki swoim wybitnym walorom kompozycyjnym, najpiękniejszym parkiem w Polsce. Terenem sobotnio-niedzielnych spacerów stać się też może leżący na obrzeżu dzielnicy rezerwat krajobrazowo-historyczny Olszynka Grochowska, na obrzeżu którego znajduje się pomnik bitwy pod Olszynką Grochowską. Liczne są tu jeszcze ogródki działkowe.

Nazwa

Nazwa Praga pochodzi od członu, który występuje także w wyrazie prażyć. Nazwa odnosiła się pierwotnie do miejsca wypalonego, wyprażonego. Po raz pierwszy formalnie nazwę Praga Południe, użyto jako nazwy okręgu starostwa grodzkiego Warszawa Praga powstałego 5 lipca 1928. Większość obecnej Pragi Południe nosiła wtedy nazwę Grochów.

Część mieszkańców, w tym niektórzy varsavianiści, uważają, że należałoby zmienić nazwę dzielnicy na Grochów, ponieważ:

Historia

Na terenie obecnej Pragi Południe już w XI-XIV zaczęły powstawać pierwsze osady i wsie. Były to m.in. Kamion (obecny Kamionek), Grochów, Gocław, Kawęczyn. Osady te wiele różniło, lecz łączyły je pewne wydarzenia historyczne, np. walki ze Szwedami w 1656, czy elekcje królów polskich na polach Kamionu i Grochowa. 25 lutego 1831 na terenie dzielnicy miała miejsce bitwa pod Olszynką Grochowską o zasadniczym znaczeniu dla powstania listopadowego w czasie której gen. lek. Karol Kaczkowski ustanowił po raz pierwszy zorganizowaną służbę sanitarną.

Na prawym brzegu od przyłączenia Pragi do Warszawy do 1908 istniał jeden cyrkuł VII – praski, podzielony w 1908 na dwa – XIV – Nowa Praga i XV – Stara Praga. Cyrkuł XV obejmował teren Starej Pragi – od ul. Ząbkowskiej po przejazd kolejowy oraz Kamionek do ul. Podskarbińskiej, Wilczą Wyspę i dawny Skaryszew (Park Skaryszewski i stadion) aż po ul. Grenadierów, z granicą na Al. Waszyngtona.

Wraz z włączeniem dawnych przedmieść do Warszawy w 1916 powstały na prawym brzegu Wisły nowe, już nie cyrkuły (w międzyczasie nastąpiła zmiana znaczenia słowa policja ograniczając się do spraw bezpieczeństwa i porządku), a okręgi. Nastąpiło rozdzielenie funkcji administracyjnych od policyjnych w obecnym znaczeniu. Z terenu obecnej Pragi Południe był to okręg obsługiwany przez komisariat XVII policji – Grochów obejmujący swym zasięgiem: Grochów, Saską Kępę, Gocław, Kępę Gocławską i Witolin.

W 1928 przemianowano okręg obsługiwany przez komisariat policji XV – Stara Praga na Praga Południe. Podział taki przetrwał II wojnę światową. Po wojnie istniał jeszcze podział na obwody MO, które przyjęły numery po policji (XLVII). Okręgi zostały dzielnicami. Numery komisariatów policji eksponowano na tabliczkach z numerami domów, zwanych stąd policyjnymi. Zespoły okręgów stanowiły starostwa, przy czym prawobrzeżna część Warszawy stanowiła Starostwo Praskie.

Od początku lat 60. XX w. utrwalił się obecny podział na dzielnicę Praga Południe i Praga Północ. Podzielono wtedy teren dawnego XV okręgu Praga Południe. Jego praską część – od ul. Ząbkowskiej po przejazd kolejowy przyłączono do Pragi Północ. Natomiast Kamionek, z którego dawniej wydzielono Skaryszew, na którym powstał Park Skaryszewski i teren Wilczej Wyspy do Pragi Południe. Przyłączono więc kamionkowsko-skaryszewską połowę komisariatu XV Praga Południe (dawnego Stara Praga) do większego komisariatu XVII Grochów obejmującego Saską Kępę i Gocław nadając jej jednak nazwę związaną z terenem, który przypadł Pradze Północ.

Do 1994 obszar Pragi Południe obejmował również tereny dzisiejszych dzielnic Rembertów i Wawer. W wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej Warszawy ówczesna gmina Warszawa-Praga Południe została podzielona na trzy osobne gminy, które w 2002 zostały przekształcone w dzisiejsze dzielnice. Obecna Praga Południe jest czwartym znaczeniem tej nazwy.

