Protektorat Czech i Moraw - Polski Serwis Naukowy

Protektorat Czech i Moraw (czes. Protektorát Čechy a Morava, niem. Protektorat Böhmen und Mähren) - autonomiczna jednostka administracyjna utworzona 16 marca 1939 przez niemiecką Rzeszę z okupowanych od 15 marca 1939 Czech, Moraw i Śląska Czeskiego, nie przyłączonych w konsekwencji układu monachijskiego do III Rzeszy 30 września 1938 jako Kraj Sudecki (niem. Sudetenland). Większość społeczności międzynarodowej nigdy nie uznała istnienia tego tworu.

Zaolzie (czes. Zaolší – rzadziej używana nazwa, Těšínsko – nazwa częściej używana, choć dwuznaczna, niem. Olsa-Gebiet) — używana głównie w Polsce potoczna nazwa zachodniej części górnośląskiego Księstwa Cieszyńskiego, położonego na Śląsku Cieszyńskim, który w latach 1918–1920 należał do Polski, a na Konferencji w Spa w 1920 roku, po podziale Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację, został przez mocarstwa przyznany Czechosłowacji (dziś Czechy). Zaolzie było zamieszkane głównie przez Polaków (123 tysięcy na Zaolziu; 139 tys. w całej czeskiej części Śląska Cieszyńskiego) z mniejszościami czeską (32 tys.) i niemiecką (22 tys.). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy (po czesku do 1920 Olza, od 1920 Olše), stanowiącej w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechami.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Protektorat wchodził w skład tzw. Wielkich Niemiec (Großdeutsches Reich), ale miał wewnętrzny samorząd, natomiast władze Niemiec pozostawiły sobie prawo zawieszania przepisów i zarządzeń władz czeskich. Autonomia była stopniowo ograniczana przez okupanta metodą faktów dokonanych - poprzez infiltrację gestapo, wzmożone represje, ucisk językowy i rabunek czeskiej gospodarki. Protektorat Czech i Moraw istniał formalnie do końca II wojny światowej. Prezydentem rządu kolaborującego z Niemcami był Emil Hácha, do 15 marca 1939 prezydent Czecho-Słowacji. Społecznym oparciem władz kolaboracyjnych była masowa organizacja Narodowe Zjednoczenie (deklaracje członkowskie podpisało ponad 98% pełnoletnich Czechów).

Wielkie Niemcy (niem. Großdeutschland albo Großdeutsches Reich) – pojęcie, które funkcjonowało w idei niemieckiego nacjonalizmu od XIX wieku. Oznaczało Niemcy poszerzone o Austrię, w przeciwieństwie do idei "Małych Niemiec", forsowanej przez Prusy, która wykluczała ten kraj. Przyczyną różnych koncepcji, było istnienie dużych grup ludności nie-niemieckiej w Austrii.

Vlajka (pol. flaga) - czeska organizacja narodowo-radykalna (1930-1942). Do 1939 stanowiła klub o programie narodowo-korporacyjnym; w Protektoracie Czech i Moraw uległa gruntownej przebudowie personalnej i ideowej, stając się pronazistowską organizacją kolaborancką.

Władze

Prezydent

Emil Hácha 15 marca 1939 - 4 maja 1945

Protektorzy

Johannes Blaskowitz 15 marca 1939 - 21 marca 1939

Konstantin von Neurath 21 marca 1939 - 24 sierpnia 1941

Reinhard Heydrich (tymczasowo) 29 września 1941 - 4 czerwca 1942

Kurt Daluege (tymczasowo) 5 czerwca 1942 - 24 sierpnia 1943

Wilhelm Frick 24 sierpnia 1943 - 4 maja 1945

Premierzy

Rudolf Beran 15 marca 1939 - 27 kwietnia 1939

Alois Eliáš 27 kwietnia 1939 - 29 września 1941

Jaroslav Krejčí 19 stycznia 1942 - 19 stycznia 1945

Richard Bienert 19 stycznia 1945 - 5 maja 1945

Ministrowie

Jaroslav Krejčí (ur. 27 czerwca 1892 r. w Křemencu, zm. 18 maja 1956 r. w Pradze) - czechosłowacki prawnik, wykładowca akademicki, wydawca i publicysta, minister sprawiedliwości w okresie przedwojennym i w Protektoracie Czech Moraw, premier rządu Protektoratu podczas II wojny światowej

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

sprawiedliwości

spraw wewnętrznych

szkolnictwa i oświaty

Emanuel Moravec 19 stycznia 1942 - 5 maja 1945

Formacje kolaboracyjne polityczne, paramilitarne i militarne

Vlajka

Narodowo-Socjalistyczna Partia Czeskich Robotników i Chłopów

Czeska Liga przeciw Bolszewizmowi

Narodowy Związek Pracujących (Czechy)

Gwardie Światopełkowe

Czeski Związek Wojskowy

Vládní vojsko

Ochotnicza Kompania SS Świętego Wacława

Czeskie Bataliony Porządkowo-Ochronne Żandarmerii i Policji Protektoratu

cety ZZ

bataliony ochrony kolei RAD

Waluta

Osobny artykuł: Korona Protektoratu Czech i Moraw.

Jednostkę walutową Protektoratu stanowiła korona Protektoratu Czech i Moraw (emitowano monety i banknoty z napisami w językach niemieckim i czeskim).

Banknot (niem. Banknote, ang. bank-note – kwit bankowy) to pieniądz papierowy emitowany przez centralny bank emisyjny. Jest to pieniądz symbolizujący określoną wartość niepokrytą w jego wartości materialnej. W przypadku pieniądza metalowego odpowiednikiem banknotu jest bilon. Od niedawna oprócz banknotów z papieru stosuje się również bardzo podobne do nich pieniądze wykonane z tworzyw sztucznych bez udziału celulozy.

Narodowa Aryjska Wspólnota Kulturowa (czes. Národní árijská kulturní jednota, NAKJ) – czeska kolaboracyjna organizacja w Protektoracie Czech i Moraw podczas II wojny światowej

Podział administracyjny

Reichsprotektorat Böhmen und Mähren (1939-1942)

Reichsprotektorat Böhmen und Mähren (1942-1945)

Ruch oporu

W Protektoracie działał czeski ruch oporu. Działania nie przybrały znaczącego zakresu zbrojnego, działalność konspiracyjną prowadziła KPCz i podziemie beneszowskie (głównie Centralny Komitet Krajowego Ruchu Oporu). Największym sukcesem był udany zamach na protektora Reinharda Heydricha w 1942 r, przygotowany przez czechosłowacki rząd emigracyjny. Organizacje ruchu oporu:

Narodowo-Socjalistyczna Partia Czeskich Robotników i Chłopów (czes. Národně socialistická česká dělnická a rolnická strana, NSČDRS), zwana też Partią Zielonej Swastyki (od swojego symbolu) – czeskie faszystowskie ugrupowanie polityczne podczas II wojny światowej.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Centrum Polityczne (PÚ)

Obrona Narodu (ON)

Komitet Petycyjny "Pozostaniemy wierni" (PVVZ)

Centralny Komitet Krajowego Ruchu Oporu (ÚVOD)

Zobacz też

Czechosłowacja

Zaolzie

Obozy koncentracyjne Lety i Hodonin

Pierwsza Republika Słowacka

Narodowa Aryjska Wspólnota Kulturowa

Powstanie praskie

Operacja praska

Linki zewnętrzne

Mapy Protektoratu Czech i Moraw

Amtliches Deutsches Ortsbuch für das Protektorat Böhmen und Mähren (de)