Privatdozent - Polski Serwis Naukowy

Privatdozent – termin oznaczający w krajach niemieckojęzycznych specyficzną pozycję pracownika naukowego, który po uzyskaniu stopnia doktora uzyskał habilitację, a nie został zatrudniony na żadnym uniwersytecie na stanowisku profesora. Instytucja Privatdozentów pojawiła się w Prusach na początku XIX wieku.

Profesor (z łac. professor) – tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym lub tytuł zwyczajowy honorowy nadawany nauczycielom szkolnictwa podstawowego, gimnazjalnego oraz ponadgimnazjalnego, a także stanowisko nauczycieli akademickich.

Profesor nadzwyczajny (z łac. professor extraordinarius , z niem. außerordentlicher Professor, skrót: ao. Prof.) - stanowisko na uczelni przewidziane dla pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego, który posiada stopień naukowy doktora habilitowanego lub tytuł naukowy profesora (art. 114, ust. 2 Ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.). Ustawodawca dopuszcza jednak zatrudnienie na stanowisku profesora nadzwyczajnego osoby, która posiada tylko stopień naukowy doktora oraz znaczne i twórcze osiągnięcia w pracy naukowej, jednak tylko na podstawie umowy o pracę (art. 115, ust. 1 i 5 Ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.). Stanowisko profesora nadzwyczajnego jest niższe rangą od stanowiska profesora zwyczajnego. Na uczelniach morskich na stanowisku profesora nadzwyczajnego można zatrudnić doktora, który dodatkowo posiada najwyższy dyplom morski, tj. kapitana żeglugi wielkiej bądź starszego mechanika.

Uzyskanie habilitacji obejmuje dwie części składowe:

kolokwium habilitacyjne – rodzaj dyskusji odbywającej się w radzie wydziału wyższej uczelni, zazwyczaj na temat bądź to rozprawy habilitacyjnej bądź innych zagadnień związanych z tematyką rozprawy;

wygłoszenie wykładu dla audytorium złożonego z członków wyżej wymienionej rady wydziału.

Przejście kandydata przez oba te etapy daje mu tzw. venia legendi (inaczej: venia docendi), czyli prawo i obowiązek wykładania na wyższej uczelni oraz prawo ubiegania się o zatrudnienie w charakterze profesora. W krajach o niemiecko-austriackiej tradycji uniwersyteckiej osób, które uzyskały habilitację jest zawsze więcej niż wolnych katedr uniwersyteckich (na uniwersytetach niemieckich jest niewielu profesorów; mają oni bardzo wysoką pensję oraz pozycję społeczną i akademicką). Właśnie dlatego w środowisku naukowym tych krajów funkcjonuje grupa osób określanych mianem Privatdozent. Ich status naukowy pozwala im prowadzić wykłady na uniwersytecie (uczelnia nie może im tego zabronić, ale nie musi za te wykłady płacić). Co więcej Privatdozenci muszą corocznie prowadzić przynajmniej jeden wykład uniwersytecki, by zachować venia legendi.

Katedra (jednostka organizacyjna) - jednostka organizacyjna wyższej uczelni lub instytutu naukowego o wąskiej dyscyplinie badań, mniejsza niż instytut. Obecnie często - zastąpiona przez zakład np. Zakład Historii Polski Nowożytnej Instytutu Historycznego. Istnieje w strukturze niektórych wyższych uczelni jako jednostka organizacyjna odpowiadająca zakładowi lub zrzeszająca kilka zakładów.

Adiunkt (łac. adiunctus – dołączony) – stanowisko w szkołach wyższych i placówkach naukowo-badawczych dla pracowników naukowych lub naukowo-dydaktycznych posiadających stopień naukowy doktora lub doktora habilitowanego. W przeciwieństwie do samodzielnych pracowników nauki określani są czasem mianem pomocniczych pracowników nauki. Na niektórych polskich uczelniach jest przyjętym zwyczajem, że po obronieniu habilitacji naukowiec uzyskuje stanowisko profesora, jednak na wielu (zwłaszcza państwowych) uczelniach nie jest to automatyczne i zależy bardziej zarówno od polityki wydziału, jak i dostępności etatów (finansowania).

Stanowisko to nie istnieje w krajach o anglo-amerykańskiej tradycji uniwersyteckiej. W Polsce instytucja ta również nie istnieje, jednak w pewnej mierze jej odpowiednikiem było stanowisko docenta. Na stanowisku tym zatrudniane były osoby posiadające stopień naukowy doktora habilitowanego. Obecnie osoby takie zatrudniane są na stanowisku profesora nadzwyczajnego, aczkolwiek nie dzieje się tak automatycznie i doktorzy habilitowani mogą być zatrudnieni na stanowiskach adiunktów.

Pracownik naukowy – to specjalista z określonej dziedziny nauki pracujący na stanowisku naukowym lub naukowo-dydaktycznym w uczelni lub instytucie badawczym.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.