Części Pragi Południe

Zgodnie z Krajowym Rejestrem Urzędowym Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT) Praga Południe dzieli się na 9 części:

Pierwsze wzmianki dotyczące terenów dzisiejszego Gocławia jako wsi datuje się na 1155 jako własność biskupa płockiego. W późniejszym okresie weszła w skład dóbr Kamion. W 1580 powierzchnia rolna Gocławia wynosiła ok. 115 ha. W lipcu 1655 na tych terenach odbyła się trzydniowa bitwa ze Szwedami. Gocław w wyniku tych walk został zniszczony. Dopiero w 1755 Gocław i Kępa Gocławska liczyły 17 domów. W 1780 król Stanisław August Poniatowski nabył teren Gocławia i odstąpił swemu bratankowi Stanisławowi Poniatowskiemu. W 1795 po utracie niepodległości dobra te przeszły na własność skarbu państwa. W 1827 Gocław liczył 22 domy i 168 mieszkańców, a w 1912 – 497 mieszkańców.

Gocław przyłączono do Warszawy w kwietniu 1916 (wraz z Grochowem, Saską Kępą i Gocławkiem) tworząc Komisariat (Okręg) Grochowski (Nr XVII). W jego obrębie zamieszkiwało wówczas ok. 5500 mieszkańców w przeważnie parterowych i drewnianych budynkach pozbawionych większości urządzeń komunalnych.

Po II wojnie światowej w 1946 na terenach Gocławia założono lotnisko sportowe Aeroklubu Warszawskiego, gdzie istniało do II połowy lat 70. Wtedy też Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa "Osiedle Młodych" zbudowała na jego miejscu największy na Pradze Południe zespół mieszkaniowy Gocław-Lotnisko, którego osiedla noszą nazwy typów samolotów (Orlik, Wilga, Iskra, Jantar), a hangary dawnego lotniska nadal istnieją od strony Wału Miedzeszyńskiego (obecnie zaadoptowane na magazyny i biura). Dziś znajduje się tu m.in. C.H. Promenada, Kościół św. Ojca Pio, Kościół św. apostołów Jana i Pawła oraz kościół św. Patryka.

Gocławek jest najdalej położoną na wschód częścią składową dzielnicy Praga Południe od 1924. Zabudowa Gocławka jest typowa dla przedmieścia wielkiego miasta, najstarsze budynki pamiętają okres powstania listopadowego, dominuje zabudowa wielorodzinna i wysokoblokowa. Na terenie tej właśnie części położony jest Park im. płk. Jana Szypowskiego „Leśnika” oraz Osiedle Ostrobramska.

Grochów to osiedle o charakterze mieszkaniowo-przemysłowym, którego gwałtowny rozwój datuje się na lata 20. i 30. XX. Najważniejsze znajdujące się tutaj przedsiębiorstwa to "Radwar", "Mera-Pnefal", ważny ośrodek przemysłu optycznego: "Polskie Zakłady Optyczne" i "Bumar Żołnierz". Inne ważne zakłady to "PZL-Warszawa II" i wytwórnia sprzętu komunikacyjnego. Ośrodek medialny (siedziba telewizji Polsat). Od niedawna na Grochowie rozwija się rynek biznesu i usług. W ostatnich latach na terenie Grochowa powstało kilka biurowców.

25 lutego 1831, pod ówczesną wsią miała miejsce największa podczas powstania listopadowego bitwa pod Olszynką Grochowską, w której uczestniczyły wojska polskie dowodzone przez Józefa Chłopickiego oraz wojska rosyjskie pod dowództwem Iwana Dybicza. Toczyły się tu ciężkie walki na przedpolach Warszawy o opanowanie traktu brzeskiego. W tej bitwie odznaczył się 4 pułk piechoty – tzw. "Czwartacy". Mimo wysiłku Rosjanie nie zdobyli Pragi. W 1916 Grochów został przyłączony do Warszawy. Znaczna rozbudowa nastąpiła w 1951, kiedy zaczął się rozwijać przemysł.

