Prometeizm - polityka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy polityki. Zapoznaj się również z: prometeizm – postawa etyczna.

Prometeizm to ruch polityczny i intelektualny w Europie w okresie międzywojennym (1921-1939) skierowany politycznie przeciwko ZSRR, mający na celu doprowadzenie do przemian niepodległościowych wewnątrz tego państwa, dokonanych przez narody, którym w latach 1918-1921 narzucono siłą system radziecki i w efekcie do rozsadzenia ZSRR na poszczególne państwa. Ruch prometejski koordynował i wspierał materialnie w latach 1921-1939 działania niektórych emigracyjnych rządów i organizacji niepodległościowych narodów podbitych przez Związek Radziecki.

Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej, wschodnioznawczy i sowietologiczny ośrodek naukowo-badawczy działający w latach 1930–1939 w Wilnie przy Uniwersytecie Stefana Batorego, ale posiadający autonomię i samorządność. Przy instytucie działała prywatna Szkoła Nauk Politycznych. Instytut mieścił się w gmachu Biblioteki Wróblewskich w Wilnie.
Kozacy dońscy (ros. Донски́е казаки́) - najliczniejsza grupa Kozaków w Imperium Rosyjskim, a także najliczniejsza grupa Kozaków we współczesnej Rosji. Otrzymali do zasiedlenia autonomiczny region, zwany Obwodem Wojska Dońskiego lub Krajem Wojska Dońskiego, znajdujący się na terenie części dzisiejszych obwodów: rostowskiego, wołgogradzkiego i woroneskiego oraz Kałmucji w Rosji, a także obwodów ługańskiego i donieckiego na Ukrainie.

Ruch prometejski powstał w znacznej mierze dzięki działaniom Rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na Emigracji w Warszawie i Paryżu. Wspierały go emigracyjne rządy: gruziński (Paryż), azerski (Istambuł), kubański (Praga), doński (Praga), kaukaski (Istambuł), ormiański (Paryż), krymski, Idel-Uralu i turkiestański (Istambuł, Paryż, Warszawa).

Pawło Szandruk (ukr. Павло Шандрук, niem. Paul Schandruk), ur. 28 lutego 1889 we wsi Borsuki, gm. Borsuki w pow. krzemienieckim na Wołyniu w majątku Rzewuskich (obecnie rejon łanowiecki w obwodzie tarnopolskim), zm. 15 lutego 1979 w Trenton) — generał-chorąży Armii URL (1920), pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego (1938). Od 17 marca 1945 przewodniczący Ukraińskiego Komitetu Narodowego i głównodowodzący Ukraińskiej Armii Narodowej w stopniu generała-porucznika armii ukraińskiej. Kawaler Orderu Virtuti Militari (1965) za dowodzenie w wojnie obronnej 1939 r.
Ibrahim Czulikow, Ibrahim Czulik, ros. Ибрагим Чуликов (data śmierci nieznana, zm. po 1944 r.) – północnokaukaski działacz polityczny i bojownik, emigracyjny działacz antysowiecki, propagandysta w służbie niemieckiej podczas II wojny światowej

Innymi ośrodkami ruchu prometejskiego były Teheran, Berlin, Helsinki i Harbin. Kontynuacją koncepcji prometejskiej był w dużym stopniu Antybolszewicki Blok Narodów.

Działalność w Paryżu

W 1926 w Paryżu założono organizację "Prometeusz", w skład której weszli z czasem przedstawiciele Azerbejdżanu, Kozaków Dońskich, Gruzji, Idel-Uralu, Ingrii, Karelii, Komi, Krymu, Kubania, Północnego Kaukazu, Turkiestanu i Ukrainy.

Oprócz "Prometeusza" działał tu Komitet Przyjaźni Narodów Kaukazu, Turkiestanu i Ukrainy, oraz stowarzyszenie "France-Orient", założone przez Jana Karaszewicza-Tokarzewskiego.

Noe Żordania, pseud. Kostrow, Georg (ur. 2 stycznia 1868 w Lanczuczi w zachodniej Gruzji, zm. 11 stycznia 1953 w Paryżu), gruziński polityk socjalistyczny (mienszewik), od 1918 do 1921 roku premier niepodległej Gruzji
Jan Karaszewicz-Tokarzewski (właściwie Jan Stefan Maria Karaszewicz-Tokarzewski, ukr. Ян (Іван-Степан-Марія) Токарже́вський-Караше́вич, ur. 24 czerwca 1885 w wsi Czabaniwka - zm. 18 listopada 1954 w Londynie) - ukraiński działacz polityczny, historyk, heraldyk, dyplomata, książę.

Formą działalności ruchu prometejskiego były spotkania i wykłady, oraz działalność informacyjna. W Paryżu wydawano w języku francuskim dwa czasopisma: "Prométhée" (1926-1938) oraz 'La Revue de Prométhée" (1938-1940). Członkowie ruchu prometejskiego pisali również artykuły do opiniotwórczych gazet, Ruch wysyłał również do Ligi Narodów oraz do poszczególnych rządów memoranda i memoriały.

Marian Kamil Dziewanowski (ur. maj 1913 w Żytomierzu, zm. 18 lutego 2005 w Milwaukee (Wisconsin, USA)), – polski historyk emigracyjny , sowietolog , pisarz i dziennikarz, oficer rezerwy kawalerii Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, profesor Uniwersytetu w Bostonie i Uniwersytetu Stanu Wisconsin w Milwaukee (USA), członek Polskiej Akademii Umiejętności, członek Korporacji Akademickiej Arkonia.
Mir-Jakub Miechtiejew (Miechtijew), ros. Мир-Якуб Мехтеев (Мехтиев) (ur. 24 września 1891 r., zm. ?) - azerbejdżański działacz polityczny, emigracyjny działacz narodowy, pisarz i publicysta, współpracownik obcych wywiadów, członek Azerbejdżańskiego Komitetu Narodowego podczas II wojny światowej

Głównymi działaczami prometejskimi w Paryżu byli: Wjaczesław Prokopowycz, Ołeksandr Szulhyn, Jan Karaszewicz-Tokarzewski, M. Szumyćkyj, M. Kowalśkyj, I. Kosenko, R. Szulhyn, Noe Żordania, Nikola Czcheidze, Aleksandr Asatiani, Jewgienij Gegeczkori, Ali Mardan bej Topczybaszi, Mir-Jakub Miechtiejew, Ali Akber bej Topczybaszi, Muhammad Said Szamil, Ibrahim Czulikow, Mustafa Czokaj.

Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz (ur. 1970) – polska socjolog i politolog, znawczyni problematyki wschodnioeuropejskiej, wicedyrektor warszawskiego Ośrodka Studiów Wschodnich.
Zeszyty Historyczne - kwartalnik (do 1973 półrocznik) emigracyjny wydawany od 1962 przez Instytut Literacki w Paryżu. Publikuje dokumenty, relacje, pamiętniki, wspomnienia i opracowania poświęcone najnowszej historii Polski. Z uwagi na to, że było wydawane na emigracji, a co za tym idzie - pozbawione ingerencji cenzury, pismo stanowiło wolne forum dyskusji i prezentacji naukowej. Skupiało wielu wybitnych badaczy i publicystów emigracyjnych (m.in. Piotr Wandycz, Józef Garliński, Zbigniew S. Siemaszko, Tadeusz Wyrwa) i krajowych (m.in. Grzegorz Mazur, Andrzej Friszke, Andrzej Paczkowski).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)