Prawo Grimma - Polski Serwis Naukowy

Prawo Grimma (ang. Grimm's law) to prawo głosowe opisujące przebieg pierwszej (starogermańskiej) i drugiej (staro-wysoko-niemieckiej) przesuwki spółgłoskowej. Zostało sformułowane w 1822 roku przez Jakuba Grimma (bardziej znanego z baśni braci Grimm) w jego Deutsche Grammatik na podstawie pochodzących z 1818 roku ustaleń Rasmusa Kristiana Raska (stąd inna nazwa - Reguła Raska). W 1877 roku doprecyzował je Karl Verner, który zauważył, iż dalsza ewolucja indoeuropejskich głosek zwartych bezdźwięcznych p, t, k zależy od tego, czy akcent występuje przed czy za nimi (Prawo Vernera). Zjawisko przechodzenia indoeuropejskich zwartych bezdźwięcznych w germańskie zwarte dźwięczne traktowano do tego momentu jako wyjątek.

Bracia Grimm: Wilhelm Karl (ur. 24 lutego 1786 w Hanau, zm. 16 grudnia 1859 w Berlinie) i Jacob Ludwig Karl (ur. 4 stycznia 1785 w Hanau, zm. 20 września 1863 w Berlinie) – znani niemieccy pisarze i uczeni językoznawcy, członkowie Akademii Nauk w Berlinie. Bratem Jacoba i Wilhelma był malarz Ludwig Grimm.

Prawo Zipfa − w korpusie języka naturalnego, częstotliwość występowania słów jest odwrotnie proporcjonalna do pozycji w rankingu. Jest to równoważne występowaniu wśród słów pewnego dyskretnego rozkładu prawdopodobieństwa zwanego rozkładem Zipfa.

Angielską nazwę Grimm's law wprowadził w 2. poł. XIX w. Max Friedrich Müller. Niektórzy językoznawcy uważają, że nie jest to określenie adekwatne, gdyż użycie słowa law ('prawo') sugeruje regułę o charakterze bezwyjątkowym i uniwersalnym, a więc dotyczącą wszystkich języków. Tylko niewielka liczba odkrytych przez językoznawstwo zasad (np. prawo Zipfa) spełniałaby taki wymóg.

Język pragermański - rekonstruowany wspólny język ludów germańskich, wywodzący się z języka praindoeuropejskiego. Prajęzyk rodziny języków germańskich.

Wyjątek to mechanizm przepływu sterowania występujący w mikroprocesorach oraz we współczesnych językach programowania służący do obsługi zdarzeń wyjątkowych, a w szczególności sytuacji błędnych.

Szczegółowy opis

Prawo Grimma mówi, iż indoeuropejskie spółgłoski zwarte bezdźwięczne przechodzą w językach starogermańskich (zob. język pragermański) przed akcentem - w zwarte dźwięczne, po akcencie - w przydechowe. Indoeuropejskie zwarte dźwięczne w starogermańskich ubezdźwięczniają się. Indoeuropejskie przydechowe przechodzą w starogermańskie zwarte dźwięczne.

Celem metody porównawczej jest ustalenie pokrewieństwa między różnymi językami i sformułowanie spójnej hipotezy na temat szczegółów tego pokrewieństwa poprzez rekonstrukcję:

Starogermańskie spółgłoski zwarte bezdźwięczne po samogłoskach w śródgłosie przechodzą w staro-wysoko-niemieckie długie bezdźwięczne szczelinowe a po spółgłoskach i w nagłosie - w zwarto-szczelinowe. Starogermańskie zwarte dźwięczne na ogół ulegają w staro-wysoko-niemieckim ubezdźwięcznieniu.

Tabele

Dwa człony prawa Grimma można ująć tabelarycznie:

Pierwsza przesuwka spółgłoskowa

Druga przesuwka spółgłoskowa

Wyrazy ilustrujące prawo Grimma

Pierwsza przesuwka spółgłoskowa

zwarte dźwięczne > zwarte bezdźwięczne:

pl. 'dwa', łac. duo > ang. two

łac. 'dentis' > ang. 'tooth' ('ząb')

pol. 'drwa' > ang. 'tree'

pol. 'woda' > ang. 'water'

pol. 'błoto' > ang. 'pool'

pol. 'jabłko' > ang. 'apple'

łac. 'granum' > ang. 'corn' ('zboże')

łac. 'ego' > staroang. 'ic' ('ja')

zwarte beźdzwięczne > szczelinowe beźdzwięczne

pol. 'pięć' > ang. 'five'

pol. 'płowy' > ang. 'fallow'

pol. 'trzy', łac. 'tres' > ang. 'three'

łac. 'cordis' > ang. 'heart' ('serce')

łac. 'quod' > staroang. 'hwaet' ('co')

łac. 'cornus', pol. 'krowa' > ang. 'horn' (róg, w pol. zmiana znaczenia)

łac. 'piscis' > ang. 'fish'

gr. π'εδον, łac. 'pedis' > goc. fet, ang. 'foot' ('stopa')

gr. πατ'ηр, łac. 'pater' > goc. fadar, ang. 'father' ('ojciec')

łac. 'noctis' > ang. 'night' (<gh> w staroang wymawiane jako szczelinowe [x])

aspiraty > zwarte dźwięczne

gr. φρ'ατηρ > goc. brothar ('brat')

Druga przesuwka spółgłoskowa

goc. itan > staro-wysoko-niemieckie ezza ('jeść')

anglosaskie plegan > niem. pflegen ('uprawiać')

goc. dags > niem. Tag ('dzień')

Zobacz też

Językoznawstwo diachroniczne

Prawo głosowe

Prawo językowe

Jacob Grimm

Indoeuropeistyka

Język pragermański

Przesuwka spółgłoskowa

Metoda porównawcza