Przeżuwacze - Polski Serwis Naukowy

Przeżuwacze (Ruminantia) – podrząd ssaków z rzędu Cetartiodactyla oraz przyjętego w potocznym nazewnictwie rzędu parzystokopytnych. Są to ssaki o stosunkowo wysokich kończynach, gęstym futrze i czaszce uzbrojonej (z wyjątkiem kanczyli) w rogi lub poroże. Dawniej do przeżuwaczy zaliczano też wielbłądowate. Przeżuwacze są roślinożerne, a ponieważ połykają pokarm słabo pogryziony, ulega on później przeżuciu, w chwilach, gdy zwierzęta się nie pasą. W żołądkach przeżuwaczy występują bakterie symbiotyczne trawiące błonnik. Żołądek u większości gatunków składa się z czterech komór (żwacz, czepiec, księgi i trawieniec).

Kanczylowate, kanczyle (Tragulidae) – rodzina ssaków parzystokopytnych, z podrzędu przeżuwaczy. Najmniejsze ze ssaków kopytnych żyjących współcześnie. Spokrewnione z piżmowcami. Prawdopodobnie przodek jelenia europejskiego. Skamieliny kanczyli znaleziono w Europie w warstwach wczesnomioceńskich, w Afryce występowały we wczesnym i środkowym miocenie.

Piżmowcowate, piżmowce (Moschidae) – rodzina ssaków parzystokopytnych zaliczanych do przeżuwaczy, wcześniej klasyfikowana jako podrodzina (Moschinae) jeleniowatych. Występują w Azji. W oligocenie występowały również w Europie.

Ostatnie badania genetyczne wskazują, iż są one blisko spokrewnione z waleniami i hipopotamowatymi (Whippomorpha), z którymi według nowego podziału ssaków tworzą klad Ceruminantia.

Niemal wszystkie gatunki żyją w stadach.

Wyróżnia się następujące rodziny przeżuwaczy:

kanczylowate (Tragulidae)

jeleniowate (Cervidae)

piżmowcowate (Moschidae)

żyrafowate (Giraffidae)

krętorogie (Bovidae)

widłorogie (Antilocapridae)

Zęby

Zwykle nie posiadają górnych siekaczy. Następująco przedstawia się wzór zębowy zębów stałych:

Trawieniec (abomasum) – gruczołowa część żołądka przeżuwaczy, o gruszkowatym kształcie, tworząca czwarty przedział. Położony z tyłu od ksiąg i na prawo od żwacza. Z księgami łączy się ujściem księgowo-trawieńcowym, a przeciwległy koniec przechodzi w dwunastnicę. W trawieńcu zachodzi właściwy (główny) proces trawienia.

Cetartiodactyla – rząd (lub nadrząd) ssaków łożyskowych, który został utworzony w wyniku najnowszych badań genetycznych i molekularnych gromady ssaków. Grupa ta nie ma aktualnie nazwy w języku polskim. Podział na poszczególne klady przedstawia się następująco:

i mlecznych: $\tfrac{0 0 3}{3 (1) 3}$

Przeżuwanie

Budowa żołądka przeżuwaczy:
a – przełyk, b – żwacz, c – czepiec, d – księgi, e – trawieniec, f – jelito

Strawiony pokarm przechodzi do komory żołądka, zwanej żwaczem, umieszczonej przed żołądkiem właściwym. W żwaczu pokarm zaczynają rozkładać zamieszkujące tam pierwotniaki i bakterie z rodzaju Bacteroides. Co pewien czas krowa zwraca pokarm (odłyka) do jamy gębowej, gdzie jest ponownie przeżuwany. Wstępnie strawiona pasza wraz z pierwotniakami i bakteriami przechodzi z kolei do właściwego żołądka i tam jest ostatecznie trawiona.

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Czepiec (reticulum) – drugi po żwaczu przedżołądek przeżuwaczy. Jest połączony ze żwaczem ujściem żwaczowo-czepcowym, a z księgami ujściem czepcowo-księgowym.

Przypisy

↑ hasło Przeżuwacze w serwisie portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2011-03-28].
↑ hasło Przeżuwacze w serwisie encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2011-03-28].
Helena Przespolewska: Podstawy anatomii zwierząt domowych. Warszawa: Wydawnictwo "Wieś Jutra", 2009, s. 77. ISBN 83-89503-67-0.