Przesmyk tkacki - Polski Serwis Naukowy

Przesmyk tkacki – to przestrzeń między warstwami nitek osnowy, utworzona przez mechanizm przesmykowy, umożliwiająca wprowadzenie wątku tworzącego element tkaniny.

Kształt, cel i sposób tworzenia

Przesmyk - widok od tyłu

Rodzaje przesmyków
A - górny, B - dolny, C - środkowy

Czystość przesmyku
D - czysty, E - nieczysty,
F - nieczysty w warstwie górnej

Nitki osnowy otwartego przesmyku tworzą kształt spłaszczonego deltoidu. Przednia część przesmyku tworzy tzw. strefę roboczą krosna. Otwieranie przesmyku jest pierwszą fazą cyklu tworzenia elementu tkaniny. Pełny cykl tworzenia elementu tkaniny to:

Bidło – potoczna, skrócona nazwa mechanizmu bidłowego. Bidło dobija każdy wprowadzony wątek do krawędzi tkaniny, tworząc kolejne jej elementy. Bidło spełnia też inne, dodatkowe funkcje. Stanowi bieżnię dla czółenka i jest elementem napędzającym inne mechanizmy.

Mechanizm przerzutowy – mechanizm wprowadzający wątek do przesmyku, stosowany na krosnach czółenkowych i chwytakowych. Mimo zupełnie odmiennej konstrukcji i zasady działania, nazwy tej używa się również w odniesieniu do mechanizmów wprowadzających wątek w krosnach pneumatycznych i hydraulicznych.

otwarcie przesmyku przez mechanizm przesmykowy
wprowadzenie wątku przez mechanizm wprowadzania wątku (przerzutowy)
przybicie (dosunięcie) wątku do krawędzi tkaniny przez bidło.

Powtarzanie tego cyklu nazywa się tkaniem. O tym, które nitki osnowy w przesmyku mają być podnoszone lub opuszczone i w jakiej kolejności, decyduje splot tkacki, w jakim tworzona jest tkanina.

Mechanizm przesmykowy – mechanizm krosna tkackiego odpowiedzialny za zgodne z założonym splotem, podnoszenie odpowiednich grup nitek osnowy w celu umożliwienia wprowadzenia wątku tworzącego element tkaniny. Podnoszenie grup nitek nazywa się tworzeniem przesmyku.

Czółenko tkackie – element krosna tkackiego, mechanicznie nie połączony z pozostałymi mechanizmami, będący przenośnikiem i „magazynem” wątku. Swą nazwę zawdzięcza temu, że kształtem przypomina czółno (łódkę). Wątek zmagazynowany jest w bezcewkowym nawoju lub na specjalnej tekturowej, drewnianej albo plastikowej cewce i umieszczony wewnątrz czółenka. W zależności od numeru (grubości) przędzy, jest to kilkanaście lub kilkaset metrów nitki. Koniec nitki wątku wyprowadzony jest na zewnątrz czółenka przez oczko w krosnach mechanicznych, lub przewlekacz w krosnach automatycznych. Czółenko jest przerzucane z jednej strony przesmyku na drugą przez mechanizm przerzutowy lub ręcznie na krosnach ręcznych. W czasie przelotu przez przesmyk, odwijający się z nawoju wewnątrz czółenka wątek, jest układany między nitkami osnowy, tworząc w ten sposób elementy tkaniny.

Parametry przesmyku

Przesmyk tkacki w krosnach czółenkowych charakteryzują trzy podstawowe parametry:

wysokość przesmyku – parametr mierzony jest przez wsunięcie czółenka do przesmyku i sprawdzenie odległości górnej warstwy przesmyku od krawędzi przedniej ścianki czółenka. Odległość ta powinna wynosić 1-2 mm.
położenie przesmyku względem bieżni – odległość dolnej warstwy przesmyku od bieżni bidła. Powinna ona być jak najmniejsza, ale ustalona w taki sposób by nitki osnowy nie ocierały o bieżnię.
czystość przesmyku parametr opisany w punkcie 2 podziału przesmyków.

