Przepona - mięsień - Polski Serwis Naukowy

Rycina przedstawiająca odpreparowaną ludzką przeponę widzianą od strony brzusznej.

Przepona (łac. diaphragma) - główny mięsień oddechowy występujący u ssaków, należy do mięśni poprzecznie prążkowanych płaskich. Oddziela jamę brzuszną od jamy klatki piersiowej i stanowi jej ścianę dolną. Przepona jest uwypuklona w stronę klatki piersiowej w formie dwóch kopuł - prawej i lewej, przy czym na ludzkich zwłokach prawa kopuła jest ustawiona na wysokości czwartej chrząstki żebrowej, a po stronie lewej lewa kopuła przyjmuje położenie na poziomie piątej chrząstki żebrowej. U osoby żywej podczas wydechu prawa kopuła przepony położona jest na wysokości górnego brzegu piątej chrząstki żebrowej, a po stronie lewej lewa kopuła układa się na poziomie dolnego brzegu piątej chrząstki żebrowej. Ruchy przepony są niezależne od woli człowieka, mogą być jednak modyfikowane pośrednio przez inne grupy mięśni (na przykład podczas śpiewu czy wstrzymywania oddechu).

Przepuklina (łac. hernia) – patologiczne uwypuklenie zawartości jamy ciała (najczęściej jamy brzusznej) przez otwór w powłokach, w miejscu zwanym miejscem o obniżonej oporności (łac. locus minoris resistentiae).

Trzewia, potocznie wnętrzności (łac.: viscera, gr.: splanchnon) - narządy wewnętrzne zwierząt (w tym i człowieka), znajdujące się w jamach ciała. Należą do tej grupy narządy klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Budowa

W przeponie wyróżnia się część mięśniową położoną na obwodzie i część ścięgnistą, tworzącą środek ścięgnisty przepony (łac. centrum tendineum diaphragmae). Część mięśniową w zależności od miejsca przyczepu dzieli się na część:

żebrową (łac. pars costalis diaphragmatis) - największą, która przymocowuje się do żeber (od siódmego do dwunastego);

część lędźwiową (pod kręgową) (pars lumbalis diaphragmatis)- najmocniejszą - tworzy ona dwie odnogi (łac. crura diaphragmae) oraz parzyste więzadła łukowate boczne i przyśrodkowe, przyczepiające się do kręgów lędźwiowych i dwóch ostatnich żeber;

część mostkową (pars sternalis )- najmniejszą, która rozpoczyna się na nasadzie wyrostka mieczykowatego mostka.

Wszystkie części przepony kierują swe włókna do środka, gdzie tworzą środek ścięgnisty. Na pograniczu poszczególnych części powstają szczeliny, które czasem mogą stać się miejscem powstawania przepuklin, przez które trzewia jamy brzusznej dostają się do klatki piersiowej. Nie leczona przepuklina może doprowadzić nawet do śmierci (poprzez uduszenie się trzewia). Główne otwory przepony to: rozwór aorty na poziomie XII kręgu piersiowego, rozwór przełyku na poziomie X kręgu piersiowego oraz otwór żyły głównej dolnej na poziomie VIII kręgu piersiowego.

Tętnica główna (łac. aorta - z gr. aeiro - dźwigam, unoszę w górę - nazwa nadana przez Arystotelesa, który twierdził, że funkcją aorty jest utrzymywanie serca we właściwym miejscu) - duży pień tętniczy, którego gałęzie doprowadzają krew tętniczą do wszystkich tkanek. Jest największą tętnicą człowieka. Aorta rozpoczyna się w przedłużeniu stożka tętniczego lewego, następnie wstępuje w śródpiersiu górnym ku górze i nieco w prawo na 5 do 7 cm, a następnie ponad korzeniem płuca lewego zatacza łuk ku tyłowi i w lewo i wchodzi do śródpiersia tylnego na lewą stronę kręgosłupa, do którego dochodzi na poziomie Th3 lub Th4. Najwyższy punkt łuku u osoby młodej znajduje się 2-3 cm poniżej górnego brzegu mostka. Po dojściu do kręgosłupa zstępuje pionowo w dół przesuwając się z lewej powierzchni kręgosłupa na jego powierzchnię przednią, a po przejściu przez rozwór aorty w przeponie wchodzi do przestrzeni zaotrzewnowej brzucha, gdzie oddaje swoje największe gałęzie, a sama zmniejsza swoją średnicę. Na wysokości L4 dzieli się na dwie symetryczne tętnice biodrowe wspólne i znacznie cieńszą, stanowiącą bezpośrednie przedłużenie aorty tętnicę krzyżową pośrodkową.

