Pruszków - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w województwie mazowieckim. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Pruszków (ros. Прушков; jidysz פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.

Piotr Ferdynand Hoser, Piotr Hoser II (ur. 22 sierpnia 1857 w Warszawie , zm. 4 stycznia 1939 w Pruszkowie) - warszawski ogrodnik i hodowca roślin, pomolog, wykładowca akademicki
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 56 929 mieszkańców.

Ośrodek przemysłowo-usługowy i mieszkaniowy. Różnorodny przemysł, zakłady farmaceutyczne (Herbapol) i kosmetyczne (L'Oréal), a także centra logistyczne (np. Millennium Logistic Park) i kolejowy terminal kontenerowy.

Ośrodek sportu i rekreacji południowo-zachodniej części aglomeracji warszawskiej, który obejmuje: halę sportową "Znicz", Stadion piłkarski, Olimpijski Tor Kolarski "BGŻ Arena", na którym odbyły się we wrześniu 2008 roku Mistrzostwa Europy, a w 2009 roku Mistrzostwa Świata w kolarstwie torowym, Aqua Park "Kapry", cztery parki (w tym park Potulickich z unikatowym układem przestrzennym), zaplecze naukowo-dydaktyczne w postaci Wyższej Szkoły Kultury Fizycznej i Turystyki, siedziba Polskiego Związku Kolarskiego.

Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD, wcześniej Elektryczna Kolej Dojazdowa lub Elektryczne Koleje Dojazdowe - EKD) - spółka wykonująca przewozy pasażerskie na linii kolei normalnotorowej na odcinku Warszawa Śródmieście WKD - Podkowa Leśna Główna - Grodzisk Mazowiecki Radońska (linia 47) z odgałęzieniem Podkowa Leśna Główna - Milanówek Grudów (linia 48).
Bronisław Maria Komorowski (ur. 4 czerwca 1952 w Obornikach Śląskich) – polski polityk, z wykształcenia historyk. Prezydent elekt Rzeczypospolitej Polskiej.

Dojazd Warszawską Koleją Dojazdową, Szybką Koleją Miejską lub Kolejami Mazowieckimi z Pruszkowa do samego centrum Warszawy trwa od 21 do 26 minut.

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 19,19 km². Miasto stanowi 7,77% powierzchni powiatu.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Henryk Hoser SAC (fr. Henri Hoser) (ur. 27 listopada 1942 w Warszawie) – arcybiskup, pallotyn, misjonarz, lekarz, od 2008 roku ordynariusz diecezji warszawsko-praskiej
Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.

Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej. Do Pruszkowa prowadzą Aleje Jerozolimskie, których przedłużenie na terenie miasta stanowi aleja Wojska Polskiego.

Według danych z roku 2002 Pruszków ma obszar 19,15 km², w tym:

użytki rolne: 18%

użytki leśne: 0%.

Sąsiednie gminy: Brwinów, Michałowice, Ożarów Mazowiecki, Piastów.

Historia

Pałac Potulickich

Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie, oficyna pałacu Potulickich

Deptak

SKM

Jedna z pierwszych wzmianek o Pruszkowie pochodzi z XV wieku. W rękopisie Metryki mazowieckiej (zbiory AGAD) z czasów Janusza Starszego można przeczytać o rycerzu Święsku (Swansek), który pochodził "de Praskow" (październik 1414 roku). Prawa miejskie osada otrzymała w 1916 roku. Korzystnie na rozwój Pruszkowa wpłynęło uruchomienie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w XIX wieku i w 1927 roku – Elektrycznej Kolei Dojazdowej.

Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego Pruszków – zakłady powstałe w 1897 z inicjatywy Towarzystwa Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej w pobliżu osady fabrycznej Pruszków na terenie ówczesnej wsi Żbików, jako Warsztaty Naprawy Wagonów Towarowych.
Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.

W czasie powstania styczniowego w nocy z 1 na 2 listopada 1864 roku dwa szwadrony powstańcze rozpoczęły szturm na rosyjskie posterunki wojskowe położone na stacjach kolejowych w Pruszkowie i Grodzisku Maz.

We wsi Tworki (obecnie dzielnica Pruszkowa) w 1891 roku wybudowano szpital dla psychicznie chorych.

W czasie I wojny światowej, 12–18 października 1914 roku została stoczona bitwa o Pruszków. Podczas walk wojskom rosyjskim udało się odepchnąć Niemców na zachód..

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Robert Lewandowski (ur. 21 sierpnia 1988 roku w Warszawie) – polski piłkarz grający na pozycji napastnika lub ofensywnego pomocnika, reprezentant Polski. Obecnie zawodnik Borussii Dortmund.

W 1923 roku powstał klub sportowy TUR Pruszków.

W 1944 roku mieścił się tu niemiecki obóz przejściowy Dulag 121 dla wysiedlonych przez hitlerowców mieszkańców Warszawy (Dulag 121 Pruszków).

W czasie II wojny światowej zginęło z rąk hitlerowców ok. 1500 Żydów (prawie cała ludność żydowska mieszkająca w Pruszkowie). Prawie 100 mieszkańców Pruszkowa zginęło jako żołnierze Wojska Polskiego na frontach II wojny światowej, a przeszło tyle samo pruszkowian zginęło jako żołnierze AK.

