Prytan - Polski Serwis Naukowy

Prytan – wysoki urząd w wielu państwach starożytnej Grecji.

Urząd ten wywodził się z czasów królewskich, a spotykany był potem w wielu państwach. W Koryncie w królewskim rodzie Bakchiadów wybierano każdego roku najwyższego urzędnika zwanego prytanem; podobnie było na Korkyrze. W państwach demokratycznych było dwóch prytanów, na przykład na Rodos dwaj prytani zastąpili jednego wybieranego poprzednio z rodu Eratydów, będącego odgałęzieniem rodu Heraklidów; każdy z nich sprawował władzę przez 6 miesięcy. Prytani występują na Tenedos, Kos, Astipalei, w Milecie, Efezie, Smyrnie, Teos. Byli często urzędnikami eponimami, np. w Mitylenie czy Pergamonie.

Klejstenes (gr. Κλεισθένης Kleisthenes) – polityk ateński, żyjący na przełomie VI i V w. p.n.e. Jego dziadkiem był Klejstenes (tyran Sykionu). W 510 p.n.e. Klejstenes przyczynił się do obalenia tyranii w Atenach, a po wygraniu politycznej rywalizacji ze zwolennikiem tyranii Isagorasem przeprowadził w latach 508/507 p.n.e. reformy, będące kontynuacją reform Solona. Stały się one podstawą demokracji ateńskiej.

Hieron II (ok. 306 p.n.e. - 215 p.n.e.) - wódz syrakuzański, podający się za potomka Hierona I. Od 275 p.n.e. tyran Syrakuz. Po zwycięstwie nad Mamertynami w 265 p.n.e. nazwany królem Sycylii. W czasie I wojny punickiej (264 p.n.e. - 241 p.n.e.) stanął po stronie Kartaginy. W 263 p.n.e. pobity przez Rzymian i zmuszony do zawarcia przymierza, zapewnił Rzymowi dostawy zboża.

Najbardziej znana jest jednak instytucja prytanii w Atenach. Po reformach Klejstenesa nazwą tą oznaczano urzędującą w danym okresie część rady. W ramach bule 1/10 jej członków, tzn. 50 członków z każdej fyli, to prytanowie urzędujący razem w prytanejonie przez dziesiątą część roku (okres ten nazywano prytanią), czyli 35 lub 36 dni (a w latach przestępnych 38 lub 39 dni). W ten sposób reprezentanci każdej fyli, wyłonionej kolejno w drodze losowania, sprawowali funkcje prytanów. Posiłki spożywali wspólnie w Prytanejonie na koszt państwa, następnie przenieśli się do Tolosu na agorze. Kolegia prytanów pełniły swoje obowiązki w Tolosie przez cały dzień, a jedna trzecia prytanów pozostawała tam również na noc.

Eklezja (gr. ἐκκλησία ekklesia "zgromadzenie") – Zgromadzenie Ludowe, zgromadzenie obywateli w demokracji ateńskiej w V i IV w. p.n.e. Eklezja, jako reprezentacja ogółu, była najwyższą władzą w państwie, decydującą o polityce zagranicznej, sprawach wojskowych i niektórych sądowych.

Aleksander Krawczuk (ur. 7 czerwca 1922 w Krakowie) – polski historyk starożytności i eseista, profesor UJ, były minister kultury, poseł na Sejm I i II kadencji.

Każde kolegium prytanów wybierało spośród siebie drogą losowania przewodniczącego kolegium, epistatesa, który sprawował tę funkcję przez dobę i nie mógł być wybrany po raz drugi. Przechowywał pod swoją opieką pieczęcie oraz klucze do świątyń, gdzie znajdował się skarbiec państwowy i archiwa, i przez jeden dzień był swoistym szefem rządu, przewodniczył bule i eklezji.

Efez (gr. Ἔφεσος Ephesos) – w starożytności jedno z 12 miast jońskich w Azji Mniejszej. Leżało przy ujściu rzeki Kaystros (tur. Küçük Menderes – Mały Meander) do Morza Egejskiego na terenie obecnej Turcji. Jeszcze przed przybyciem kolonistów greckich osiedlały się na tym terenie ludy Karów i Lelegianów. Zamieszkiwali oni zbocza wzgórza Ayasuluk.

Rada Pięciuset (inaczej Bule) – instytucja polityczna funkcjonująca w starożytnych Atenach, kontynuacja Rady Czterystu utworzonej przez Solona. Powstała w ramach reform Klejstenesa w latach 509-507 p.n.e. Spośród członków każdej z 10 fyli wybierano 50 buleutów, co dawało 500 osób. Urzędnicy wybierani byli raz na rok. Rada Pięciuset opracowywała wnioski Zgromadzenia Ludowego, jednak ostateczne decyzje podejmowało Zgromadzenie.

Prytani przygotowywali oraz kierowali posiedzeniami bule i eklezji, wyznaczali przedmiot i porządek obrad, przyjmowali posłów zagranicznych. Mogli także przyznawać i otrzymywać wieńce.

W IV wieku p.n.e. odebrano prytanom prawo przewodniczenia zgromadzeniom, by nadać je proedrom.

Nazwę „prytan” nadawano też niekiedy niektórym tyranom, jak np. uczynił to Pindar w odniesieniu do Hierona z Syrakuz.

Korfu[1], starożytna Korkyra (gr. Κέρκυρα = Kerkira, łac. Corcyra; wł. Corfu), górzysta wyspa w Grecji, w północnej części Morza Jońskiego u wybrzeży Albanii, łącznie z kilkoma pobliskimi wysepkami wchodzi w skład prefektury Kerkira w regionie administracyjnym Wyspy Jońskie. Stolicą wyspy i prefektury jest miasto Korfu (zwane też Kerkirą). Najwyższy szczyt na wyspie to Pantokrator (906 m n.p.m.).

Włodzimierz Lengauer (ur. 17 sierpnia 1949 r. w Jeleniej Górze) – historyk starożytności, profesor zwyczajny w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, członek Wielkiej Loży Narodowej Polski.

Bibliografia

Krawczuk A. (red.) – "Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych", Oficyna Wydawnicza FOGRA, Warszawa 2005, s.79, ISBN 83-85719-84-9.

Lengauer W. – „Starożytna Grecja okresu archaicznego i klasycznego”, Wydawnictwo DiG, Warszawa 1999, s.82, ISBN 83-7181-083-0.

Rachet G. – „Słownik cywilizacji greckiej”, Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 2006, s.331-332, ISBN 83-7132-919-9.