Przyrząd asekuracyjny - Polski Serwis Naukowy

Przyrząd asekuracyjny - ogólna nazwa urządzeń zwiększających siłę hamowania liny, służących do asekuracji podczas wspinaczki. Większość przyrządów asekuracyjnych spełnia też funkcje przyrządów zjazdowych. Przyrządy przeznaczone zarówno do asekuracji jak i zjazdu nazywane są także przyrządami asekuracyjno-zjazdowymi.

Kubek – jest to przyrząd służący do asekuracji podczas wspinaczki. Jest podobny do płytki Stichta, jednak nie posiada sprężynki. Ponadto, zamiast sznurka ograniczającego oddalanie się przyrządu od karabinka, producenci kubków asekuracyjnych często stosują stalowe linki lub kabłąki (eliminuje to jedną z wad płytki Stichta, jaką jest plątanie się sznurka). Sposób użycia, działanie i obsługa kubka nie rożni się od płytki Stichta. W większości kubków, szczególnie przy pracy z linami o większych średnicach, zablokowanie liny jest łatwiejsze, niż w przypadku płytki Stichta, w związku z czym asekuracja ma charakter statyczny. W celu ułatwienia asekuracji dynamicznej, niektóre kubki posiadają możliwość wpięcia liny na dwa sposoby, różniące się stopniem hamowania liny.

Maszynoznawstwo - jedna z podstawowych dziedzin wiedzy inżynierii mechanicznej energetycznej i elektrycznej. Maszynoznawstwo obejmuje wiadomości o projektowaniu i eksploatacji:

Przyrząd asekuracyjny pozwala na utrzymanie (tzw. zablokowanie) liny asekuracyjnej, nawet jeśli jej drugi koniec został obciążony siłą o wartości zbyt dużej, by możliwe było utrzymanie liny bezpośrednio w dłoni. Oprócz zablokowania liny, przyrząd taki powinien pozwalać na bezpieczne i wygodne wydawanie luzu (zwiększanie czynnego odcinka liny asekuracyjnej) oraz wybieranie liny (przeciwieństwo wydawania luzu).

Węzeł, sposób łączenia, mocowania czy także skracanie lin, sznurków czy innych podobnych materiałów poprzez odpowiednie wiązanie lub przeplatanie. Węzły mogą służyć do łączenia ze sobą dwóch lub więcej różnych lin, mocowania lin do innych przedmiotów czy do formowania pętli. Są stosowane w wielu dziedzinach na przykład: żeglarstwie, wspinaczce, makramie, turystyce i survivalu.

Odpadnięcie – zdarzenie polegające na utracie kontaktu wspinacza z formacją po której się wspina. Lot w dół może się skończyć hamowaniem przez układ asekuracyjny bądź upadkiem na ziemię.

Zasada działania

Z technicznego punktu widzenia, przyrząd asekuracyjny jest szczególnym przypadkiem hamulca taśmowego. Przyjmuje się, że przeciętny człowiek może utrzymać jedną dłonią przeciętną linę wspinaczkową obciążoną siłą 20 daN. Wielkość siły ścisku dłoni zależy oczywiście od grubości i rodzaju liny i indywidualnych predyspozycji asekurującego i u wytrenowanych wspinaczy przekracza ciężar ich ciała. Najprostszą metodą zwiększenia siły hamowania dłoni jest założenie odpowiednich rękawic. Wartości sił, które mogą zadziałać na linę asekuracyjną, są jednak na tyle duże, że zachodzi ryzyko wyrwania liny z dłoni asekurującego - co pozbawiłoby wspinacza asekuracji. Podczas powstrzymywania odpadnięcia, na linie mogą pojawić się siły rzędu 1200 daN. Przyrządy asekuracyjne pozwalają na kontrolowane zablokowanie liny obciążonej taką siłą, pełnią zatem rolę mechanicznych hamulców, zwielokrotniających siłę hamowania dłoni człowieka.

Zjazd to technika przemieszczania się w dół w urwistym terenie z wykorzystaniem liny zamocowanej od góry. Tempo zjazdu ograniczane jest dzięki tarciu liny przechodzącej przez przyrząd zjazdowy wpięty do uprzęży wspinaczkowej, którą opasany jest zjeżdżający. W rzadko obecnie używanej technice zjazdu w kluczu wykorzystywano tarcie liny o ciało wspinacza.

