Przywóz - Ostrawa - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy części miasta Ostrawy w Republice Czeskiej. Zapoznaj się również z: Przywóz – wieś w Polsce.

Na mapach: 49°51′10″N 18°16′12″E / 49.85278, 18.27

Przywóz (cz. Přívoz, niem. Prziwos, ok. 1920 i od 1939 do 1945 Oderfurt) – jedna z 37 części miasta statutarnego Ostrawy, stolicy kraju morawsko-śląskiego, we wschodniej Republice Czeskiej. Jest to także jedna z 39 gmin katastralnych w jego granicach, która ma powierzchnię 560,73 ha. Populacja w 2001 wynosiła 4691 osób, zaś w 2010 odnotowano 618 adresy.

Cieszyn (czes. Těšín, łac. Tessin, niem. Teschen) – miasto powiatowe w województwie śląskim, nad rzeką Olzą, na Pogórzu Śląskim. Historyczna stolica Śląska Cieszyńskiego. Miasto leży na granicy z Republiką Czeską i do czasu wprowadzenia postanowień układu z Schengen (21 grudnia 2007) było tam zlokalizowane największe drogowe przejście graniczne południowej Polski.

Koksownia - to zakład przemysłowy, działający w branży energetycznej, produkujący w piecach koksowniczych koks oraz produkty uboczne destylacji węgla takie jak gaz koksowniczy, smoła czy benzol.

Położona jest u ujścia Ostrawicy do Odry, w granicach historycznych Moraw. Z Ostrawą Morawską współtworzy miejski obwód Ostrawa Morawska i Przywóz. Przed przyłączeniem do Morawskiej Ostrawy w 1924 samodzielna gmina i miasteczko.

Demografia

Historia

Historia osady sięga początków XIV wieku. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1377 jako Prsiewoz. Nazwa pochodzi od słowa prom (cz. Přívoz). Przywóz leżał na dawnym trakcie z Opawy do Cieszyna a podróżnicy pokonywali rzekę właśnie promem. W 1555 wieś zakupiło miasto Ostrawa Morawska a biskup ołomuniecki zwolnił ją z feudalnych zależności na rzecz miasta, co trwało aż do 1848 roku.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Camillo Sitte (ur. 1843 - zm. 1903) - twórca pojęć agorafobia i klaustrofobia. Sitte był urbanistą który twierdził, że koncepcja ograniczonej przestrzeni może nadać jej szczęśliwą i mieszkalną strukturę. Zwrócił uwagę na skalę, proporcję, rozległość i odległość ścian.

Uprzemysłowienie rejonu Ostrawy w drugiej połowie XIX wieku również miało duży wpływ na Przywóz, ekonomiczny i demograficzny. 1 maja 1847 otwarto przebiegający przez Przywóz odcinek Kolei Północnej, z czego skorzystał właściciel huty w Witkowicach – Salomon Rothschild odprowadzając stąd do niej nitkę transportową. Następnie tę linię kolejową odkupiło państwo, które w 1864 wybudowało linię do Michałkowic a w 1870 przedłużyło ją do Dąbrowy i Orłowej czyniąc Przywóz bardzo ważnym węzłem kolejowym obsługującym Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie. Od 1851 wydobywano tu węgiel kamienny w kopalni Franciszek. W 1900 roku Przywóz uzyskał prawa miejskie. W 1909 uruchomiono tu koksownię wraz z elektrownią. Powstało kilka kolonii robotniczych: przy kopalni Franciszek (1870–1926), przy koksowni (1906–1926), koło Odry (1910–1912), zaś dla pracowników kolei powstały liczne domy czynszowe. Budownictwo było spontaniczne lecz podlegało planowi zagospodarowania opracowanego przez wiedeńskiego architekta imieniem Camillo Sitte. Współpracował on również przy projekcie neobarokowego ratusza wybudowanego w latach 1896–1897 (dzisiejsze archiwum miejskie) i neogotyckiego kościoła parafialnego pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, który jest dziś najważniejszym zabytkie Przywozu.

Hektar – jednostka powierzchni używana między innymi w rolnictwie i leśnictwie. 1 hektar jest to pole powierzchni kwadratu o boku 100 m. Oznaczana symbolem ha. Nazwa pochodzi od przedrostka "hekto-" oznaczającego 100 i nazwy jednostki miary "ar".

Miasteczko (łac. oppidum, niem. das Städtlein, Städtchen, Markt, Flecken, jidisz sztetl) – przejściowa, prawno-administracyjna jednostka osadnicza funkcjonująca między miastem a wsią, z charakterystycznym handlowo-przemysłowym (dawniej rzemieślniczym) wyodrębnieniem specjalności i analogiczną infrastrukturą co miasto. Obecnie w niektórych państwach jak np. Czechach i Niemczech istnieją obie formy administracyjne miejscowości tj. miasteczka oraz tytularne miasta "Titularstädte". Tego typu miejscowości, mimo że formalnie noszą tytuł "miasta", nie mają jednak pełni praw i funkcji miasta.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 533 budynkach mieszkalnych w Przywozie na obszarze 587 hektarów mieszkało 10873 osób. co dawało gęstość zaludnienia równą 1852,3 os./km², z tego 10062 (92,5%) mieszkańców było katolikami, 295 (2,7%) ewangelikami, 508 (4,7%) wyznawcami judaizmu a 8 innej religii lub wyznania, 5304 (48,8%) było niemiecko-, 3441 (31,6%) czeskojęzycznymi a 1913 (17,6%) posługiwało się innymi językami.

Wiesław Adam Berger (ur. 6 czerwca 1926 w Ostrawie (ówczesna Czechosłowacja), zm. 15 stycznia 1998 w Ostrawie) - polski prozaik, z zawodu elektryk, pracownik teatru w Ostrawie.

Miasto statutarne (czes. Statutární město, niem. Staturstadt) – miasto, którego administracja zorganizowana jest według lokalnego prawa zawartego w statucie miejskim. Miasta statutarne istnieją w Czechach oraz Austrii. Na Słowacji, w Słowenii i we Włoszech statut posiada każda gmina. Tego typu miasta istniały także przed 1918 r. na terenie Austro-Węgier.

Przed 1920 miejscowi Niemcy zasiadający w miejskim urzędzie przeforsowali nową nazwę – Oderfurt, którą zniesiono po przejęciu miasta przez Czechosłowację. W 1924 miasto przyłączono do Morawskiej Ostrawy.

W 1926 urodził się tu Wiesław Adam Berger.

Przypisy

Informace o katastrálním území Přívoz (cz.). [dostęp 2010-10-13].
↑ Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 - 2005 - 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. [dostęp 2010-10-13]. ss. 736-737.
Adresy v České republice (cz.). 2010-10-13. [dostęp 2010-10-13].
Hosák et al. 1980, 330-331.
Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, X. Mähren. Wien: 1906. (niem.)

Bibliografia

Hosák, Rudolf Šrámek: Místní jména na Moravě a ve Slezsku II, M-Ž. Praha: Academia, 1980.