Preanimizm - Polski Serwis Naukowy

Preanimizm – etap rozwoju wierzeń religijnych, poprzedzający animizm. Charakteryzuje się przekonaniem ludzi o istnieniu nadnaturalnej siły, nieujętej w ramy bytu cielesnego (duszy, ducha, bóstwa).

Animatyzm - termin ukuty przez R. R. Maretta dla określenia występującej w niektórych kulturach wiary w nadprzyrodzone moce. Moce te są nieożywione i bezosobowe, inaczej niż ma się to w przypadku wierzeń klasyfikowanych jako animizm. Dla przykładu, Melanezyjczycy wierzą w manę, jako moc właściwą wszystkim przedmiotom. Nie ma ona postaci fizycznej, ale może się fizycznie manifestować. W ich systemie wierzeń, wojownik walczy dzielnie w bitwie nie z powodu własnego męstwa, ale dzięki amuletowi zawierającemu manę, który nosi.

Melanezyjczycy - rdzenna ludność wysp Melanezji, w 1991 roku ich liczebność wynosiła ok. 1 mln. Są wynikiem zmieszania się pierwotnej ciemnoskórej ludności z późniejszą napływową ludnością jasnoskórą, przybyłą do Melanezji z obszarów wschodniej i południowo-wschodniej Azji w trzech falach między XX a VIII wiekiem p.n.e. Są silnie zróżnicowani kulturowo, posługują się wieloma różnymi językami (języki austronezyjskie i papuaskie). Podstawą gospodarki Melanezyjczyków jest przeważnie rybołówstwo i w mniejszym zakresie chów zwierząt. Struktura społeczna opiera się najczęściej na matriarchacie. W tradycyjnych wierzeniach dużą rolę odgrywa magia i kult przodków.

Po raz pierwszy termin preanimizm zastosował w 1892 roku J. H. King. R. H. Condrington, który badał zjawisko mana w wierzeniach Melanezyjczyków, doszedł do wniosku, że pierwotni nie łączyli ożywiania przyrody z uduchowieniem. Zwolennicy preanimizmu, np., J. G. Frazer, A. Lang, W. Wundt, W. Schmidt, stosowali to pojęcie na określenie prareligii, opartej na magii i do każdej teorii, która wyjaśniałaby początek religii. W 1900 roku R. R. Marett wprowadził termin animatyzm. Nazywał nim wiarę w przepełniającą świat moc nadnaturalną, która stanowi początek każdej religii i rytuałów religijnych. Każdy człowiek doświadcza tej mocy w tym samym stopniu, ale swoje doświadczenia każdy wyraża w inny sposób. Teorię Maretta poparli krytycy animizmu K. T. Preuss, A. Vierkandt, S. Hartland, G. van der Leeuw. Preuss, który ją rozwinął, uważał, że nadprzyrodzona moc pochłania umysł człowieka. Człowiek próbuje ją opanować za pomocą magii. Nadanie bytu cielesnego tej mocy następuje w dalszym stadium rozwoju religii.

Bibliografia

Religie świata. Encyklopedia, red. J. Rawicz i in., Kraków [s.a.], s. 611. ISBN 83-89651-96-3. ISBN 84-9719-221-8.