Proboszcz z Tours (oryg. fr. Le curé de Tours) – powieść Honoriusza Balzaka z 1832, stanowiąca część Scen z życia prywatnego Komedii ludzkiej

Czas powstania utworu

Balzac napisał Proboszcza z Tours na przełomie kwietnia i maja 1832 roku w Saint-Firmin, na skraju lasu Chantilly, dokąd wywiozła go z Paryża Laura de Berny. Utwór został opublikowany w maju 1832 roku u Mame-Delaunay w III tomie Scen z życia prywatnego pod tytułem Célibataires. Po raz drugi utwór został wydany w grudniu 1833 roku u Mme Béchet, w Scenach z życia prowincji stanowiących VI tom Studiów obyczajowych XIX wieku. Balzac dodał wówczas na końcu opowiadania komentarz dotyczący Trouberta, oraz uzupełnił rozmowę pomiędzy Troubertem a panią de Listomère o myśli rozmówców. Po raz kolejny utwór ukazał się w listopadzie 1839 roku u Charpentiera.

W listopadzie 1842 roku przygotowując wydanie Komedii ludzkiej Balzac zdecydował się w Scenach z życia prowincji wydzielić serię Celibatariusze, w której zamierzał umieścić Piotrusię, Kawalerskie gospodarstwo oraz Celibatariuszy właśnie. Zmusiło go to do poszukania nowego tytułu dla utworu. Początkowo skłaniał się ku Ojcu Troubert (L'Abbé Troubert). Ostatecznie jednak zdecydował się tytułową postacią uczynić księdza Birotteau i ostatecznie odrzuciwszy Kanonika świętego Gracjana i Wikarego katedralnego, wybrał Proboszcza z Tours. W kwietniu 1843 roku Proboszcz z Tours ukazał się w VI tomie Komedii ludzkiej w Scenach z życia prowincji. W wydaniu tym Balzac dodał dedykację dla rzeźbiarza Jean-Pierre Davida (zwanego Davidem d'Angers), jako podziękowanie za wykonanie przez artystę popiersia pisarza. Popiersie to znajduje się obecnie w muzeum Carnavalet.