Promieniste - Polski Serwis Naukowy

Promieniste (Radiata) – dwuwarstwowe zwierzęta zaliczane do tkankowców właściwych (Eumetazoa) wykazujące symetrię pierwotnie promienistą.

Termin Radiata posiadał w historii klasyfikacji różne znaczenia. Był stosowany do szkarłupni, mimo że należą one do Bilateria, gdyż wykazują symetrię dwuboczną we wczesnych stadiach rozwoju.

Thomas Cavalier-Smith w 1983 zdefiniował podkrólestwo Radiata składające się z typów Porifera, Myxozoa, Placozoa, Cnidaria i Ctenophora, czyli wszystkich zwierząt poza Bilateria.

Szkarłupnie (Echinodermata, z gr. echinos – jeż + derma – skóra) – typ halobiontycznych, bezkręgowych zwierząt wtóroustych (Deuterostomia) o wtórnej symetrii pięciopromiennej. Charakteryzują się wapiennym szkieletem wewnętrznym oraz obecnością unikalnego wśród zwierząt układu ambulakralnego pełniącego funkcję lokomocyjną, dotykową, a częściowo wydalniczą i oddechową. Najstarsze skamieniałości szkarłupni znane są z osadów dolnego kambru. Większość z nich prowadzi osiadły tryb życia, choć niektóre są biernie przenoszone przez wodę. Nie występują wśród nich formy pasożytnicze.

Myksosporidiowce (Myxozoa) – typ pasożytniczych mikroorganizmów wodnych o swoistej budowie i cyklu rozwojowym, dawniej zaliczanych do pierwotniaków, ponieważ początkowo występują jako pojedyncze komórki, później tworzą wielojądrowe plazmodia lub zamknięte worki ze spłaszczonych komórek. Wieloma szczegółami budowy i rozwoju nawiązują do parzydełkowców (Cnidaria), dlatego we współczesnych klasyfikacjach biologicznych są zaliczane do królestwa zwierząt (w randze odrębnego typu lub są włączane do Cnidaria). Badania molekularne potwierdziły pokrewieństwo tych grup.

Klasyfikacja pięciu królestw Lynn Margulis i K. V. Schwartza zachowuje w Radiata tylko Cnidaria i Ctenophora. Klasyfikacje kladystyczne nie uznają Radiata za klad. W tym znaczeniu są to dwuwarstwowce, czyli zwierzęta posiadające dwa pierwotne listki zarodkowe: endodermę i ektodermę. (Użycie Cavaliear-Smitha włącza zwierzęta z jednym listkiem zarodkowym takie jak gąbki.)

Płaskowce (Placozoa) – jeden z najprostszych typów zwierząt bezkręgowych, do którego należy wyłącznie jeden gatunek. Gatunek ten otrzymał naukową nazwę Trichoplax adhaerens. Są to małe, wielokomórkowe zwierzęta morskie w kształcie płytki o nieregularnych krawędziach.

Listki zarodkowe – zespoły komórek powstające w czasie rozwoju zwierząt w procesie gastrulacji. W czasie rozwoju mogą powstać dwie lub trzy warstwy komórek (listki zarodkowe):

Mimo że symetria promienista jest zwykle podawana jako cecha definiujące Radiata, kilku członków gromady Anthozoa, która jest obecnie uznawana za najbardziej bazalną i najstarszą z parzydełkowców, są właściwie dwubocznie symetryczne. Przykładem jest Nematostella vectensis. Nowsze badania wyraźnie wskazują, że symetria dwuboczna powstała przed rozdziałem parzydełkowców i dwubocznie symetrycznych, a promieniście symetryczne parzydełkowce są wtórnie promieniście symetryczne, czyli symetria dwuboczna gatunków takich jak N. vectensis jest pierwotna. Również wolnożyjące planule (larwy) parzydełkowców wykazują symetrię dwuboczną. Żebropławy wykazują symetrię dwupromienistą.