Problem czystości przesmyku nie występuje w przypadku tkanin w splocie płóciennym o niewielkiej liczbie nitek w osnowie. Tkaninę można wykonać przy zastosowaniu najprostszego, krzywkowego mechanizmu przesmykowego wyposażonego w dwie nicielnice. Zjawisko nieczystego przesmyku pojawia się dopiero wówczas, kiedy splot lub duża liczba nitek osnowy zmusza do zastosowania zespołów złożonych z wielu nicielnic. Współczesne konstrukcje pozwalają uzyskać czysty przesmyk nawet przy zespołach złożonych z kilkunastu czy kilkudziesięciu nicielnic. Polega to na zróżnicowanym skoku poszczególnych nicielnic. Nicielnice położone dalej od krawędzi tkaniny wykonują większy skok, nicielnice położone bliżej wykonują mniejszy skok.

Krosno tkackie – urządzenie, mechaniczne (maszyna) lub ręczne, do tworzenia (produkcji) tkanin. Tkanina powstaje przez połączenie dwóch, prostopadłych do siebie, układów nitek (osnowy i wątku) według odpowiedniego splotu. Surowcem do produkcji tkanin jest przędza tkacka.

Podział

Przesmyki dzielą się:

ze względu na kierunek tworzenia:
przesmyk górny – położeniem wyjściowym osnowy jest położenie dolne. Przesmyk tworzony jest przez podniesienie części nitek osnowy, które mają w splocie tworzyć pokrycia osnowowe. Pozostałe nitki pozostają w położeniu wyjściowym. Nazwa pochodzi od kierunku ruchu osnowy
przesmyk dolny – położeniem wyjściowym jest położenie górne. Przesmyk tworzony jest przez ściąganie grupy nitek osnowy w dół. Pozostałe pozostają w położeniu wyjściowym, tworząc pokrycia osnowowe
przesmyk środkowy – położeniem wyjściowym jest położenie środkowe. Przesmyk tworzony jest przez jednoczesne podnoszenie jednej grupy nitek, tworzących pokrycia osnowowe, i ściąganie pozostałej części nitek do położenia dolnego
ze względu na geometrię:
przesmyk czysty – przesmyk, w którym zarówno górna jak i dolna warstwa nitek osnowy, w części przedniej stanowiącej strefę roboczą, tworzą pojedyncze płaszczyzny przecinające się na linii krawędzi tkaniny. Jest to optymalny przesmyk. Warstwy tylnej części przesmyku, nie mające wpływu na proces tkania, ani na jakość tkaniny, tworzą po kilka płaszczyzn
przesmyk nieczysty – przesmyk, w którym w strefie roboczej warstwy osnowy tworzą po kilka płaszczyzn. Przesmyk ten nie jest pożądany, ze względu na opory jakie stawia przelatującemu czółenku. Zwiększa się również liczba zrywów nitek osnowy w czasie tkania. Przesmyk taki jest wynikiem niewłaściwej regulacji mechanizmu przesmykowego
przesmyk nieczysty w warstwie górnej – powstaje przez odpowiednie rozmieszczenie nicielnic. Warstwa dolna w strefie roboczej tworzy jedną płaszczyznę. Przesmyk taki nie zwiększa oporów ślizgu czółenka, ale powoduje zróżnicowanie napięć nitek osnowy, przez co wzrasta ilość zrywów. Przesmyk ten tworzony jest na mechanizmach, które nie mogą ze względów konstrukcyjnych utworzyć przesmyku czystego.
Istnieje jeszcze podział przesmyków określający ich stan w momencie przybijania wątku do krawędzi tkaniny.
otwarty – kąt opasania wątku przez osnowę jest mały <180
zamknięty – kąt opasania wątku przez osnowę jest duży ≥ 180
otwarty skrzyżowany – kąt opasania wątku przez osnowę jest pełny.