Lina – we wspinaczce pełni różnorodne, ważne funkcje techniczne, a także jest symbolem więzi łączącej partnerów w zespole wspinaczkowym "na dobre i na złe".

Rodzaje

Rolę przyrządu asekuracyjnego może pełnić owinięcie liny wokół bloku skalnego, grubego drzewa, czy w przypadku asekuracji "z ciała" wokół ciała asekurującego. Współcześnie ta metoda jest rzadko stosowana.

Popularnym i prostym przyrządem asekuracyjnym jest półwyblinka – specjalny węzeł, wiązany wokół wpiętego w uprząż lub stanowisko, zabezpieczonego karabinka. Półwyblinka zapewnia 15 - 20 krotne zwiększenie siły hamowania dłoni. Jej zaletą jest minimalizacja wymagań w stosunku do posiadanego i transportowanego sprzętu wspinaczkowego - do jej wykonania nie są potrzebne żadne dodatkowe elementy oprócz karabinka i samej liny. Z tego względu, półwyblinka może pełnić rolę rezerwowego sposobu asekuracji - np. w razie zgubienia normalnie używanego przyrządu. Wadą stosowania półwyblinki jest znaczne skręcanie się (i w konsekwencji plątanie) liny.

Gri-gri – automatyczny, samoblokujący przyrząd asekuracyjno-zjazdowy stosowany we wspinaczce, produkowany przez firmę Petzl. W momencie odpadnięcia krzywka dociska linę blokując ją. Przyrząd ten wyposażony jest w dźwignię, która umożliwia jego odblokowanie, bądź kontrolowanie zjazdu.

Karabinek – podłużny, zbliżony rozmiarem do dłoni, metalowy pierścień z otwieranym zamkiem na jednym boku służący do szybkiego i skutecznego połączenia elementów. Jeden z podstawowych składników sprzętu wspinaczkowego i speleologicznego, najczęściej fragment układu asekuracyjnego. Karabinek z technicznego punktu widzenia jest łącznikiem.

Inne przyrządy asekuracyjne:

Ósemka - jeden z najstarszych przyrządów asekuracyjnych. Z uwagi na małą siłę hamowania obecni używana jest głównie do zjazdów lub w warunkach zimowych na oblodzonych linach, gdy użycie innego przyrządu nie jest możliwe.

Płytka Stichta - pierwowzór kubka wspinaczkowego. Prosta w obsłudze i zapewniająca duża siłę hamowania.

Kubek - ulepszona wersja płytki Stichta. Lepiej odprowadza ciepło i ma większą siłę hamowania.

Reverso - zapewnia dobre hamowanie, może działać jako przyrząd samozaciskowy przy asekuracji z górnego stanowiska.

ATC Guide - przyrząd o zastosowaniach zbliżonych do reverso.

Płytka przewodnicka (nazwy handlowe: Gi-gi, New Alp) - lekki, bardzo uniwersalny przyrząd który może być używany do asekuracji z górnego stanowiska.

Automatyczne przyrządy asekuracyjne:

Półwyblinka (również HMS – od niem. Halb Mastwurf Sicherung) – węzeł stosowany we wspinaczce m.in. do zjazdu lub asekuracji bez użycia przyrządu asekuracyjnego.

ATC Guide (z ang. ATC - Air Traffic Controller) - stosowany we wspinaczce przyrząd asekuracyjno-zjazdowy produkowany przez amerykańską firmę Black Diamond. Łączy w sobie cechy kubka i płytki przewodnickiej.

gri-gri (najpopularniejszy przyrząd i często synonim tego typu przyrządu)

Single Rope Controller

Reverso: przyrząd asekuracyjno-zjazdowy

Ósemka - przyrząd asekuracyjno-zjazdowy

Płytka przewodnicka - przyrząd asekuracyjno-zjazdowy

Gri-gri - automatyczny przyrząd asekuracyjno-zjazdowy

Craig Luebben wspinacz, fotograf i przewodnik wysokogórski z Colorado (USA), autor podręczników wspinaczki, redaktor magazynów górskich, wynalazca sprzętu wspinaczkowego.

Zobacz też

Sprzęt wspinaczkowy

Bibliografia

Craig Luebben: Wspinaczka w skale. tłumaczenie: Tomasz Kliś. Łódź: "Galaktyka", 2006. ISBN 83-89896-51-6.

Allen Fyffe, Iain Peter: Podręcznik wspinaczki. Łódź: "Galaktyka", 2003. ISBN 83-87914-09-6.