Prekmurje - Polski Serwis Naukowy

Prekmurje w aktualnym podziale na gminy

Prekmurje (także Prekomurje, węg. Muravidék, niem. Murland, prek. Prekmürsko) - niewielki region historyczny w dzisiejszej Słowenii.

Prekmurje ma powierzchnię 1.093 km. Zajmuje skrajny północno-wschodni zakątek Słowenii, wciśnięty między granice z Austrią, Węgrami i Chorwacją. Od reszty Słowenii oddziela je rzeka Mura. Na południu sąsiaduje z chorwackim regionem Medimurje o podobnej historii. Północ Prekmurja zajmuje pagórkowate przedgórze Alp Goričko (najwyższy szczyt Dreiländereck na granicy z Węgrami i Austrią - 387 m n.p.m.), południową część stanowią doliny rzek Ledavy i Mury.

Dialekt prekmurski – specyficzny dialekt języka słoweńskiego, uznawany także za odrębny język południowosłowiański, używany w regionie Prekmurje, w Słowenii. Liczbę użytkowników szacuje się na około 80 tys. w Słowenii, 3-5 tys. na Węgrzech. Po prekmursku mówi się także w Austrii, jednak liczba użytkowników nie jest znana. Tradycyjne węgierskie określenie etnolektu to Vend nyelv (język wendowski), mówiący po prekursku nazywają swoją mowę prekmürski jezik, co różni się od ogólnosłoweńskiego określenia (Prekmurščina).

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

Prekmurje obecnie nie stanowi oddzielnej jednostki administracyjnej. Stanowi część okręgu statystycznego Pomurska statistična regija, dzieli się na jednostki administracji rządowej Murska Sobota i Lendava oraz na samorządne gminy Beltinci, Cankova, Črenšovci, Dobrovnik, Gornji Petrovci, Grad, Hodoš, Kobilje, Kuzma, Lendava, Moravske Toplice, Murska Sobota (jedyna miejska gmina w regionie), Odranci, Puconci, Rogašovci, Šalovci, Tišina, Turnišče i Velika Polana.

Lendava (dawniej Dolnja Lendava, węg. Lendva, dawniej Alsólendva, niem. Lindau, dawniej Unter-Limbach, przekmur. Dolenja Lendava) - miasto i gmina (słow. Občina Lendava, węg. Lendva Község) w Słowenii. Według danych szacunkowych na rok 2007 liczy 3 370 mieszkańców, a gmina (w 2002) liczyła 11 151 osób.

Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (skr. "Królestwo SHS"; serb.-chorw. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca) – państwo europejskie powstałe 1 grudnia 1918 po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie Austro-Węgier. W obiegu nieoficjalnym nazywane "Jugosławią" - krajem południowych Słowian. W 1929 formalnie przemianowane na Jugosławię.

Jest to region rolniczy, pozbawiony większych ośrodków miejskich. Jedynym miastem i głównym ośrodkiem regionu jest Murska Sobota (20,0 tys. mieszkańców w 2005), drugim co do wielkości - wieś Lendava (ok. 4 tys. mieszkańców). W Lendavie mieści się rafineria naftowa. Przez Prekmurje ma przebiegać projektowana autostrada A5 z Mariboru do przejścia granicznego Pince - Tornyiszentmiklós na granicy z Węgrami.

4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Prekmurje zamieszkuje 82.369 osób [2002]. W przeważającej większości są to Słoweńcy, posługujący się specyficznym dialektem języka słoweńskiego. Charakterystyczna dla tego regionu jest spora liczba Cyganów. W 30 wsiach w przygranicznych gminach Hodoš (węg. Hodos), Moravske Toplice, Šalovci, Lendava (Lendva) i Dobrovnik (Dobrónak) mieszka 7-8 tys. autochtonicznych Węgrów. Oprócz tego region zamieszkuje czasowo i dojeżdża to do pracy liczna grupa Chorwatów z sąsiedniego Medimurja, którzy mają tu lepsze warunki życia.

Autostrada A5 (sło. Avtocesta A5, Pomurski krak) - autostrada w Słowenii w ciągu trasy europejskiej E653. Łączy Maribor z granicą Węgier. Umożliwia przejazd z Lublany do Budapesztu.

Słowenia, Republika Słowenii (słoweń. Slovenija, Republika Slovenija) – państwo położone w Europie Środkowej, posiadające niewielki odcinek 46,6 km dostępu do Morza Adriatyckiego. Słowenia należy do NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku.

Prekmurje od czasów Wędrówki Ludów było zasiedlone przez południowych Słowian. Od XI wieku Prekmurje było częścią historycznego Królestwa Węgier, w którym było rozdzielone między komitaty Vas i Zala. W XIX wieku wśród tutejszych autochtonicznych Słoweńców ("węgierskich") pojawiła się świadomość wspólnoty narodowej ze Słoweńcami austriackimi. Na przełomie XIX i XX wieku świadomość narodowa wzmogła się wskutek intensywnej madziaryzacji. Po I wojnie światowej na fali rewolucji powstała na tym terenie efemeryczna bolszewicka Republika Murska. Proklamowana 29 maja 1919, została zlikwidowana 3 czerwca 1919 przez Węgierską Armię Czerwoną. Za zezwoleniem konferencji wersalskiej 12 sierpnia 1919 Prekmurje zajęły wojska serbskie. Na mocy traktatu w Trianon 4 czerwca 1920 Prekmurje zostało oderwane od Węgier i przyłączone do ówczesnego Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Węgry okupowały ten teren w czasie hitlerowskiej agresji na Jugosławię w 1941. 16 grudnia 1941 węgierski parlament uchwalił włączenie Prekmurja do Węgier. Na początku 1945 władze węgierskie zorganizowały przymusowy wywóz młodzieży słoweńskiej na roboty do Niemiec i na Węgry, co spotęgowało wśród ludności wrogość wobec Węgier. Region został wyzwolony w kwietniu 1945 przez Armię Czerwoną.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Chorwaci – naród południowosłowiański, liczący około 7 mln ludzi. Zamieszkują głównie Chorwację (około 4 mln) oraz Bośnię i Hercegowinę (0,6 mln). Większe skupiska Chorwatów znajdują się też w Austrii i Serbii. Na emigracji żyje około 2,5 mln Chorwatów, głównie w USA (0,3 mln), Chile (0,3 mln), ale również w takich krajach jak Argentyna, Niemcy, Kanada, Australia, Szwecja, i Brazylia.

Zobacz też

Republika Murska

Język prekmurski