Przemiany - Polski Serwis Naukowy

Pierwsze wersy poematu

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Metamorfozy

Metamorfozy (także Przemiany, łac. Metamorphoseon, Libri Quindecim) – złożony z piętnastu ksiąg poemat epicki, napisany przez rzymskiego poetę Owidiusza, przedstawiający przy pomocy wątków mitologii greckiej i rzymskiej stworzenie i historię świata. Owidiusz opowiada lub wspomina 250 mitów zawierających motyw przemiany.

Magia, czary, czarostwo – praktyki wpływania na ludzi, przedmioty, zdarzenia czy zjawiska fizyczne za pomocą środków paranormalnych lub okultystycznych, a więc zasadniczo nie poddających się weryfikacji za pomocą metody naukowej, kolidujących z podejściem racjonalistycznym.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Utwór miał na celu stworzenie oryginalnej, rzymskiej wersji kosmogonii i był tworzony pod mecenatem Oktawiana Augusta między 2 a 8 rokiem naszej ery.

Dzieło to opowiada o powstaniu świata, zwierząt, roślin i ciał niebieskich. Księgi I–V przedstawiają najstarsze mity – od chaosu przez potop, cztery wieki ludzkości, pożar świata do czasów tebańskich. Księgi VI–X obejmują mity dotyczące Herkulesa. Od księgi XI zaczynają się mity trojańskie, italskie i rzymskie. Owidiusz wzorował się na pisarzach greckich: Kallimachu, Eratostenesie, Nikanderze z Kolofonu, Parteniosie z Nikai oraz rzymskich: Katullusie, Cynnie, Macerze.

Nowa Polityka Ekonomiczna (ros. Новая экономическая политика, Nowaja ekonomiczeskaja politika w skrócie NEP) – określenie doktryny polityki gospodarczej Rosji Radzieckiej i później ZSRR w latach 1921-1929.

Fabliaux (sing. fabliau) - gatunek literacki w średniowiecznej literaturze francuskiej obejmujący przeważnie utwory wierszowane. Powstawały przede wszystkim w XIII w. we Francji północno-wschodniej.

Dzięki temu, że utwór ten był znany średniowiecznym pisarzom, stał się jedną z ważniejszych książek opisujących mitologię.

Motyw przemiany w kulturze

Osobny artykuł: metamorfoza (motyw literacki).

Metamorfozy przedstawiane przez Owidiusza mają swoje źródła w systemie kosmogoniczno-teurgicznym. Komplementarnym do takiego „systemu” jest zespół przekazów mitologicznych, w których „przemiana” dokonuje się za sprawą magii, bądź jest realizacją boskiej inkarnacji. Model Owidiuszowych Metamorfoz nazwijmy grecko-rzymskim, ten drugi będzie charakterystyczny dla mitów, opowieści i wierzeń Egiptu. Warto o tym pamiętać, gdyż ten dwupodział jest podstawą do istotnego różnicowania mechanizmów „przemian” Owidiusza i Apulejusza.

Kosmogonia, z gr. κόσμος, kósmos (wszechświat, także ład, porządek) oraz gónos (pochodzenie) – mitologiczne, religijne lub filozoficzne wyobrażenie o pochodzeniu świata – opowieść danej kultury o własnych korzeniach, jej mit o stworzeniu.

Owidiusz, Publius Ovidius Naso (43 p.n.e. - 17 lub 18 n.e.), jeden z najwybitniejszych elegików rzymskich, najbardziej utalentowany poeta epoki Augusta, należący do młodszego pokolenia twórców augustowskich. Syn bogatego ekwity z Sulmony (środkowa Italia). Zrezygnował z kariery urzędniczej i poświęcił się pisarstwu. Znajomy Horacego, przyjaciel Propercjusza. Najbardziej znany ze swoich trzech utworów o tematyce miłosnej: Ars amatoria Sztuka kochania, Amores - Pieśni miłosne, Heroidy i niezachowanej do naszych czasów tragedii Medea.

