Psara - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 38°34′N 25°35′E / 38.567, 25.583

Psara (gr. Ψαρά, w polskiej literaturze XIX w.nazywana Ipsara, funkcjonuje także nazwa Psary zgodna gramatycznie z grecką ) jest grecką wyspą na Morzu Egejskim. Psara jest położona o 81 km na zachód od wyspy Chios oraz 150 km na wschód od stolicy Grecji, Aten.

Historia

Pierwsi osadnicy osiedlili się na Psarze w czasach mykeńskich, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne. Homer jako pierwszy wymienił nazwę wyspy nazwyając ją Psyra. Jednak ze względu na oddalenie od lądu i trudne warunki życia (brak ziem pod uprawę), osadnictwo na wyspie zostało przerwane. Ponownie zamieszkano na Psarze zapewne w XVI w. Ludność Psary dołączyła się do greckiej wojny o niepodległość 10 kwietnia 1821 roku, a więc bardzo szybko po wybuchu powstania (według tradycyjnego datowania 25 marca 1981). Okręty Psariotów regularnie atakowały wybrzeża Azji Mniejszej, nękając także turecką ludność cywilną. Małe, zwrotne i szybkie statki psariockie z powodzeniem stawiały czoła flocie tureckiej, mieszkańcy wyspy słynęli także z akcji na brulotach (zwanych też branderami). Warty zanotowania jest także fakt że z wyspy pochodził słynny bohater walk o niepodległość Grecji, dowódca brulotierów i przyszły premier, Konstandinos Kanaris.

Morze Egejskie (gr. Aigaion Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Morze Egejskie podzielone jest między Grecję i Turcję.
Kultura mykeńska (1600-1100 p.n.e. lub 1400-1200 p.n.e.) – najstarsza kultura Grecji kontynentalnej na półwyspie Peloponeskim. Nazwa pochodzi od ważnego ośrodka cywilizacji Achajów – miasta Mykeny, znajdującego się w centrum Kotliny Argolidzkiej. Kultura ta poznana dokładniej dopiero pod koniec XIX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Heinricha Schliemanna z 1874 roku, a później przez jego następców.

Ucieczka z Psarów - obraz Nikolaosa Gysisa

Najtragiczniejszym wydarzeniem w dziejach wyspy jest tzw. Katastrofa Psarów. 21 czerwca 1824 roku na wyspie wylądowały wojska tureckie pod dowództwem Mechmeda Chosrefa Paszy - ekspedycja w celu ukarania greckiego powstania. Liczba ofiar rzezi jaką urządzili tam Turcy była szczególnie wysoka, ponieważ na wyspie szukało wówczas schronienia wiele ludności cywilnej, głównie uciekinierów z innych wysp, w tym mieszkańców zmasakrowanej w 1822 sąsiedniej, większej wyspy Chios. 120 spośród obrońców, po desperackiej walce, świadomie wybrała dla siebie i swych bliskich śmierć samobójczą, wysadzając się w powietrze, w dominującej nad okolicą fortyfikacji Mavri Rachi - Μαύρη Ράχη . Czyn ten aktualnie zaliczany do kanonu greckich podręczników historii. Część mieszkańców zdołała jednak opuścić wyspę. Uciekinierzy założyli następnie osadę Nea Psara (Nowa Psara) na wyspie Evia (starogr. Eubea). Szacuje się, że podczas Katastrofy zginęło co najmniej 15000 Greków. Tragedia, ale także determinacja obrońców odbiły się szerokim echem wśród społeczności międzynarodowej, wzmagając ruch filhelleński.

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).
Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Wyspa weszła w skład odrodzonej Grecji w 1912r., w trakcie I wojny bałkańskiej, i pozostała w niej dzięki zwycięstwom w bitwach morskich koło przylądka Elli oraz wyspy Limnos. W obu bitwach wyróżnił się krążownik "Psara". Inny z okrętów o tej nazwie służył w II wojnie światowej. Aktualnie "Psara" to imię fregaty, o numerze taktycznym F-454, zwodowanej w stoczni Hellenic Shipyard, w 1993 r.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).
Wojna o niepodległość Grecji (1821-1832) - wojna narodowo-wyzwoleńcza toczona przez Greków przeciw Turkom. Ostatecznie, dzięki poparciu Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji Grecja uzyskała niepodległość w roku 1832. Każdy z krajów pomagających Grecji miał w tym swój cel. Anglia chciała mieć lepszy dostęp do swoich ziem w Afryce i lepszy dostęp do południowej części Europy. Ponadto interwencja brytyjska była okazją do osłabienia Egiptu, którego sułtan brał udział w wojnie przeciw Grecji od 1825 roku. Nadmierny wzrost potęgi Egiptu mógłby zagrozić brytyjskim posiadłościom w Indiach. Rosji chodziło również o osłabienie Turcji, którą mocarstwa europejskie- Wielka Brytania i Francja - uważały za przeciwwagę dla Rosji na Bałkanach. W walkach o niepodległość Grecji brali również udział Polacy (tak jak wielu europejskich arystokratów i ludzi kultury doby romantyzmu).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)