Progress - statek kosmiczny - Polski Serwis Naukowy

Pojazd Progress w drodze na ISS

Progress (ros. Прогресс - postęp) — rosyjski bezzałogowy transportowy statek kosmiczny, zaprojektowany na bazie statku Sojuz. Obecnie pojazdy Progress służą do zaopatrywania Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Każdy z 3-4 wystrzeliwanych w ciągu roku pojazdów pozostaje zacumowany do stacji do czasu przybycia następnego - tuż przed startem następcy, kapsuła wypełniana jest odpadkami, odczepiana od stacji, sprowadzana z orbity i ulega kontrolowanemu zniszczeniu w górnej atmosferze.

STS-114 (nazywana też Return to Flight - Powrót do Lotu) była pierwszą misją amerykańskiego wahadłowca po trwającej 907 dni przerwie spowodowanej katastrofą Columbii. Biorący w niej udział wahadłowiec Discovery wystartował 26 lipca 2005 o godzinie 10:39 EDT (16:39 czasu polskiego), pomimo wykrytej kilkanaście dni wcześniej usterki jednego z czterech czujników poziomu paliwa w zewnętrznym zbiorniku. Awaria ta spowodowała przesunięcie terminu startu, zakładanego wcześniej na 13 lipca. Misję, która zgodnie z planem powinna zakończyć się 7 sierpnia 2005 przedłużono o jeden dzień. 8 sierpnia ok. godz. 10:52 astronauci przelecieli nad południową Polską. Ostatecznie misja zakończyła się pomyślnym lądowaniem w bazie Edwards w Kalifornii 9 sierpnia 2005 o godzinie 14:11 czasu polskiego (12:11 UTC).

Pojęcie Autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu niezawisłość, niezależność, samorządność (całkowita lub częściowa).

Pojazdy Progress dostarczały zaopatrzenie do wszystkich stacji kosmicznych od czasu stacji Salut 6. Pojazdy powstały, gdyż uświadomiono sobie, że długoterminowy pobyt kosmonautów na orbicie będzie wymagał ilości zaopatrzenia, której nie byłby w stanie dostarczyć Sojuz. Kosmonauta potrzebował około 30 kilogramów zaopatrzenia dziennie, czyli 5,4 tony na pół roku pobytu na stacji.

Sojuz (ros. Союз, "związek?, zjednoczenie?, sojusz?") nazwa serii radzieckich i rosyjskich wielomiejscowych pojazdów kosmicznych przeznaczonych do długotrwałych lotów po orbicie okołoziemskiej oraz do manewrowania i łączenia się z innymi obiektami w przestrzeni kosmicznej. Mogą one zabrać na swój pokład załogi liczące maksymalnie do trzech osób. Od 1967 Sojuzy są środkiem transportu kosmonautów na orbitę. Zgodnie z radziecką tradycją nazwy Sojuz zaczęto również używać do rakiety nośnej, która wynosiła na orbitę ten statek kosmiczny.

Bezzałogowy kosmiczny statek zaopatrzeniowy – rodzaj automatycznego pojazdu kosmicznego specjalnie zaprojektowanego i przeznaczonego do dostarczania na stacje orbitalne materiałów i elementów niezbędnych do wyznaczonych celów misji kosmicznych i podtrzymania życia na stacji.

Progress jest zbliżony kształtem i rozmiarami do Sojuza. Składa się z trzech modułów:

Ciśnieniowego modułu przedniego, zawierającego zaopatrzenie dla załogi, m.in. żywność - świeżą i pakowaną, ubrania, wyposażenie naukowe i korespondencję. Urządzenie cumownicze jest podobne do tego stosowanego w pojazdach Sojuz - z dodatkowymi przewodami na paliwo i utleniacz.

Moduł lądownika zastąpiono niehermetycznym modułem paliwowym, o przewodach biegnących po zewnętrznej powierzchni pojazdu. Dzięki takiemu rozwiązaniu, ewentualny wyciek toksycznych gazów nie doprowadziłby do zanieczyszczenia atmosfery stacji.

Moduł napędowy pozostał w niezmienionej formie w stosunku do modułu Sojuza, i zawiera silniki manewrowe wykorzystywane przy automatycznym dokowaniu.

Oszczędności masy w stosunku do Sojuza wynikały z tego, iż Progress był z założenia pojazdem bezzałogowym i niezdolnym do powrotu z orbity. Nie potrzebował więc ciężkich systemów podtrzymywania życia, ani osłon termicznych. Pojazd nie musiał także dzielić się na osobne moduły. Po odłączeniu od stacji, pojazd odpala rakiety hamujące i spala się w atmosferze.

Automatyczny Statek Transferowy (ang. Automated Transfer Vehicle, ATV) – typ kosmicznego statku transportowego zaprojektowanego i budowanego przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA), mającego zaopatrywać Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) w paliwo, wodę, powietrze i materiały do eksperymentów. Dodatkowo, ATV może podnieść orbitę stacji, przywracając jej właściwą pozycję utraconą przez działanie szczątkowej atmosfery. Jest to pojazd bezzałogowy wynoszony rakietą Ariane 5 z kosmodromu Kourou. Po trzech dniach lotu (w przypadku pierwszej misji po trzech tygodniach lotu) statek powinien automatycznie zadokować do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (do modułu Zwiezda).

