Proporzec harcerski - Polski Serwis Naukowy

Proporzec 31 JŚDHS należącej do Organizacji Harcerskiej "Rodło", strona prawa

Ten sam proporzec, strona lewa

Kilka proporców różnych jednostek z OH "Rodło"

Proporzec harcerski – specyficzne weksylium, reprezentujące pewną określoną jednostkę harcerską. Proporce są oznaką suwerenności jednostki. W przeciwieństwie do sztandarów, ich wygląd, wykonanie i zatwierdzanie regulują zasady panujące w poszczególnych środowiskach harcerskich. Proporce odgrywają kluczową rolę w systemie obrzędowości jednostki. Proporzec, podobnie jak chorągiew, występuje tylko w jednym egzemplarzu.

Flaga (z niderlandzkiego vlag) – płat tkaniny określonego kształtu i barwy przymocowywany do drzewca może zawierać godła, symbole, wizerunki. Flaga jest znakiem rozpoznawczym, symbolem państwa (flaga państwowa) lub organizacji, czasem również miast (flaga miejska) czy jednostek podziału administracyjnego, oddziału wojsk (sztandar), organizacji: politycznych, społecznych, kościelnych, sportowych, itd.

Chorągiew – jednostka terenowa w ogólnopolskich organizacjach harcerskich - Związku Harcerstwa Polskiego i Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej - o zasięgu terytorialnym odpowiadającym najczęściej województwu.

Wygląd

Proporzec harcerski składa się z dwustronnego płata oraz drzewca, zakończonego niekiedy głowicą w kształcie lilijki lub innym. Lewa strona płatu przeznaczona jest dla jednostki posiadającej proporzec, i zazwyczaj przedstawia jej godło oraz nazwę, na tle jej barw.

Prawa strona zarezerwowana jest dla jednostki nadrzędnej dla posiadającej sztandar. Stąd, zastępy noszą na tej stronie swoich proporców nazwy i symbole swoich drużyn, a drużyny - szczepów. U szczepów, związków drużyn a także drużyn nie przynależących do żadnej jednostki fakultatywnej, prawa strona może być dowolna. W innym wariancie, lewa strona zawiera godło i barwy jednostki posiadającej proporzec, z kolei na prawej umieszcza się nazwę tej jednostki, na tle barw jednostki nadrzędnej.

Musztra – trening żołnierski, którego celem jest wyszkolenie żołnierzy w sprawnym wykonywaniu rozkazów. Trening ten obejmuje tak szkolenie pojedynczych żołnierzy, jak i całych pododdziałów (tak pieszych, jak konnych lub zmotoryzowanych). W najbardziej podstawowej swej części obejmuje sprawne zajmowanie miejsca w szyku podczas zbiórek (m.in. w szeregu, dwuszeregu, kolumnie marszowej), marsz krokiem równym i defiladowym, zwroty w miejscu i w marszu, oddawanie honorów (salutowanie), chwyty bronią itp.

Obrzędowość - zbiór zwyczajów, symboli i obrzędów, stanowiących część tradycji oraz odrębności, wprowadzających specyficzny nastrój oraz integrujących harcerzy. Stanowią oprawę zajęć i imprez harcerskich.

Kształt płatu jest dowolny, także sposób jego mocowania i technika wykonania są zależne od twórcy i jednostki. Jednak najbardziej popularne są proporce w kształcie trójkąta równoramiennego oraz kwadratu.

Jednostki noszące proporzec

Typowymi posiadaczami własnych proporców są zastępy, drużyny (każdego poziomu), szczepy oraz związki drużyn, a także wszystkie inne jednostki, działające na ich prawach. Oprócz tego, wyróżnia się tzw. obozówki, czyli proporce obozów harcerskich, oraz proporce drużynowego. Te ostatnie są to jednak w praktyce proporce zastępów zastępowych.

Zastęp to podstawowa jednostka organizacyjna drużyny harcerskiej. Zastęp liczy do 8 członków. Zastęp prowadzi zastępowy przy pomocy podzastępowego. Chłopcy i dziewczęta skupieni są w osobnych zastępach.