Klasyfikacja biologiczna – szeregowanie organizmów w uporządkowany sposób według zasad systematyki biologicznej. Wynikiem tego procesu jest logiczny układ systematyczny prezentujący aktualny w danym okresie stan wiedzy o podobieństwie i pochodzeniu organizmów. W zależności od przyjętej metody badawczej może to być hierarchiczny układ oparty o kategorie systematyczne lub drzewo filogenetyczne, może obejmować wszystkie znane nauce organizmy lub ich określoną grupę. Dziedziną biologii, która zajmuje się klasyfikowaniem organizmów jest systematyka organizmów, a reguły klasyfikacji i nazewnictwa systematycznego określa jej poddyscyplina – taksonomia.

Koralowce (Anthozoa, z gr. anthos – kwiat + zoon – zwierzę, kwiatozwierz) – gromada wyłącznie morskich, skałotwórczych parzydełkowców (Cnidaria) występujących jedynie pod postacią polipa, zwykle kolonijnie, na niewielkich głębokościach, przytwierdzonych do dna morskiego, głównie w strefie ciepłej i gorącej, w dobrze naświetlonych i natlenionych wodach. W zapisie kopalnym znane są od kambru. Do najbardziej znanych przedstawicieli koralowców należą m.in.: koral czerwony (Corallium rubrum), zwany również szlachetnym, rafotwórcze korale madreporowe (Madreporaria) oraz koral korkowiec (Alcyonium palmatum). W polskiej strefie Bałtyku odnotowano 2 rzadko spotykane gatunki ukwiałów (Tealia felina i Halcampa duodecimcirrata). Trwałe struktury wapienne wytwarzane przez koralowce są podstawą do powstawania nowego ekosystemu znanego jako rafa koralowa.

W jednej z klasyfikacji, prezentowanej m.in. przez zespół pod redakcją prof. Czesława Błaszaka (2009), opartej na hipotezie jam ciała i jego symetrii, do Radiata zaliczane są:

parzydełkowce (Cnidaria),

myksosporidiowce (Myxozoa).

Żebropławy (Ctenophora) wyróżniane są jako dwupromieniste, choć autorzy zastrzegają, że jest to kwestia dyskusyjna, takiego podziału nie potwierdzają badania filogenomiczne. Żebropławy wykazują natomiast pewne cechy wspólne z trójwarstwowcami.

Dwuwarstwowce, dwuwarstwowe (Diblastica, Diblastia), gastrulopodobne (Gastruloidea) – jedna z grup organizmów zwierzęcych wyróżnianych na podstawie stopnia rozwoju zarodkowego osiąganego w rozwoju osobniczym. Najprostsze tkankowce, których rozwój zatrzymał się na stadium gastruli, a w ich budowie wytworzyły się dwie warstwy komórek – wewnętrznej gastrodermy (pochodzenia entodermalnego) oraz zewnętrznej epidermy (pochodzenia ektodermalnego). Pomiędzy tymi warstwami znajduje się specyficzna struktura o charakterze podporowym nazywana mezogleą lub mezenchymą, a u gąbek – mezohylem.

Dwupromieniste (Biradiata) – zwierzęta, których ciało wykazuje symetrię dwupromienistą, tzn., że można przez nie przeprowadzić dwie płaszczyzny symetrii.

Pozycja myksosporidiowców jest niejasna. Morfologia i niektóre badania genetyczne oparte na małej podjednostce rybosomu (SSU) wskazują na ich bliskie pokrewieństwo z parzydełkowcami, natomiast pozostałe badania molekularne plasują je u korzeni drzewa Bilateria lub w jego pobliżu.

Zobacz też

jamochłony

Przypisy

Incertae sedis
Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 12, 20. ISBN 978-83-01-16108-8.
Kenneth M. Halanych. The new view of animal phylogeny. „Annual Review of Ecology and Systematics”. 35, s. 229-256, 2004. doi:10.1146/annurev.ecolsys.35.112202.130124 (ang.).

Źródła

Ten artykuł zawiera tekst z 11 wydania Encyklopedii Britannica

Zoological Philosophy of J. B. Lamarck

Taxon: Subkingdom Radiata

The development of radial and biradial symmetry: The evolution of bilaterality – dostęp 2 lutego 2006

Origins of Bilateral Symmetry: Hox and Dpp Expression in a Sea Anemone – dostęp 2 lutego 2006