Późniejszy, równie znany, utwór Apulejusza (Apuleius Lucius, II w. n.e) – Metamorfozy albo złoty osioł (Metamorphoseon, Libri Undecim sive Asinus aureus) – koncentruje się na jednej postaci, bohaterze głównym. To opowieść z elementami satyry mennipejskiej, złożona z XI ksiąg, oparta na Przemianach Lukiosa z Patraj. Bohater Metamorfoz Apulejusza – Lucjusz z Koryntu, zamieniony przez magiczną pomyłkę w osła zachowuje (oprócz mowy) cechy ludzkie. Wędrując z kraju do kraju przeżywa wiele udręk i upokorzeń, obserwuje ludzką nikczemność i wady. Z formy zwierzęcej wyzwala go bogini Izyda, której Lucjusz będzie służył dalej jako kapłan. Metamorfozy Apulejusza stanowią genologiczną „bazę” dla formującej się później noweli antycznej.

Homo sovieticus (łac. Człowiek sowiecki) – spopularyzowane w Polsce przez ks. Józefa Tischnera określenie człowieka przyzwyczajonego do komunistycznej formuły państwa, oczekującego, że od państwa otrzyma pracę, opiekę socjalną, zdrowotną i inną w zamian za płacenie podatków. Autorem sformułowania był rosyjski pisarz i socjolog Aleksandr Zinowjew.

Personalizm - nazwa kilku (czasem przenikających się) kierunków współczesnych filozoficznych o nastawieniu na autonomiczną wartość osobowości, przykładających szczególną wagę do pojęcia osoby (łac. persona):

Jeśli idzie o przynależność gatunkową metamorfoz, to zarówno „Przemiany” Owidiusza i „Metamorfozy” Apulejusza są synkretycznymi wypowiedziami literackimi, przetwarzającymi mity oraz opowieści. Wydaje się jednak, że utwór Owidiusza zawiera elementy determinujące jego niepowtarzalność – odmienność – zatem prowokujące do traktowania go jako krystalizującego się dopiero gatunku.

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Herkules (łac. Hercules) – w mitologii rzymskiej ubóstwiony heros. W późniejszym okresie jego kult zlał się całkowicie z greckim Heraklesem, jednak nawet wówczas Rzymianie zachowali kilka własnych mitów dotyczących tej postaci.

Główny element inwencyjny wyróżniający „Metamorfozy” z Mitologii stanowi opowieść o „przemianie”. Opowieści te zachowują jednak wyraźną i konsekwentną cykliczność oraz chronologię (elementy „scalające”), ale równocześnie prezentują różnorodność nastroju i stylu. Można powiedzieć, iż są „enklawą” literackiej cudowności, w której „boskie” zostało funkcjonalnie zespolone z „ludzkim”.

Kallimach z Cyreny (gr. Καλλίμαχος ὁ Κυρηναῖος Kallimachos ho Kyrenaios, ur. około 310 p.n.e. w Cyrenie, zm. około 240 p.n.e.) – uważany jest za największego poetę tzw. epoki aleksandryjskiej, twórca pierwszej historii literatury[1].

Fantastyka naukowa (science fiction) – gatunek literacki lub filmowy, a także gry komputerowe o fabule osnutej na przewidywanych osiągnięciach nauki i techniki oraz ukazującej ich wpływ na życie jednostki lub społeczeństwa. Razem z fantasy i horrorem, fantastyka naukowa zaliczana jest do fantastyki.

Zwolennicy genologicznej „czystości” traktowaliby zatem „Metamorfozy” Owidiusza jako niepowtarzalny (i już nigdy nie powtórzony) egzemplarz gatunkowy. Należy jednak przywołać i przypomnieć kilkanaście utworów literackich, w których „przemiana” jest istotnym „generatorem" fabularnym. Wątki metamorficzne przejęte z mitologii greckiej i rzymskiej stanowią podstawę topiczną realizowaną w literaturze po czasy najnowsze. Świadczy o tym powszechność kulturowa mitu Narcyza. Jest on niejako prototypową metamorfozą: najpierw usychająca z nieodwzajemnionej miłości do Narcyza nimfa zostaje z litości zamieniona w echo, potem Narcyz zostaje ukarany paradoksalną metamorfozą (stabilność własnego odbicia i niemożność jego osiągnięcia), w końcu po śmierci zostaje zamieniony w kwiat, który odegra kluczową rolę w micie o Persefonie. Ta metamorfoza ma dużo replik plastycznych (Caravaggio, N. Poussin, S. Dalí). Mit Narcyza staje się też wielką metaforą filozofii personalistycznej (dwie postawy wobec życia – Herkules i Narcyz).

