Prawo karne - Polski Serwis Naukowy

Blatt 40Constitutio Criminalis Bambergensis, 1507

Prawo karne sensu largo – zespół przepisów prawnych normujących kwestie odpowiedzialności karnej człowieka za czyny zabronione pod groźbą kary kryminalnej.

Prawo karne sensu largo dzieli się wg kryterium przedmiotu regulacji na:

prawo karne materialne, zwane także prawem karnym sensu stricto, będące zespołem przepisów prawnych normujących:

czyny będące przestępstwami,

zasady odpowiedzialności za te czyny

środki prawne stosowane wobec ich sprawców,

prawo karne procesowe, określane także jako prawo karne formalne, będące zespołem przepisów prawnych normujących postępowanie w sprawach o czyny zabronione przez prawo karne materialne,

prawo karne wykonawcze będące zespołem przepisów prawnych normujących wykonywanie:

kar,

środków karnych i zabezpieczających oraz

innych rozstrzygnięć wydawanych w sprawach karnych,

Z prawem karnym związane blisko jest prawo nieletnich, formułuje zasady postępowania z nieletnimi sprawcami czynów karalnych. Jednak nie należy ono do prawa karnego, ponieważ czyny popełniane przez nieletnich co do zasady nie stanowią przestępstw, a odpowiedzialność za nie nie ma charakteru odpowiedzialności karnej. Podobnie bliską prawu karnemu, jednak różną od niego gałęzią prawa jest prawo wykroczeń.

Prawo karne skarbowe to specjalna część prawa karnego, zawierająca przepisy, normujące odpowiedzialność osób fizycznych za przestępstwa i wykroczenia skarbowe, polegające na naruszeniu interesów finansowych państwa. Ta gałąź prawa karnego składa się z trzech części:

Norma prawna - to najmniejszy stanowiący sensowną całość element prawa. Stworzona na podstawie przepisów prawnych, ustanowiona przez kompetentny organ władzy w odpowiednim trybie, generalna (nie jest skierowana do jednego, ściśle oznaczonego adresata, ale do grupy podmiotów określonych przy pomocy nazwy rodzajowej) i abstrakcyjna (dotycząca powtarzalnych zachowań, wielokrotnego zastosowania, uniwersalna) reguła postępowania zewnętrznego, ogłoszona i chroniona przez państwo aparatem przymusu.

Prawo karne bywa również dzielone wg kryterium zakresu zastosowania na:

Constitutio Criminalis Carolina. Imprint: Frankfurt. J. Schmidt. Verlegung Sigmund Feyrabends, 1577

prawo karne powszechne zawierające normy dotyczące wszystkich dziedzin życia społecznego oraz wszystkich osób

oraz

prawo karne indywidualne (prawo karne specjalne), zwane również szczególnym, zawierające normy chroniące szczególną sferę interesów (prawo karne skarbowe) lub dotyczące szczególnej grupy osób (prawo karne wojskowe).

Podstawowymi źródłami aktualnie obowiązującego w Polsce pisanego prawa karnego są ustawy: Kodeks karny, Kodeks postępowania karnego, Kodeks karny wykonawczy. Z kolei najważniejszym aktem regulującym prawo karne skarbowe jest ustawa Kodeks karny skarbowy.

Kara kryminalna – konsekwencja popełnienia przestępstwa, która jest określona przez prawo karne dolegliwość, w której wyraża się dezaprobata czynu i osoby sprawcy.

Constitutio Criminalis Bambergensis (Bambergische Peinliche Halsgerichtsordnung) - niemiecki kodeks karny z 1507, wydany na polecenie biskupa Bambergu Georga von Limpurg, opracowany przez Johanna von Schwarzenberga. Regulował prawo karne i proces karny. Stał się bardzo popularną kodyfikacją, stosowaną w Bawarii i południowych Niemczech. Recypowały go także księstwa Ansbach i Bayreuth. Stał się podstawą wydanej dwadzieścia lat później Caroliny.

Ze względu na wagę zabronionych czynów prawo karne możemy podzielić na prawo wykroczeń, zajmujące się czynami o stosunkowo niewielkim stopniu szkodliwości społecznej oraz prawo karne sensu stricto, zajmujące się czynami o większym ładunku szkodliwości społecznej.

W doktrynie wyróżnia się następujące funkcje prawa karnego:

Prawo karne wojskowe stanowi wyodrębnioną część kodeksu karnego. Dotyczy przestępstw wojskowych związanych z pełnioną przez żołnierzy służbą i dyscypliną wojskową (m.in dezercja) oraz przestępstw nie wojskowych popełnionych przez obywateli.Najczęściej są brani mężczyźni w wieku 17-18lat w odbyciu służby dla państwa.

Kodeks postępowania karnego – podstawowy akt prawny regulujący polskie postępowanie karne (Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego obowiązuje od 1 września 1998 r. (z wyjątkiem art. 647, 650 § 3, które – zgodnie z ustawą wprowadzającą – weszły w życie 1 stycznia 2008 r.).

sprawiedliwościową – oznacza zaspokojenie poczucia sprawiedliwości i osoby pokrzywdzonej, i tzw. społecznego poczucia sprawiedliwości;

ochronną – ma na celu ochronę dóbr, mających istotne znaczenie dla rozwoju jednostki i funkcjonowania społeczeństwa, przed atakami osób naruszających normy karne; realizowana jest na płaszczyźnie prewencyjnej, represyjnej i zabezpieczającej;

gwarancyjną – ma zabezpieczać jednostkę przed ingerencją w jej prawa przez władzę pod pretekstem wykonywania funkcji ochronnej.

Zobacz też

prawo karne intertemporalne

Linki zewnętrzne

Prawo karne - podstawowe pojęcia.

Zobacz publikację na Wikibooks:
Prawo karne

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

Kodeks karny skarbowy - ustawa uchwalona 10 września 1999, kodeks (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765). Ustawa weszła w życie 17 października 1999.

Prawo karne procesowe to ogół norm prawnych regulujących działalność zwaną procesem karnym stosowanych w postępowaniach o czyny zabronione przez ustawę karną. Określa ono reguły postępowania organów państwowych w procesie karnym, tryb i formy dokonywania czynności procesowych, a także uprawnienia i obowiązki organów procesowych, stron oraz pozostałych uczestników postępowania.