Zastęp zastępowych (ZZ) jest jednostką występującą fakultatywnie w drużynie harcerskiej. Funkcjonuje na prawach zastępu. W związku z tym, ZZ powinien posiadać swój proporzec, obrzędowość i nazwę.

Jedynym wyjątkiem są gromady zuchowe, posiadające zamiast proporców totemy, które zamiast płatu tkaniny mają na szczycie drzewca zatknięty symbol gromady. Hufce i chorągwie posiadają tylko sztandary.

Znaczenie w obrzędowości

Ponieważ proporzec jest znakiem odrębnosci i samodzielności, różne środowiska wykształciły specyficzne zwyczaje i obrzędy, związane z jego noszeniem.

Bardzo często, samo wykonanie proporca nie uprawnia jednostki do jego noszenia. Aby takie prawo uzyskać, musi spełnić szereg wymagań, dokonać wyjątkowego wyczynu lub po prostu uzyskać zgodę jednostki nadrzędnej. Wraz z otrzymaniem proporca, wyznaczana jest osoba odpowiedzialna za opiekę nad proporcem - chorąży. Chorąży oprócz pilnowania proporca, dba o jego stan techniczny, decyduje kiedy powinien występować z jednostką, a także potrafi prawidłowo trzymać go w trakcie zajęć z elementami musztry. Niekiedy funkcja chorążego jest przechodnia, powołuje się czasami także całą grupę osób odpowiedzialnych w równym stopniu za stan i bezpieczeństwo proporca.

Organizacja Harcerska „Rodło” im. Szarych Szeregów (OH „Rodło”, OHR) — niewielka, lokalna organizacja harcerska, założona w 1993 roku przez grupę instruktorów występujących ze Związku Harcerstwa Polskiego. „Rodło” działa współcześnie głównie w Jarocinie.

Chorąży – nazwa stopnia w korpusie podoficerskim (do 2004 roku w osobnym korpusie chorążych), wyższy od młodszego chorążego, a niższy od starszego chorążego.

Proporce są celem podchodów i kradzieży. Ich utrata wiąże się bowiem z osłabieniem reputacji jednostki w środowisku działania, a także staje się źródłem przytyków. W takim przypadku, jednostka, która dokonała kradzieży, ma prawo żądać od okradzionych satysfakcji w formie materialnej (słodycze bądź obozowy podwieczorek) lub nie (wykonanie powierzonego zadania).

Obóz harcerski - podstawowa forma pracy harcerskiej. . Wyjazd trwający powyżej 5 dni, jednak przeciętnie trwa 3 tygodnie. Najczęściej obozy harcerskie organizuje się w środku kompleksów leśnych, z daleka od miast i większych skupisk ludzkich. Harcerze nocują w wojskowych namiotach (popularnych "10"), pod którymi samodzielnie budują prycze (rodzaj łóżka), półki, szafki i inne meble z drewna.

Sztandar – weksylium będące znakiem oddziału, stowarzyszenia, miasta, szkoły, instytucji itp. Składa się z płata i drzewca zakończonego głowicą. Płat posiada różne wzory na obu stronach, przeważnie obszyty jest frendzlą i przymocowany do drzewca skórzanym rękawem i ozdobnymi gwoździami. Pod głowicą wiązane są wstęgi i szarfy w barwach narodowych lub orderów i odznaczeń, którymi posiadacz sztandaru został odznaczony. Pod wstęgami mogą być mocowane odznaki odznaczeń. Sztandar, podobnie jak chorągiew, występuje w jednym egzemplarzu.

Zobacz też

Harcerska obrzędowość

Sztandar

Proporzec w marynarce

Flaga, godło

Bibliografia

Marek Kudasiewicz Obrzędowy piec Chytrego Kota, Kraków 2007, wydanie V poszerzone. ISBN 978-83-60560-14-3

Linki zewnętrzne

Strona starszyzny szczepu Knieja

Zwyczaje i obrzędy w zastępie