Mit (gr. μῦθος mythos – "myśl, zamysł, temat rozmowy, opowieść, baśń") – opowieść o otaczającym ludzkość świecie, opisująca historię bogów, demonów, legendarnych bohaterów oraz historię stworzenia świata i człowieka. Próbowała ona dać wyjaśnienie odwiecznych zagadnień bytu ludzkiego, mistyki, życia i śmierci, dobra i zła, jak również istnienie zjawisk przyrody (np. pory roku, piorun). Opowieści mityczne są przejawem wczesnego stadium rozwoju doktryny religijnej, tzw. etapu mitycznego.

Potop – występująca w wielu dawno powstałych wierzeniach wielka powódź zesłana przez Boga lub bogów i obejmująca całą Ziemię. Najbardziej znana w Europie opowieść o potopie pochodzi z Biblii. Istnieje wiele podań o potopie znajdujących się w tradycji ludów ze wszystkich kontynentów. Opowieści te niejednokrotnie różnią się od siebie istotnie w opisie kataklizmu, ale z drugiej strony miewają zaskakujące podobieństwa.

Znaczna część metamorfoz – mitów w postaci niemal niezmienionej, pojawia się w okresach powielających programowo znane tematy mitologiczne (klasycyzm i odwołania neoklasycyzujące), realizowana jest też w literaturze staropolskiej (np. S. Twardowskiego – "Dafnis w drzewo bobkowe przemieniła się", 1638).

Persefona (także Kora, gr. Περσεφόνη Persephonē, gr. Κόρη Korē, łac. Proserpina, "dziewczyna") – w mitologii greckiej małżonka Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych. Była córką Demeter i Zeusa.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Obok nurtu klasycznego coraz częściej dochodzi do głosu nurt drugi – wyprowadzony bądź to z form menippejskich (np. fabliaux z elementami m.), bądź folkloru. Opowieści o zaczarowanej królewnie, o Pięknej i Bestii, czy w ogóle całe folklorystyczne bestiarium stają się ważnym „budulcem” tej nowej metamorfozy, której przejawy są najwyraźniejsze w fantastycznych baśniach i także w romansach rycerskich (por. motyw „zaczarowania” u M. de Cervantesa).

Psie serce (ros. Собачье сердце) – opowiadanie Michaiła Bułhakowa, opublikowane po raz pierwszy w ZSRR w 1987 roku. Początkowo utwór miał znaleźć się w tomie Diaboliada, wydanym w 1925 roku, jednak włączeniu opowiadania do zbioru sprzeciwił się szef moskiewskiego komitetu partii, Lew Kamieniew.

Emiliusz Macer z Werony, Aemilius Macer (zm. 16 p.n.e.) – poeta rzymski. Pisał poematy dydaktyczne, wzorując się na dydaktycznych poetach szkoły aleksandryjskiej (np. Aratosie z Soloj, Nikandrze z Kolofonu).

Fantazmatyczna wyobraźnia romantyczna adoptuje oba te źródła odsuwając na bok topikę antyczną. Powszechne wątki lycantropii (wampiryzmu) baśni braci Grimm, twórczość E.T.A. Hoffmanna (Diable eliksiry – Die Elixiere des Teufels, 1816) utrwalają mroczny „gotycki” model m., choć zdarzają się ballady, gdzie ów motyw ma charakter melioratywny (ballada Rybka, 1822 – A. Mickiewicza). Zerwanie ze znanym klasycznym stereotypem przemiany wypływającej z ingerencji bogów powoduje, że twórcy romantyczni poszukują innych motywacji metamorficznych, upatrując ich w przejawach irracjonalnych mocy tkwiących w samym człowieku. Literatura XIX w. zwraca więc uwagę na wszelkie przejawy poczucia nietożsamości osoby bohatera, jego lęki wyprowadzone z wyalienowanej cielesności (Nos, 1835, N. Gogola) bądź schizoidalnego rozszczepienia osobowości (Sobowtór – Dwojnik, 1846, F. Dostojewskiego).