Wieś Kamion (Kamień) istniała najprawdopodobniej już w XI na prawym brzegu Wisły, przy przeprawie z Solca. Najistotniejsze wydarzenie historyczne dotyczące tego miejsca to pierwsza wolna elekcja, która odbyła się pod Kamionem na przełomie kwietnia i maja 1573. Zaowocowała ona wyborem Henryka III Walezego na króla Polski. Miejscowość przyłączono do Warszawy w 1889 Kamionek to część Pragi Południe położona nad malowniczym Jeziorem Kamionkowskim – starorzeczem Wisły, za centrum tej części dzielnicy przyjmuje się wielki konkatedralny kościół Matki Bożej Zwycięskiej z przylegającym do niego dziś już nieczynnym cmentarzem-mauzoleum bohaterów powstania listopadowego i rzezi Pragi. Nieopodal kościoła wznoszą się wielkie Zakłady Cukiernicze Cadbury-E. Wedel (d. zakłady Cukiernicze im. 22 lipca) oraz zakłady produkcyjne Polskich Zakładów Optycznych. Ten obszar Pragi stanowi głównie niska zabudowa mieszkaniowa i kilka małych zakładów wytwórczych. Największe zielone obszary Pragi Południe znajdują się na Kamionku. To Park Skaryszewski i Park OWS, które razem z jeziorkiem Kamionkowskim zajmują prawie 80 ha. Na obszarze Kamionka znajduje się kilkadziesiąt obiektów zabytkowych. Najważniejszą i współczesną inwestycją Kamionka jest mający być ukończony w 2011 Stadion Narodowy.

Kępa Gocławska to nazwa obszaru dzielnicy położona między ulicami Saską, a Afrykańską, na jej terenie znajduje się Osiedle im. Mikołaja Kopernika oraz Ogrody Działkowe.

Kozia Górka jest położona na zachód od Rezerwatu Przyrody Olszynka Grochowska. Kozią Górkę zajmuje prawie wyłącznie stacja kolejowo-postojowa stanowiąca centrum sieci kolejowej PKP oraz liczne mokradła i oczka wodne (tzw. Bałki), chętnie odwiedzane w sezonie letnim przez młodzież szkolną.

Ta część dzielnicy jest zamieszkiwana przez niewiele osób i najczęściej identyfikowana wyłącznie z Rezerwatem Przyrody Olszynka Grochowska. Powierzchnia rezerwatu wynosi 56,35 km². Ochroną objęto prawie całe uroczysko leśne, wyłączając jedynie tereny zdewastowane, poprzecinane torami kolejowymi, liniami elektrycznymi, rurociągami. Teren rezerwatu jest własnością komunalną miasta stołecznego Warszawy i administrowany przez Miejskie Przedsiębiorstwo Robót Ogrodniczych – Obwód Leśny "Las Sobieskiego".

W znacznej części obszaru zabudowa jest willowa z zachowaną architekturą międzywojenną, szczególnie na północnym zachodzie. Dalej kilka osiedli mieszkaniowych z lat 60. Także kilka pojedynczych apartamentowców. Wiele zabytków modernizmu, liczne ambasady (Algieria, Argentyna, Azerbejdżan, Brazylia, Egipt, Indonezja, Irak, Iran, Jemen, Kolumbia, Libia, Łotwa, Malezja, Niemcy, Nowa Zelandia, Portugalia, oraz rezydencje ambasadorów z Turcji i Australii), szpital dziecięcy, stacja krwiodawstwa, Wodociąg Praski. Saska Kępa liczy ok. 40 000 mieszkańców. Doczekała się dwóch monografii naukowych. Wśród mieszkańców było wiele znanych postaci, szczególnie w kilku dekadach powojennych, m.in. Agnieszka Osiecka, która poświęciła jej kilka piosenek. Wymieniona jest także w znanej piosence Maryli Rodowicz Małgośka.

Niewielka część składowa dzielnicy położona w jej wschodniej części. Leży pomiędzy Gocławkiem, Grochowem, Gocławiem, a granic dzielnicy Wawer. Zabudowę Witolina stanowi głównie Osiedle Ostrobramska.

zwyczajowo wyróżnia się również:

