Przekop Wisły - Polski Serwis Naukowy

Przekop Wisły – nowe ujście Wisły powstałe w latach 1890–1895 koło Świbna, przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W okresie sezonu turystycznego przez Przekop Wisły pomiędzy Świbnem i Mikoszewem działa przeprawa promowa na trasie z Gdańska ku Mierzei Wiślanej (droga wojewódzka nr 501).

Przeprawa promowa - sposób przemieszczania ludzi, samochodów, pociągów i ładunków za pomocą urządzeń pływających (promów) pomiędzy stałymi punktami załadunku i wyładunku.

Świbno (niem. Schiewenhorst) – dawna wieś rybacko-letniskowa w Gdańsku, w dzielnicy Wyspa Sobieszewska. Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Świbno.

Historia

Kamień upamiętniający 100-lecie przekopu

Decyzję o realizacji inwestycji podjęto po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy – średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła.

Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Berlinie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.

Koryto rzeki – najniższa część doliny, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby - akumulacja niesionego materiału, a jeśli rzeka meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto należy do fragmentu łożyska rzeki.

Budowa przekopu, jako bardzo śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła wielkie nakłady finansowe. W 1895 roku inwestycja została ukończona. Powstał nowoczesny kanał o długości 7 km, szerokości od 250 do 400 m, otoczony wysokimi na 10 m wałami. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia. 31 marca 1895 roku na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, nadprezydent prowincji Gossler własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wiślanym.

Kolej wąskotorowa - kolej o prześwicie mniejszym niż określany w danym kraju jako normalny, czyli w większości krajów europejskich 1435 mm. Kolej wąskotorowa cechuje się mniejszą zdolnością przewozową od kolei normalnotorowej, jednak można na niej stosować większe pochylenia i łuki o mniejszym promieniu, dzięki czemu jest nawet kilkakrotnie tańsza w budowie. Koleje wąskotorowe, początkowo niemal wyłącznie konne, rozpowszechniły się w przemyśle wydobywczym, hutnictwie, leśnictwie. Od połowy XIX wieku zaznacza się zróżnicowanie funkcji kolei wąskotorowych w zależności od prześwitu, następuje także częściowa unifikacja standardów k.w. Od połowy XIX wieku na k.w. stosuje się powszechnie trakcję parową, od końca XIX wieku wprowadza się na niektóre k. w. trakcję elektryczną, od połowy XX wieku także spalinową. Najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca kolej wąskotorowa na świecie istnieje w Polsce - są to Górnośląskie Koleje Wąskotorowe.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało bardzo zmniejszone. Dla pobliskiego Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała nawet połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane w okresie powojennym. Dzieło dawnych konstruktorów upamiętniono kamiennym pomnikiem wystawionym w setną rocznicę oddania przekopu do eksploatacji.

Leniwka (kaszb. Zgniłô Wisła) – dawna nazwa zachodniego ramienia ujściowego Wisły, które zaczyna swój bieg za śluzą w Białej Górze, gdzie początek bierze też wschodnie ramię ujściowe Nogat. Leniwka jednak jest o wiele szersza od Nogatu i posiada kilkanaście razy większą przepustowość. Od 1895 zamiast starym korytem (Martwą Wisłą) płynie wybudowanym przekopem tworząc w ten sposób Wyspę Sobieszewską.

Powódź – przejściowe zjawisko hydrologiczne polegające na wezbraniu wód rzecznych lub morskich w ciekach wodnych, zbiornikach lub na morzu powodujące po przekroczeniu przez wodę stanu brzegowego zatopienie znacznych obszarów lądu - dolin rzecznych, terenów nadbrzeżnych lub depresyjnych, doprowadzające do wymiernych strat społecznych i materialnych. Jest jedną z najbardziej groźnych i niszczycielskich w skutkach klęsk żywiołowych. Walka z nią jest stale aktualnym problemem ogólnoświatowym. Poważny wpływ na występowanie powodzi ma istniejący układ rzek oraz występująca w poszczególnych okresach roku sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna.

Zobacz też

Rzeczne lodołamacze na Wiśle

Przekop Wisły – locja dla żeglarzy