Ptasiek (ang. Birdy) – powieść psychologiczna napisana przez Williama Whartona, jest jego pierwszą książką. Doczekała się także w 1984 roku ekranizacji w reżyserii Alana Parkera.

Mitologia (gr. μυθολογια, gdzie μυθοι to baśń, mit, a λέγειν opowiadać) – zbiór legend i podań o bogach i bohaterach, funkcjonujący w danej religii lub społeczności. Terminem tym określa się również naukę zajmującą się badaniem mitów.

W tym duchu tworzone są takie m. jak, nawiązująca do A. E. Poe Dziwna historia dra Jekylla i Mra Hyde’a (The Strange Case of dr Jekyll and Mr Hyde, 1886) R. L. Stevensona czy powieść Portret Doriana Graya (The Picture of Dorian Gray, 1890) O. Wilde’a. Portret Wilde’a wprowadza ciekawą technikę metonimicznego sprzężenia między bohaterem i jego portretem, stanowiąc zarazem nową rewidowaną wersję mitu Narcyza. Wiek XIX wykorzystał fantazmatykę metamorficzną dla celów dydaktycznych – w literaturze adresowanej do dzieci. Niesforny bądź zły dziecięcy bohater zostaje zamieniony w owada (mucha w Guciu zaczarowanym (1884) Z. Urbanowskiej) bądź zminiaturyzowany (Cudowna podróż – Nils Holgersson underbara resa genom Sverige (1906), S. Lagerlöf), by w tej formie przejść swoistą kwarantannę.

Izyda (gr. Ἶσις Isis, dopełniacz Ἴσιδος Isidos, egip. Iset, Iszet) – w mitologii egipskiej władczyni nieba i ziemi. Jedno z wcieleń Wielkiej Macierzy; utożsamiana później z grecką Demeter. Jej świętym zwierzęciem była krowa.

Nikander (gr. Νίκανδρος Nikandros) – grecki poeta, lekarz i gramatyk z II wieku p.n.e. Urodził się koło Klaros, niedaleko Kolofonu, miasta w Azji Mniejszej, gdzie jego rodzina piastowała dziedziczne kapłaństwo Apollina. Działał w czasie panowania Attalosa III z Pergamonu. Napisał liczne dzieła, zarówno prozą, jak i poezją, z których zachowały się dwa. Dłuższy z nich, Θηριακά Theriaka, napisany heksametrem (958 wierszy), opisuje naturę jadowitych zwierząt i ran, które zadają. Drugi, Ἀλεξιφάρμακα Aleksipharmaka, składa się z 630 heksametrów i traktuje o truciznach w kontekście biologii, oraz o ich antidotach.

Metamorfozy dwudziestowieczne zachowując aurę fantastyczności aktualizują jednocześnie przerażenie jednostki wyalienowanej ze świata. Najbardziej znaną, najpełniejszą oraz najdokładniej kreślącą gatunkowe kontury metamorfozą jest Przemiana (Die Verwandlung, 1916) F. Kafki. Przemiana Gregora Samsy w ogromnego robaka jest niespodziana i nieodwracalna. Niesamowitość tej m. jest konfrontowana z próbami bohatera, aby zachować śladowe bodaj kontakty z rodziną. Relacyjny, reporterski tok narracyjny podkreśla jeszcze ową zgodę na niecodzienność. Przemiana mieści się w „obsesjach” i powtarzalnych tematach prozy Kafki: kompleksu niższości, nieudanych prób inicjacyjnych, poczucia wstydu, lęku przed wszechpotężnym ojcem. Mimo podobieństw z prozą Kafki m. B. Schulza (Sklepy cynamonowe, 1934) przedstawiają inną aksjologię samej metamorfozy. Ojciec – Jakub zmieniający się w karakona, kondora, ogromną muchę czy kraba-skorpiona – jest nieśmiertelny, bowiem nieskończona jest jego ucieczka. Ucieczka z formy do formy podkreśla kreacyjny model samej prozy Schulza.

Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (E.T.A. Hoffmann, właściwie Ernst Theodor Wilhelm), ur. 24 stycznia 1776 r. w Królewcu; zm. 25 czerwca 1822 r. w Berlinie – niemiecki poeta, pisarz epoki romantyzmu. Także prawnik, kompozytor, krytyk muzyczny, rysownik i karykaturzysta. Jeden z prekursorów fantastyki grozy (tzw. weird-fiction), który wywarł ogromny wpływ na takich twórców jak: Edgar Allan Poe, Howard Phillips Lovecraft, Gustav Meyrink czy Stefan Grabiński.

Baśnie braci Grimm (niem. Grimms Märchen) – cykl baśni napisanych przez niemieckich pisarzy i językoznawców, braci Wilhelma i Jacoba Grimmów. Zbiór ten, powstały na podstawie wieloletnich badań podań, mitów i opowieści ludowych, stał się klasyką literatury, przetłumaczoną na wiele języków.

Problem wyobcowania może być zastąpiony niebezpieczeństwem „tyranii masy”, nadchodzących lat totalitaryzmu politycznego i społecznego (Nosorożec – Le rhinocéros, 1959, E. Ionesco). Groteskowe przemiany często kamuflują przed cenzurą dobitny osąd rzeczywistości, jak w prozie M. Bułhakowa. Psie serce (Sobaczje sierdce, 1925), będące jednocześnie parodystyczną wersją SF, jest zjadliwym pamfletem na nepowskie realia oraz samego „homo sovieticus”, którego sekrecje (przeszczepiona szyszynka) są władne znieprawić nawet najbardziej przyjazne psie serce.

Narcyz (gr. Νάρκισσος Narkissos) – w mitologii greckiej młodzieniec niezwykłej urody, syn boga rzeki Kefisos (Beocja) i nimfy Liriope. Nie chciał odwzajemnić uczuć nimfy Echo, wobec czego Nemezis ukarała go miłością do własnego odbicia w tafli wody. Narcyz zmarł z niezaspokojonej tęsknoty i po śmierci na jego grobie wyrósł piękny kwiat nazwany później jego imieniem.

Mitologia grecka – zbiór mitów przekazywanych przez starożytną tradycję grecką opowieści o bogach, boginiach, herosach, wyjaśniających miejsce człowieka w świecie, oraz samo funkcjonowanie świata, jego stworzenie i historię. Z mitologii czerpano wiedzę na temat świata i rozwijano na tej podstawie normy etyczne wyznaczające miejsce człowieka w ustalonym porządku świata. Wiedza płynąca z mitów nie stanowiła jednak nigdy "prawdy objawionej" i otwarta była na dyskurs, polemikę i krytykę. Sama zaś starożytna religia grecka, chociaż nie sposób o niej mówić w oderwaniu od mitologii będącej jej elementarną częścią składową, opierała się w znacznym stopniu na ortopraksji (jedności praktyk religijnych), nie zaś ortodoksji (jedności poglądów).

Niekiedy proza współczesna ewokuje temat „pragnienia przemiany”. Tak należałoby odczytywać Ptaśka (Birdy, 1978) W. Whartona. Charakterystyczne dla ostatnich lat są groteskowe m. wyprowadzone z ducha Gogolowego Nosa np. Pierś (The Breast, 1972) Ph. Rotha czy proza pt. Ch. ("Twórczość" 1996 nr 9) M. Bukowskiego, które podejmują znany motyw ciała wyalienowanego, zagrażającego spójności osobowej bohaterów, symbolizując też lęki przed nietożsamością seksualną. Interesującą formę techniki metamorficznej prezentują opowieści nurtu „realizmu magicznego” odwołujące się nierzadko do utrwalonych już form „gotycyzmu” literackiego.