Jama brzuszna (łac. cavum abdominis) to jedna z jam tułowia, składająca się z jamy otrzewnej i przestrzeni zewnątrzotrzewnowej, którą ze względu na położenie dzieli się na:

Funkcja

Animacja ruchu przepony podczas oddychania

Przepona oddziela jamę klatki piersiowej od jamy brzusznej. Praca przepony powoduje zmianę kształtu oraz objętości klatki piersiowej co umożliwia wdychanie i wydychanie powietrza. Skurcz włókien mięśniowych powoduje obniżenie przepony i zmniejszenie ciśnienia w jamie klatki piersiowej co umożliwia wdech. Ponieważ rozgałęzienia dróg oddechowych kończą się sprężystymi i elastycznymi pęcherzykami płucnymi, dlatego wdychane powietrze wypełniając je rozszerza płuca. Wydech zaś następuje wskutek uniesienia przepony ku górze, czyli skurczeniu mięśni brzucha przy jednoczesnym rozkurczu przepony. Ponadto, skurcz przepony zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej co jest wykorzystywane w defekacji.

W anatomii człowieka klatka piersiowa (łac. thorax) – część tułowia między szyją i jamą brzuszną. Chroni ona narządy wewnętrzne (głównie serce i płuca) i umożliwia proces wymiany gazowej.

Przełyk (łac. esophagus, oesophagus, nosiciel pokarmów) - przewód mięśniowo-błoniasty o podłużnym przebiegu; łączy gardło z żołądkiem. Czynność przełyku polega na transporcie pokarmu z gardła do żołądka. Ściana przełyku nie ma zdolności wchłaniania pokarmu ani trawienia.

Unerwienie

Przepona unerwiona jest przez obie gałązki nerwu przeponowego. Nerw przeponowy, mający swój początek w segmencie szyjnym posiada zarówno włókna ruchowe oraz czuciowe, przy czym na powierzchnię dolną przepony przechodzą tylko włókna czuciowe. Mięsień przepony nie posiada proprioceptywnych zakończeń nerwowych. W przypadku puchliny brzusznej (łac. ascites) bądź po operacjach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej, gdy do wnętrza dostanie się powietrze, przepona przyjmuje niefizjologiczne, wyższe położenie i z receptorów bólowych wysyłane są sygnały do zwoju szyjnego dolnego, przez co chory może się uskarżać na bóle w okolicy dołu nadobojczykowego większego. Ruchy przepony odbywają się autonomicznie i automatycznie bez udziału świadomości człowieka. Nie jest możliwe wpływanie na zmianę jej skurczu i ruchu..

Nerw przeponowy (łac. nervus phrenicus) – najdłuższy parzysty nerw wychodzący ze splotu szyjnego. Biegnie ku dołowi po mięśniu pochyłym przednim i przechodzi przez otwór górny klatki piersiowej.

Wodobrzusze, puchlina brzuszna (łac. ascites) to stan, w którym dochodzi do nagromadzenia płynu w jamie otrzewnowej niezależnie od przyczyny czy cech płynu, nazywanym również płynem puchlinowym. Nie jest więc chorobą, a jedynie objawem innych chorób.

Unaczynienie

Tętnica piersiowa wewnętrzna (łac. arteria thoracica interna), parzyste naczynie, które przechodzi przez trójkąt mostkowo-żebrowy (wraz z równoimienną żyłą) (łac. trigonum sternocostale), oddaje do przepony tętnicę osierdziowo-przeponową (łac. arteria pericardiophrenica) oraz tętnicę mięśniowo-przeponową (łac. arteria musculophrenica).
Aorta piersiowa i aorta brzuszna (łac. aorta thoracica et aorta abdominalis) oddają odpowiednio tętnice przeponowe górne (łac. arteria phrenica superior) po stronie klatki piersiowej i tętnice przeponowe dolne (łac. arteria phrenica inferior) od strony brzusznej.

Przypisy

Janusz Krassowski, Oddychanie w śpiewie i w grze na instrumentach dętych, PWSM Gdańsk, 1980
Krechowiecki Adam, Czerwiński Florian, Zarys anatomii człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa, 1997

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Wyrostek mieczykowaty (łac. Processus xiphoideus; ksifos) - najniżej położona z trzech kości tworzących mostek i zarazem najmniejsza jego część. Wyrostek mieczykowaty od góry graniczy z trzonem mostka. Jest miejscem przyczepu niektórych mięśni brzucha. Może być zakończony ostro, a także rozdwajać się, czasem posiada wpuklenie od przodu lub z boku. Można go wyczuć w postaci twardego "guzka" w dole nadbrzusznym (dołku sercowym). Połączenia wyrostka mieczykowatego z mostkiem ustala dolną granicę centralnej części klatki piersciowej.

Mięsień poprzecznie prążkowany (tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana, łac. textus muscularis transversostriatus) – typ tkanki mięśniowej, zbudowanej z silnie wydłużonych, walcowatych komórek, zawierających wiele położonych obwodowo jąder. W centrum znajdują się liczne miofibryle. filamenty aktynowe i miozynowe ułożone są naprzemiennie na całej długości włókna.