Przywilej borzykowski - Polski Serwis Naukowy

Przywilej borzykowski – przywilej nadany na zjeździe w Borzykowej podczas synodu prowincjonalnego 29 lipca 1210 Kościołowi polskiemu przez książąt dzielnicowych.

Przyczyną zjazdu w Borzykowej, była bulla papieża Innocentego III z 9 czerwca 1210 na wniosek niewymienionego z imienia księcia śląskiego (a mógł to być tylko Henryk I Brodaty, gdyż tylko on używał takiego tytułu) postanowił pod groźbą klątwy przywrócić zasadę senioratu. W całym kraju zapanowała konsternacja, a arcybiskup gnieźnieński Henryk Kietlicz zwołał synod do Borzykowej, gdzie miano spróbować zaradzić powstałemu problemowi.

Immunitet (łac. immunitas – uwolnienie od obciążeń) – instytucja prawna, mocą której osoba z niej korzystająca nie podlega określonym przepisom, do przestrzegania których inne osoby są zobowiązane. Immunitet może też oznaczać ograniczenie odpowiedzialności prawnej danej osoby z tytułu pełnienia przez nią określonej funkcji. Istotą immunitetu jest więc wyłączenie spod obowiązku i tym się właśnie różni od przywileju, czyli nadania szczególnego uprawnienia, którego inni będący w tej samej sytuacji prawnej czy faktycznej nie posiadają; mówienie, iż „immunitet to przywilej” obarczone jest więc błędem logicznym. Wyłączenie spod obowiązku samo w sobie jest przywilejem.

Bulla – list lub dokument papieski. Wyraz "bulla" pochodzi z łaciny, w której oznacza niewielkie rzeczy okrągłe: bańkę powietrza na wodzie, klamkę drzwi, guzik do zapinania pasa, medalion z amuletem. Stąd bullą nazwano okrągłą złotą lub ołowianą pieczęć urzędu papieskiego z podobiznami świętych Piotra i Pawła z jednej strony i imieniem papieża na odwrocie, zawieszaną na sznurkach jedwabnych. Z czasem zaczęto tak nazywać każdy dokument papieski opatrzony tą pieczęcią. Bulle pisane były ozdobną łaciną na grubym pergaminie. Od XV wieku mianem tym określano ważniejsze dokumenty papieskie, a więc np. decyzje kanonizacyjne i dyspensy. Decyzje o mniejszej wadze zamieszczano w tak zwanym papieskim brewe.

Na zjeździe obecni byli Leszek Biały, książę krakowski, Konrad I mazowiecki, Henryk I Brodaty, Władysław Odonic. Celem zjazdu władców dzielnicowych było przygotowanie obrony przeciwko Mieszku Plątonogiemu i Władysławowi Laskonogiemu, którzy w czasie zjazdu planowali opanowanie Krakowa.

Seniorat – stosowana w wiekach średnich zasada określająca porządek obejmowania tronu. Ustanawiana była często po podziale kraju między synów władcy i określała, że po jego śmierci władzę zwierzchnią ma każdorazowo sprawować najstarszy męski przedstawiciel rodu.

Władysław (Włodzisław) Odonic (Plwacz) (ur. ok. 1190, zm. 5 czerwca 1239) – książę wielkopolski, 1207-1217 książę kaliski, 1216-1217 w południowo-zachodniej Wielkopolsce (wg innych historyków w całej dzielnicy poznańskiej), od 1223 książę na Ujściu nad Notecią, od 1225 dodatkowo w Nakle, 1229-1234 w całej Wielkopolsce, 1234-1239 tylko na północ i wschód od rzeki Warty (niektórzy historycy przypuszczają, że na krótko przed śmiercią ponownie usunięty do Ujścia i Nakła).

W Borzykowej arcybiskup gnieźnieński Henryk Kietlicz obiecał wszelką pomoc ze strony Kościoła w celu utrzymania Leszka Białego na tronie krakowskim. W zamian za pomoc arcybiskup zażądał od władców dzielnicowych uznania dążności kościelnych w sferze kościelno-politycznych.

Książęta przyznali Kościołowi immunitet, zakładający wolność od świadczeń na rzecz państwa i zniesienie tzw. Ius spolii, czyli prawo monarchy do przejęcia majątku ruchomego, będącego prywatną własnością zmarłych duchownych. Prawdopodobnie na zjeździe zniesiono sądzenie duchownych spod państwowego sądownictwa.

Synod w Borzykowej – synod prowincjonalny gnieźnieński zwołany do Borzykowej w lipcu 1210, połączony ze zjazdem książąt polskich: Henryka Brodatego, Leszka Białego, Konrada mazowieckiego i Władysława Odonica.

Leszek Biały (ur. zap. w 1184 lub 1185, zm. 24 listopada 1227 w Marcinkowie k. Gąsawy) – książę krakowski w latach 1194-1198, 1199, 1206-1210 i 1211-1227, książę mazowiecki 1194-1200, książę kujawski 1199-1200 z dynastii Piastów.

Przywileju borzykowskiego nie podpisał jedynie Henryk Brodaty.

Równocześnie z nadaniem przywileju, w Borzykowie obradował synod prowincjonalny, którego zadaniem było przeprowadzenie reformy kościelnej. Po reformie Kościół wzmocnił się wewnętrznie i tym samym mógł zająć stanowisko wobec władzy państwowej.

W czasie gdy obradował zjazd borzykowski, Mieszko I Plątonogi wjechał do Krakowa i zasiadł na tamtejszym tronie. Rządził niecały rok, bowiem zmarł zmarł 16 maja 1211.

Ius spolii (łac. prawo łupu, zaboru) - w średniowieczu, prawo monarchy do przejęcia majątku ruchomego, będącego prywatną własnością zmarłych duchownych. Uprawnienie to było przyczyną napięć między władzą świecką i duchownymi. Kazimierz II Sprawiedliwy, na zjeździe książąt i dostojników kościelnych w Łęczycy w 1180 r., zrzekł się ius spolii po zmarłych biskupach i opatach.

Konrad I mazowiecki, także Konrad I Mazowiecki (ur. zapewne w 1187 lub 1188 r., zm. 31 sierpnia 1247 r.) – w latach 1194-1200 współrządca razem z bratem Leszkiem w Małopolsce, na Mazowszu i Kujawach (według części historyków Kujawy Kazimierzowice otrzymali dopiero w 1198), od 1200 samodzielny książę kujawsko-mazowiecki, 1222-1228 w ziemi chełmińskiej, w latach 1229-1232 regent w Sandomierzu, 1229-1231 i 1241-1243 w Krakowie, w 1231 odłączył Sieradz i Łęczycę z księstwa krakowskiego i przyłączył do Mazowsza, w 1233 podział z synami i rezygnacja z Kujaw i północnego Mazowsza (płockie na północ od Wisły i Bugu), od 1233 w Żarnowie (dożywotnio), od 1241 w Radomiu (dożywotnio).

Przypisy

Ważniejsze przywileje. poczet.com.

Bibliografia

Stanisław Zachorowski: Dzieje Polski średniowiecznej, tom 1. Wrocław: PLATAN, 1965, s. 239-240. ISBN 83-7052-230-0.