Prowizje oksfordzkie - Polski Serwis Naukowy

Prowizje oksfordzkie, reformy ustrojowe w Anglii osłabiające władzę królewską wymuszone na Henryku III w 1258 r. przez angielskich możnowładców pod przywództwem Szymona z Montfort. Prowizje oksfordzkie przez niektórych historyków nazywane są pierwszą konstytucją angielską.

Geneza

Plantageneci uwikłani ciągle w obronę ogromnych rodowych posiadłości na kontynencie, szczególnie we Francji, obciążali Anglię kosztami swych wojen. Jednocześnie otaczali się "obcymi" (dla Anglików), pochodzącymi z Francji, doradcami, przekazując im władzę w częstych okresach nieobecności w królestwie. Henryk III przez całe panowanie (1216-1272) borykał się z buntami angielskich baronów, chcących uzyskać wpływ na władzę w Anglii i domagających się usunięcia obcych. Sytuacja władcy stała się szczególnie trudna, gdy papież Aleksander IV zażądał od Henryka wywiązania się z porozumienia zawartego z papieżem Innocentym IV, w którym król zobowiązał się do znacznej pomocy finansowej papieżowi w jego walce we Włoszech z Hohenstaufami w zamian za obietnicę korony sycylijskiej dla syna Henryka, Edmunda. Papież zagroził królowi ekskomuniką. Angielscy baronowie na zjeździe zwołanym wiosną 1258 r., zwanym wściekłym parlamentem, zasypali Henryka III pretensjami co do sposobu rządzenia i postulatami zmian. Ostatecznie jednak zgodzili się na specjalne podatki w zamian za powołanie komisji, która miała przygotować program reform. W jej skład weszły 24 osoby, z których połowę wybrał król, a drugą różne ugrupowania baronów. Przygotowane przez komisję propozycje (prowizje) król zatwierdził, a baronowie zaprzysięgli 10 czerwca w Oksfordzie.

Historia Królestwa Anglii obejmuje okres od inwazji Normanów w roku 1066 i podboju południowo-wschodniej części wyspy Wielka Brytania, aż do utworzenia, na podstawie Aktu Unii z roku 1707, Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii. W tym okresie władza w królestwie wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk, ale głównymi dynastiami rządzącymi były dynastie Plantagenetów, Tudorów i Stuartów.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Postanowienia

Prowizje oksfordzkie nie zawierały ostatecznych postanowień, ale tworzyły mający obowiązywać 12 lat system, który miał zapewnić warunki do przeprowadzenia uzgodnionych w tym czasie reform. Opozycja antykrólewska była wewnętrznie skonfliktowana i nie potrafiła przyjąć jednolitego programu, dlatego ustalono przejściowy charakter prowizji. Symbolicznym wyrazem złożoności sytuacji w obozie baronów było przywództwo Szymona z Montfort, Francuza, szwagra króla i przez wiele lat jego ulubieńca, znienawidzonego w przeszłości przez "wyspiarskich" baronów.
W starożytności tereny obecnej Francji były pod panowaniem Rzymian. Początki niepodległej Francji sięgają czasów rozpadu państwa Franków. Pierwszym władcą terenów francuskich został Karol II Łysy. Jego panowanie zapoczątkowało ponad tysiącletni okres monarchii w historii Francji. Pierwszy raz panowanie monarchii skończyło się wraz z wybuchem Rewolucji Francuskiej. A po jej upadku kilkunastoletnim panowaniem cesarza Napoleona. Po jego upadku doszło na krótko do restauracji monarchii i ogłoszenia II Republiki która trwała do czasu obalenia Napoleona III. Po którego obaleniu proklamowano III republikę. Istniała ona do 1946 roku gdy wprowadzono nową konstytucję. Po kolejnej zmianie konstytucji w 1958 roku Francja istnieje jako V Republika Francuska.

Królestwo Sycylii - państwo założone w 1130 przez Rogera II. Obejmowało ono obszary całej wyspy Sycylii i południowej części Półwyspu Apenińskiego z Neapolem.

System wprowadzony przez prowizje znacznie ograniczał władzę królewską. Władca miał współrządzić z 15-osobową Tajną Radą (Privy Council) wybieraną przez baronów, która w okresie nieobecności króla (w związku z rozległością posiadłości Plantagenetów w Europie było to częste) stawała się faktycznie najwyższym organem władzy. Wszyscy urzędnicy królestwa mieli składać przysięgę wierności nie tylko królowi, ale również Radzie. Specjalna 12-osobowa komisja miała nadzorować lokalną administrację i pobór podatków. Mianowanych dowolnie przez króla szeryfów mieli zastąpić rycerze mający ziemie w hrabstwach, którymi zarządzali. Ustalono regularne (3 razy w roku) odbywanie zgromadzenia składającego się z królewskiej Rady, dzierżawców królewskich, przedstawicieli rycerstwa i miast, zwoływanego dotąd sporadycznie przez królów od XI w., nazywanego coraz częściej parliamentum.

Hohenstaufowie - dynastia niemieckich władców, w większości również cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i książąt Szwabii. Niemiecka nazwa dynastii - Staufen - pochodzi od nazwy zamku w Szwabii. Dynastia panowała w okresie 1079 - 1254

Szymon z Montfort, Simon V de Montfort, 6. earl Leicester (ur. 1208, zm. 4 sierpnia 1265), przywódca buntu możnowładców przeciwko królowi Anglii, Henrykowi III Plantagenetowi, przez około rok dyktatorski władca Anglii, prekursor parlamentaryzmu, jedna z wybitniejszych i ciekawszych postaci epoki.

Potwierdzenie wprowadzenia w życie prowizji oksfordzkich zostało rozesłane do szeryfów w poszczególnych okręgach obok języka francuskiego i łaciny także po angielsku. Prawdopodobnie był to pierwszy ważny dokument, w przypadku którego tak uczyniono.