Produkcyjniak - Polski Serwis Naukowy

Produkcyjniak – gatunek powieści (powieść produkcyjna) lub filmu, realizujący założenia poetyki realizmu socjalistycznego, poświęcony tematowi socjalistycznej przebudowy kraju. Wzory dla tego gatunku ukształtowały się w ZSRR i zostały zaszczepione na gruncie polskim wraz z proklamowaniem socrealizmu. Za pierwowzór powieści produkcyjnej uznaje się utwór literacki Fiodora Gładkowa pt. Cement.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Ostrowiec Świętokrzyski – miasto w województwie świętokrzyskim. Siedziba władz powiatu ostrowieckiego. Prawa miejskie od 1613. Ośrodek przemysłowy: huta żelaza i zakład metalurgiczny, zakłady materiałów ogniotrwałych, odzieżowe, spożywcze; przemysł chemiczny, poligraficzny i drzewny. Według danych GUS z grudnia 2009 38 miasto posiadało 72 455 mieszkańców.

Powieści produkcyjne powstawały w Polsce od 1949 aż do Odwilży w 1956. Filmy lub powieści tego gatunku powstawały we wszystkich państwach bloku komunistycznego. W niektórych krajach (Albania, Kuba, Rumunia, Wietnam) nawet do końca lat 80.

Cechy powieści produkcyjnej

Miejscem akcji był wielki plac budowy, fabryka, stocznia, kopalnia itp.

Akcja rozpoczynała się najczęściej około roku 1949, w czasie rozpoczynającym ważne przedsięwzięcie np. realizację planu sześcioletniego.

Istniał wyraźny podział na bohaterów pozytywnych (funkcjonariusze idei, członkowie kolektywu, poświęceni sprawom swojego miejsca pracy, pełni wiary i nieczuli na trudy, zawdzięczający swoje sukcesy Polsce Ludowej) i negatywnych (wrogowie klasowi, obcokrajowcy, agenci obcego wywiadu, przedwojenni kapitaliści, wrogowie ustroju). Bohaterowie pozytywni zawsze zwyciężali.

Bohaterowie negatywni nie mieli możliwości przedstawienia swojej racji w dyskusji, czytelnik nie poznawał ich motywów działania.

Schematyczna fabuła, wzorce postaci i poruszane problemy.

Rzeczywistość widziana jako pole walki pomiędzy starym a nowym porządkiem.

Wszechwiedzący narrator, dominacja stylu gazetowego..

Poruszane wątki

Powieści socrealistyczne najczęściej poruszały następujące wątki:

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Kazimierz Brandys (ur. 27 października 1916 r. w Łodzi, zm. 11 marca 2000 w Paryżu), polski prozaik, eseista, autor scenariuszy filmowych. Jako ostatni z Polaków pochowany na paryskim cmentarzu Pere Lachaise.

wątek produkcyjny – powieści produkcyjne próbowały przekazać taką wizję świata, w której produkcja jest sprawą nadrzędną wobec jakichkolwiek innych, ponieważ pozwala zbudować nowe, socjalistyczne społeczeństwo.

powstawanie nowych wzorów obywatelskich – wzory te przekazywane były przez postać pozytywnego bohatera, obdarzonego "plakatowymi" cechami, pożądanymi w socjalizmie.

rodzenie się nowej społeczności – zbiór jednostek w trakcie powieści staje się kolektywem, zbiorowością (samotność była nieprawidłowa lub wroga), połączoną wspólnym celem, poświęcający się dobru swojego zakładu pracy.

problem wahającego się inteligenta – wykształcony przed wojną inteligent, uformowany przez społeczeństwo kapitalistyczne, dojrzewa do zrozumienia wielkich planów nowego ustroju, zwalcza w sobie dawne przyzwyczajenia i oddaje swoje umiejętności budowie nowego porządku..

Polskie powieści produkcyjne

Jan Wilczek Numer 16 produkuje (1949) – o odbudowie fabryki cukierków.

Bogdan Hamera Na przykład Plewa (1950) – o zakładzie metalurgicznym w Ostrowcu Świętokrzyskim

Witold Zalewski Traktory zdobędą wiosnę (1950)

Mirosław Kowalewski Kampania znaczy walka (1950) – o cukrowni.

Tadeusz Konwicki Przy budowie (1950) – o budowie linii kolejowej do Nowej Huty.

Aleksander Ścibor-Rylski Węgiel (1950) – o kopalni.

Anna Kowalska Wielka próba (1951)

Marian Brandys Początek opowieści (1951)

Andrzej Braun Lewanty (1952) – o stoczni.

Kazimierz Brandys Obywatele (1954)

Polskie filmy produkcyjne

Dwie brygady

Gromada

Niedaleko Warszawy

Przypisy

Zbigniew Jarosiński: Literatura lat 1945-1975. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1996, s. 50. ISBN 83-01-11998-5.
Zbigniew Jarosiński: Literatura lat 1945-1975. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1996, s. 52–53. ISBN 83-01-11998-5.

Zobacz też

socrealizm