17 stycznia 1945 roku Pruszków został wyzwolony spod okupacji niemieckiej i zajęty przez należące do koalicji antyhitlerowskiej oddziały Armii Czerwonej.

Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

26 marca 1945 roku – szesnastu przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego, zaproszonych na rozmowy do Pruszkowa, do willi przy obecnej al. Armii Krajowej, zostało aresztowanych przez NKWD i wywiezionych do Moskwy (zobacz: proces szesnastu).

Po wojnie Pruszków stał się jednym z większych ośrodków przemysłowych na Mazowszu.

W Pruszkowie znajduje się Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego oraz dwór i park krajobrazowy z XIX wieku.

Elektrownia Pruszków – elektrociepłownia znajdująca się w Pruszkowie, 10 km na południowy wschód od Warszawy w województwie mazowieckim. Została uruchomiona w roku 1914 i jest najstarszą działającą elektrownią w ramach Vattenfall Heat Poland.
Akrobatyka (gr. akrobateo – stąpać po krawędzi, wspinać się, akra – najdalszy, bateo lub pateo – pokrywać) – ewolucje cielesne o dużym stopniu trudności, które wykraczają poza przeciętne ludzkie umiejętności. Akrobatyka nie stanowi sportu, a określa rodzinę sportów.

Najstarszą dzielnicą obecnego Pruszkowa jest Żbików (obejmujący północną część miasta), który był wzmiankowany już w 1236 roku.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2006:

Ludność w latach

Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej liczącej w 2004 r. 2 678 900 mieszkańców.

Ludność Pruszkowa

Osoby związane z Pruszkowem

Bogdan Bartołd – ksiądz katolicki, wieloletni rektor kościoła akademickiego Św. Anny w Warszawie, proboszcz parafii archikatedralnej pw. Św Jana Chrzciciela w Warszawie

Bronisław Chajęcki – pedagog, harcmistrz, żołnierz WP, zastępca prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego

Józef Cichecki - samorządowiec, działacz społeczny, burmistrz Pruszkowa w latach 1920-1936, nastepnie burmistrz Wołomina; ur. 1888 zm. 1953, pochowany na cmentarzu w Pruszkowie.

Michał Głowiński – pisarz, eseista, historyk i teoretyk literatury, wykładowca akademicki,

Jacek Gmoch – piłkarz, trener, selekcjoner reprezentacji Polski,

Henryk Hoser – arcybiskup

Piotr Ferdynand Hoser – warszawski ogrodnik i hodowca roślin, pomolog, wykładowca akademicki

Roman Indrzejczyk – proboszcz parafii św. Edwarda w latach 1966-1986, kapelan pruszkowskiej "Solidarności", kapelan Prezydenta RP w latach 2005-2010, poeta,

Kazimierz Janczewski – litewski działacz społeczny i gospodarczy, jeden z liderów mniejszości polskiej na Litwie

Zbigniew Jerzyna – poeta, dramaturg, eseista, edytor,

Aleksander Kamiński – harcmistrz, pedagog, wychowawca, twórca metody zuchowej, autor "Kamieni na szaniec"

Koji Kamoji - rzeźbiarz, malarz i grafik

Bronisław Komorowski – polityk, Minister Obrony Narodowej, marszałek Sejmu, od 6 sierpnia 2010 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

Andrzej Kolikowski – przywódca gangu pruszkowskiego

Józef Kwasiborski – polski dziennikarz i działacz chrześcijańsko-demokratyczny, samorządowiec II RP

Władysław Lasocki - dowódca oddziału specjalnego Gwardii Ludowej w stopniu sierżanta.

Jan Lechoń – poeta, prozaik, krytyk literacki, członek grupy poetyckiej Skamander,

Robert Lewandowski – piłkarz Znicza Pruszków w latach 2006-2008, reprezentant Polski

Alicja Majewska – piosenkarka,

Radosław Majewski - piłkarz Znicza Pruszków w latach 2004-2007, reprezentant Polski

Wojciech Młynarski – piosenkarz, autor tekstów, poeta,

Andrzej Stelmachowski – prawnik i polityk, żołnierz AK,

Jan Twardowski – ksiądz rzymskokatolicki, poeta, żołnierz AK, rektor kościoła sióstr Wizytek w Warszawie,

Stefan Woyda – archeolog, twórca i dyrektor Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego

Wojciech Żukrowski – pisarz, prozaik, poeta, reportażysta

Polski Związek Kolarski (oficjalny skrót PZKol) – ogólnokrajowy związek sportowy (stowarzyszenie) z siedzibą w Pruszkowie, działający na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, będący jedynym prawnym reprezentantem polskiego kolarstwa (we wszystkich kategoriach wiekowych) w kraju i zagranicą. Jest członkiem Union Cycliste Internationale.
Alicja Majewska (ur. 30 maja 1948 we Wrocławiu) – polska piosenkarka estradowa. Absolwentka Wydziału Psychologii i Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego oraz Liceum Ogólnokształcącego im. Tomasza Zana w Pruszkowie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)