Rakietowo-Kosmiczna Korporacja "Energia" imienia S.P. Koroliowa (rus.Ракетно-космическая корпорация "Энергия" имени С.П.Королёв) to rosyjskie przedsiębiorstwo specjalizujące się w produkcji pojazdów kosmicznych, rakiet i komponentów stacji kosmicznych. Nazwę otrzymało na cześć radzieckiego konstruktora Siergieja Korolowa. Kolejno nosiło nazwy:

Projekt pojazdu opracowało biuro TsKBEM (dziś RKK Energia). Prace nad pojazdem rozpoczęto w 1973 roku, pod oznaczeniem 11F615A15. Projekt ukończono w lutym 1974 roku, a pierwszy pojazd był gotowy do startu w listopadzie 1977. Progress 1 wystrzelono 20 stycznia 1978 roku przy pomocy rakiety wynoszącej pojazdy Sojuz.

Ogniwo słoneczne, ogniwo fotowoltaiczne, ogniwo fotoelektryczne, fotoogniwo – to element półprzewodnikowy, w którym następuje przemiana (konwersja) energii promieniowania słonecznego (światła) w energię elektryczną w wyniku zjawiska fotowoltaicznego, czyli poprzez wykorzystanie półprzewodnikowego złącza typu p-n, w którym pod wpływem fotonów o energii większej, niż szerokość przerwy energetycznej półprzewodnika, elektrony przemieszczają się do obszaru n, a dziury (zob. nośniki ładunku) do obszaru p. Takie przemieszczenie ładunków elektrycznych powoduje pojawienie się różnicy potencjałów, czyli napięcia elektrycznego.

Kosmonauta, z ang. astronauta oraz tajkonauta lub yuhangyuan (chiń. kosmiczny nawigator (podróżnik)) – osoba odbywająca loty kosmiczne lub przygotowania do odbywania takich lotów.

Pierwsza wersja pojazdu miała masę 7,02 t i zabierała 2,3 t ładunku - 30% masy startowej. Miał on tę samą średnicę, co Sojuz - 2,2 metra, ale był nieco dłuższy - 8 metrów. Lot automatycznego pojazdu trwał 3 dni, tyle samo, co Sojuza. Progress był w stanie pozostawać zacumowany do stacji przez jeden miesiąc.

Wahadłowiec kosmiczny, prom kosmiczny - rodzaj załogowego statku kosmicznego, który może być wykorzystywany wielokrotnie i zwykle przystosowany jest do wynoszenia na orbitę i ściągania z orbity sztucznych satelitów i innych ładunków.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 14 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów zajmują się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

Pierwsza wersja pojazdu pozostawała w służbie do roku 1986. Zastąpiła ją wersja Progress M, wyposażona w usprawnienia pochodzące z pojazdów Sojuz T i Sojuz TM. Była w stanie wykonywać loty automatyczne o czasie do 30 dni i wynosić o 100 kg ładunku więcej. Była także w stanie - po raz pierwszy - transportować niewielkie ładunki z powrotem na Ziemię, dzięki kapsule Raduga. Kapsuła była w stanie pomieścić ładunki o masie do 150 kg. Miała 1,5 m długości i średnicę 60 cm. Wersja ta była także pierwszą wyposażoną w panele słoneczne.

Pojazd pozostaje w użyciu, jako statek dostawczy dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Wraz z uziemieniem floty amerykańskich wahadłowców w czasie przeprowadzania programu Return To Flight, przez pewien okres był jedynym pojazdem zdolnym do wynoszenia na stację znaczących ładunków.

Podobnie jak Sojuz, a w przeciwieństwie do większości pojazdów amerykańskich, Progress posiada automatyczny system dokowania ze stacją. System można wyłączyć i dokować ręcznie, jednak w większości wypadków pojazd dokuje autonomicznie.

Parametry pojazdu Progress

Schemat statku transportowego Progress

Masa startowa 7020 - 7249 kg

Masa ładunku (Progress 1-24) ~2300 kg

Masa ładunku (Progress 24-42) ~2500 kg

Długość 7,94 m

Średnica modułów towarowych 2,2 m

Maksymalna średnica 2,72 m

Objętość ładowni 6,6 m³

Parametry pojazdu Progress M

Schemat statku transportowego Progress M

Masa startowa 7130 kg

Masa ładunku 2600 kg

Masa ładunku stałego 1500 kg

Masa ładunku płynnego 1540 kg

Długość 7,23 m

Rozpiętość baterii słonecznych 10,6 m

Objętość ładowni hermetycznej 7,6 m³

Średnica modułów towarowych 2,2 m

Maksymalna średnica 2,72 m

Zobacz też

Automatyczny Statek Transportowy (ATV)

Lista bezzałogowych lotów kosmicznych do ISS