Progestagen - Polski Serwis Naukowy

Progestageny – grupa hormonów steroidowych, do której należą naturalne i syntetyczne steroidy posiadające szkielet 21 atomów węgla (układ pregnanu).

Progestageny wywierają efekt przeciwproliferancyjny poprzez wywoływanie przemiany doczesnowej w tkankach endometrialnych i w konsekwencji – ich atrofię. Zmiany zachodzą zarówno w ektopowym, jak i w eutopowym endometrium. Progestageny mają również właściwości przeciwzapalne. Ponadto wykazano ich wpływ na hamowanie angiogenezy – procesu, który jest niezbędny w powstawaniu i utrzymywaniu ektopowych ognisk endometriozy.

Steroidy (sterydy) - organiczne związki chemiczne, lipidy, których wspólną cechą jest występowanie w ich cząsteczkach szkieletu węglowego w formie czterech sprzężonych pierścieni, czyli steranu (cyklopentanoperhydrofenantrenu).

Krwotok, krwawienie (łac. haemorrhagia) - gwałtowna utrata krwi w jej pełnym składzie na skutek choroby (na przykład gorączki krwotocznej) lub urazu naczyń krwionośnych.

Według rekomendacji Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Człowieka i Embriologii (ESHRE, European Society of Human Reproduction and Embryology) z 2008 roku progestageny można rozważyć jako leki pierwszego wyboru w terapii endometriozy, ponieważ są tak samo efektywne w redukowaniu bólu jak danazol, czy analogi GnRH, jednak są tańsze i mają mniej działań niepożądanych. Do tej pory nie prowadzono badań porównujących różne substancje czynne pod kątem skuteczności w leczeniu ognisk endometriozy.

Zaburzenia afektywne (nastroju) – grupa zaburzeń endogennych, w których okresowo występują zaburzenia nastroju, emocji i aktywności. Zaburzenia te mogą się przejawiać występowaniem zespołów depresyjnych, hipomaniakalnych i maniakalnych oraz stanów mieszanych.

Estrogeny - grupa hormonów płciowych, do których zalicza się estradiol, estron i estriol. Estrogeny są nazywane hormonami żeńskimi i najważniejszą rolę odgrywają w organizmie kobiet, ale są też niezbędne dla mężczyzn - ich niedobór w jądrach może powodować bezpłodność.

Z bazy cochranowskiej nie wynika, aby jakiś pojedynczy preparat lub szczególna dawka miały przewagę nad innymi.

Najczęściej stosowanym progestagenem w leczeniu endometriozy jest octan medroksyprogesteronu. Jego dawka początkowa w złagodzeniu dolegliwości bólowych została określona na 30 mg na dzień, z dalszym wzrostem w zależności od objawów klinicznych, zwłaszcza utrzymywania się krwawienia.

Retencja - chorobliwe zatrzymanie moczu, niemożność opróżniania pęcherza moczowego. Nerki pacjenta produkują mocz, który spływa moczowodami do pęcherza, skąd nie może się wydostać na zewnątrz. Częściej zatrzymanie moczu występuje u mężczyzn, rzadziej zaś u kobiet.

Doczesna - przerosła i rozpulchniona błona śluzowa macicy. Rozrost następuje pod wpływem hormonów jajnika, a zwłaszcza progesteronu w trakcie cyklu miesiączkowego i ma na celu przygotowanie podścieliska dla zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej. W razie zapłodnienia komórki jajowej błona śluzowa macicy ulega dalszym zmianom, przekształcając się w doczesną ciążową, która dzieli się na następujące części:

Redukcję bólu osiągnięto również poprzez stosowanie 60 mg dydrogesteronu w fazie lutealnej. Co ważne, korzystny efekt leczenia utrzymywał się jeszcze przez 12 miesięcy. Inne progestageny, jak desogestrel, obecnie są postrzegane jako leczenie alternatywne.

Działania niepożądane progestagenów obejmują wymioty, przyrost masy ciała, retencję płynów i acykliczne krwawienia. Te ostatnie są częstym objawem, chociaż łatwym do skorygowania poprzez zastosowanie krótkotrwałej terapii (7 dni) estrogenami. U 1% pacjentek stosujących progestageny występuje depresja i inne zaburzenia nastroju.

Endometrioza, gruczolistość zewnętrzna – rozrost błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Choroba dotyczy wyłącznie kobiet, najczęściej w wieku rozrodczym.

Hormony sterydowe (zwane też z jęz. angielskiego - steroidowymi) – grupa hormonów o zbliżonej budowie, opartej na pierścieniu węglowodorowym cholesterolu o różnorodnych funkcjach biologicznych. Hormony sterydowe są małocząsteczkowymi hormonami, które bez trudu przenikają przez błonę komórkową i dla których receptory znajdują się w jądrze komórek, na które oddziałują.

W badaniach nad miejscowym stosowaniem progestagenów w postaci kształtki uwalniającej lewonorgestrel u kobiet z dysmenorrhoeą po 12 miesiącach leczenia wykazano istotną redukcję bólu podczas miesiączki i współżycia oraz wysoki stopień satysfakcji pacjentki, a także istotną redukcję endometrialnych guzków.

Danazol (ATC: G 03 XA 01) – lek hamujący syntezę i uwalnianie gonadotropin oraz syntezę hormonów jajnika. Wywiera działanie androgenne, które ogranicza jego zastosowanie oraz niewielkie estrogenne i progestagenne. W wyniku jego zastosowania dochodzi do:

Endometrium – błona śluzowa macicy, wrażliwa na hormony steroidowe, w szczególności na estrogeny i gestageny, w związku z czym zmieniająca się wraz z cyklem miesięcznym.

W ostatnich doniesieniach na temat stosowania preparatu octanu medroksyprogesteronu w postaci depot do wstrzyknięć podskórnych (DMPA, ang. depot medroxyprogesterone acetate), w dawce 104 mg, podkreślono, że redukcja bólu jest tak efektywna jak przy podawaniu analogów GnRH. Coraz większe zainteresowanie budzi inny preparat depot – implant uwalniający etonogestrel.

Cochrane Collaboration – niezależna międzynarodowa organizacja typu non-profit, której celem jest ułatwianie podejmowanie świadomych i trafnych decyzji, dotyczących postępowania medycznego, poprzez opracowywanie dowodów w oparciu o zasady medycyny opartej na faktach (EBM), które następnie w postaci tak zwanych przeglądów systematycznych są publikowane w bazach Biblioteki Cochrane (Cochrane Library).

Węgiel (łac. carboneum) – pierwiastek chemiczny o symbolu C o liczbie atomowej 6. Należy do grupy 14 układu okresowego, jest niemetalem. Posiada cztery elektrony walencyjne. Istnieją trzy naturalnie występujące izotopy węgla, 12C oraz 13C są stabilne, natomiast izotop 14C jest promieniotwórczy o czasie połowicznego rozpadu równym około 5700 lat. Węgiel jest jednym z niewielu pierwiastków znanych w starożytności. Jako pierwszy polską nazwę – węgiel – zaproponował Filip Walter.

Oddzielnego omówienia wymaga inny progestagen, który według prac z ostatnich lat może być wykorzystywany w leczeniu endometriozy – dienogest.

Bibliografia

Mirosław Wielgoś: Endometrioza. T. 3. Gdańsk: Via Medica, 2010, s. 25-6, seria: Biblioteka ginekologa praktyka. ISBN 9788375552492.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.