Park o powierzchni 55,5 ha, założony na terenach Skaryszewa (wydzielonego w XVI z Kamionka) w latach 1906-1922 przez Franciszka Szaniora. Aż do wybuchu II wojny światowej nosił imię Ignacego Jana Paderewskiego. Po wojnie został przemianowany na Park Skaryszewski, a w 1980 przywrócono mu imię przedwojennego patrona. Park zaprojektowano jako wielkomiejski ośrodek parkowy dla rekreacji i wypoczynku, z rozwiniętą siecią komunikacyjną, przystosowaną do ówczesnego ruchu pojazdów konnych. Zaprojektowane przez Szaniora sztuczne jeziorka w sposób niezwykły współgrają z bogatą szatą roślinną, którą wysadził rozległy park. Całość tego urokliwego miejsca dopełniają nasypane wzgórza, sztuczny wodospad. Od kilku lat w Parku Skaryszewskim na wyspie OWS od strony bulwaru Stanisława Augusta w rocznicę bitwy pod Olszynką Grochowską odbywa się jej rekonstrukcja. Bierze w niej udział kilkuset pasjonatów z Polski oraz kilku państw europejskich – przede wszystkim z Białorusi, Rosji i Litwy W 2009 Park Skaryszewski zdobył tytuł Najpiękniejszego Parku w Polsce i zajął trzecie miejsce wśród parków Europy.

Robotnicze osiedle wysokoblokowe położone pomiędzy ulicą Witolińską, a Trasą Łazienkowską wybudowane w latach 70. XX.

Osiedle Młodych jest małym wysoko i średnio blokowym osiedlem położonym w okolicach ul. Garwolińskiej w samym sercu Grochowa. Nazwa osiedla wzięła się z przyznawanych mieszkań osiedla nowożeńcom i młodym małżeństwom.

Władze dzielnicy

Komunikacja

Za główną ulice dzielnicy uznaje się ulice Grochowską, wśród najważniejszych ciągów komunikacyjnych wyróżnia się jeszcze ulice: Ostrobramską, al. Waszyngtona, al. Zieleniecka, al. Stanów Zjednoczonych, ul. gen.E.Fieldorfa i Wał Miedzeszyński. Z Pragi Południe do Centrum można dostać się mostami: Siekierkowskim, Łazienkowskim i Poniatowskiego.

Na terenie dzielnicy znajdują się dwa przystanki kolejowe (PKP Warszawa Stadion i PKP Warszawa Olszynka Grochowska) oraz Dworzec Warszawa Wschodnia. Trasy kolejowe wiodą głównie do centrum miasta i w kierunku wschodnim (Otwock, Pilawa).

Dziś komunikacja miejska Pragi Południe to głównie tramwaje i autobusy, ale niegdyś kursowała tu jeszcze kolejka. 4 stycznia 1901 wzdłuż całej długości ulicy Grochowskiej uruchomiono Jabłonowską parową kolej wąskotorową o rozstawie torów 800 mm, łączącą Jabłonnę z Wawrem, wtedy to otwarto dwie stacje przy Grochowskiej: Rogatki Moskiewskie i Grochów. Jej warsztaty były w dzisiejszym miejscu pętli autobusowej przy rondzie Wiatraczna. W lipcu 1915 wojska rosyjskie, wysadziły w powietrze stacje Rogatki Moskiewskie, od 1916 działała ona w Rogatce Grochowskiej, pod nazwą Kamionek. W 1925 po uruchomieniu wzdłuż ulicy linii tramwajowej, zaczęto podejmować kroki ku likwidacji kolejki. 7 września 1939 linię kolejki z powodu działań wojennych zawieszono, a następnie reaktywowano miesiąc później. W 1942 otrzymała ona nową nazwę: Warschauer Eisenbahnen Ost. Powstanie warszawskie ponownie uniemożliwiło kursowanie linii. Kolej Jabłonowska jako przedsiębiorstwo państwowe odrodziła się w 1945. Ostatni raz Kolej Jabłonowska wyjechała na tory przy Grochowskiej: 31 stycznia 1956. Dziś już prawie nikt o kolejce nie pamięta. Przez dzielnicę biegną linie tramwajowe: 3, 7, 8, 9, 22, 24, 25, 26 i 46 w kierunku Śródmieścia, Żerania, Woli i Bielan. Przez Pragę Południe przebiegają również trasy wielu linii autobusowych: 22 dziennych zwykłych, 2 dziennych okresowych, 3 dziennych okresowych przyspieszonych, 10 dziennych przyspieszonych, 5 nocnych, 4 dziennych podmiejskich i jednej ekspresowej. Do komunikacji miejskiej zalicza się również Szybka Kolej Miejska stosująca taryfę ZTM, obsługująca linie: S1 (Otwock-Pruszków) i S2 (Sulejówek-Warszawa Zachodnia).