Gaius Valerius Catullus (urodzony pomiędzy 87 a 82 p.n.e. – zmarł nie wcześniej niż w 54 p.n.e. i nie później niż w 32 p.n.e.), poeta rzymski pochodzący z Werony, należący do grupy neoteryków, jedyny ich przedstawiciel, którego utwory zachowały się w większej liczbie.

Fantasy — gatunek literacki lub filmowy używający magicznych i innych nadprzyrodzonych form, motywów, jako pierwszorzędnego składnika fabuły, myśli przewodniej, czasu, miejsca akcji, postaci i okoliczności zdarzeń. Fantasy jest na ogół odróżniane od science fiction oraz od horroru, przy założeniu, że względnie nie wchodzi w tematykę naukową (w sensie SF) lub tematykę grozy (ang. macabre). Jednak gatunki te w znacznym stopniu przenikają się. Wszystkie trzy mieszczą się w pojęciu fantastyki (ang. speculative fiction).

Metamorfozy należałoby rozpatrywać komplementarnie z opowieściami inkarnacyjnymi (wielokrotne wcielenia duszy) oraz „przemianą wewnętrzną” czy „konwersją”. Pewne cechy wyznaczają wspólne pole genologiczne tych wypowiedzeń. Także w literaturze popularnej, np. w horrorach o wilkołakach i wilczycach, jak również w obficie współcześnie reprezentowanej literaturze fantasy.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Mitologia rzymska – zbiór wierzeń, rytuałów i obrzędów dotyczących zjawisk nadprzyrodzonych wyznawanych i obchodzonych przez starożytnych Rzymian od czasów najdawniejszych do chwili, gdy chrześcijaństwo całkowicie zastąpiło rdzenne religie Imperium Rzymskiego.

Bibliografia

Hasła: metamorfoz, oborotnicziestwo, [w:] Mify narodow mira, t. 2, red. S. A. Tokariew, Moskva 1988

Barkan L., The Gods Made Flesh: Metamorphosis and the Pursuit of Paganism, Yale 1988

Brown S. A., The Metamorphoses of Ovid: From Chauser to Ted Huges, London 1995

Brunel P., Le mythe de la metamorphose, Paris 1994

Clarke B., Allegories of Writing. The Subject of Metamorphosis, New York 1995

Irving P. M., Forbes C., Metamorphosis in Greek Myths, Oxford 1990

Derche P., Quatre mythes poétiques, Paris 1962

Finkenpearl E., Metamorphosis of Language in Apuleius, Ann Arbor 1998

Galinsky G. K., Ovid’s Metamorphosis, Berkeley 1975

Arinato N., The Goddess and the Warrior, London 2000

Mikkonen K., The Writer’s Metamorphosis, Tampere 1997

Poétiques de la metamorphose, Saint-Etienne 1981

Schmidt E. A., Ovids Poetishe Menschenwelt. Heidelberg 1991

Wheeler S. M. A., Discourse of Wonders: Audience and Performance in Ovid’s Metamorphoses, Philadelphia 1999

Tadeusz Andrzejewski, Opowiadania egipskie, PWN Warszawa 1958 Henryk Pustkowski

Realizm magiczny – tendencja estetyczna, ukształtowana początkowo w Niemczech w latach 20. XX wieku w sztukach plastycznych, wtórnie zaadaptowany na grunt literacki. Historycznie stanowił reakcję na ekspresjonizm, bliski jest także Neue Sachlichkeit (Nowa Rzeczowość). W swoich założeniach ta odmiana realizmu zrezygnowała z osadzenia w rzeczywistości, jak również z całej estetyki mimetycznej. Głównym czynnikiem wyróżniającym nurt było odwoływanie się do wyobraźni, operowaniu tym, co dziwne, niezwykłe, zaskakujące, nawiązywaniu do legend i mitów oraz lokalnych tradycji.

Gaius Octavius Thurinus, po adopcji Gaius Iulius Caesar Octavianus (ur. 23 września 63 roku p.n.e. w Rzymie, zm. 19 sierpnia 14 r.n.e. w Noli) – syn Gajusza Oktawiusza i Atii Starszej (Atia Maior), wnuk siostry Juliusza Cezara i jego adoptowany testamentem syn. Oktawian był także pierwszym cesarzem rzymskim.