Pszczoły - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy nadrodziny owadów z rzędu błonkoskrzydłych.. Zapoznaj się również z: artykuł o pszczole miodnej.

Pszczoły (i grzebacze) (Apoidea = Sphecoidea) – nadrodzina owadów z rzędu błonkoskrzydłych (błonkówek). Należące do niej gatunki stanowią ~20% wszystkich błonkoskrzydłych.

Błonkoskrzydłe, błonkówki (Hymenoptera) – rząd owadów obejmujący ponad 110 tys. gatunków występujących na całym świecie, z wyjątkiem rejonów polarnych. Najwięcej gatunków spotyka się w krajach tropikalnych. Do błonkówek należą m.in. pszczoły, osy, mrówki, pilarzowate, gąsieniczniki, bleskotki i trzpiennikowate.

Zimowla - część okresu zimowania pszczół, podczas którego nie opuszczają one ula i nie wykonują lotów oczyszczających. Zawiera się między ostatnim jesiennym, a pierwszym wiosennym oblotem.

Charakterystyka

Do pszczół zalicza się ok. 20 tys. gatunków, w większości prowadzących samotniczy tryb życia, ale również takich, które wytworzyły skomplikowane struktury społeczne. Najwyżej zorganizowane społeczności tworzą gatunki z plemienia pszczół miodnych.

Systematyka

Do 1944 roku podział systematyczny nadrodziny Apoidea bazował na ówczesnej klasyfikacji C.D. Michenera. W świetle późniejszych badań pojawił się pogląd, że gatunki należące wtedy do nadrodzin Apoidea i Sphecoidea (grzebacze, osy grzebiące) tworzą wspólnie jedną monofiletyczną grupę. Wyrazem tego jest połączenie obu nadrodzin. Większość entomologów przyłączyła się do propozycji Michenera i określa tę nadrodzinę mianem Apoidea, a nie Sphecoidea. Spotykany jest dodatkowy podział na dwie grupy rodzin (bez rangi systematycznej): Spheciformes i Apiformes.

Plemię (łac. tribus) – pomocnicza kategoria systematyczna szczebla rodzinowego, niższa od rodziny (familia), a wyższa od rodzaju (genus). Dodatkowymi kategoriami pomocniczymi dla plemienia są nadplemię (supertribus) i podplemię (subtribus), a w literaturze anglojęzycznej również infratribus.

Apiformes – takson obejmujący grupę rodzin w nadrodzinie pszczół (Apoidea). Podział ten został zaproponowany w roku 1935 przez entomologa T. Raymenta. Jako serię równoległą do Apiformes D. J. Brothers przytoczył w roku 1975 Spheciformes (seria osy). W praktyce podział ten nie jest ogólnie stosowany, ponieważ podział nadrodziny Apoidea na rodziny uważa się za wystarczający.

Grupy rodzin w nadrodzinie Apoidea (pszczoły i grzebacze)

Pszczoła z rodziny smuklikowatych (Halictidae)

Spheciformes (seria grzebacze)

Heterogynaidae

Ampulicidae

grzebaczowate (Sphecidae)

Crabronidae

Apiformes (seria pszczoły)

Stenotritidae

lepiarkowate (Colletidae)

pszczolinkowate (Andrenidae)

smuklikowate (Halictidae)

spójnicowate (Melittidae)

miesierkowate (miesiarkowate) (Megachilidae)

pszczołowate (Apidae)

Wg ITIS do nadrodziny Apoidea zaliczane są ponadto:

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

Pszczelarstwo – rzemiosło rolnicze zajmujące się hodowlą pszczół, wywodzące się od bartnictwa. Odmiennym pojęciem jest pszczelnictwo, czyli nauka o pszczelarstwie.

Angarosphecidae

Paleomelittidae

Podział wg Michenera 2007 (1944)

Podział systematyczny nadrodziny Apoidea na rodziny przedstawiony poniżej opiera się na podziale zaproponowanym przez C.D. Michenera w 1944 roku, później ulepszanym przez tego samego autora m.in. w Social behavior of the bees (1974) i The Bees od the World (1. edycja - 2000; 2. edycja - 2007). Według niego w nadrodzinie Apoidea należy wyróżnić 7 rodzin:

Pszczoły samotnice - duża grupa biologiczna pszczół (Apoidea) obejmująca gatunki, w których każda samica zakłada osobne gniazdo, a nawet kilka gniazd. Zaopatruje je w pożywienie, składa w nim jaja, zamyka je i ginie, a w następnym roku (lub w tym samym, jeśli dany gatunek wydaje dwa pokolenia rocznie) wylęgają się młode samce i samice, które zakładają nowe gniazda.

Lepiarkowate (Colletidae) - rodzina z nadrodziny pszczół (Apoidae), do której należy pięć podrodzin, ok. 54 rodzaje i ok. 2000 gatunków. W Polsce stwierdzono występowanie 35 przedstawicieli tej rodziny. Najwięcej z nich żyje na kontynencie australijskim. W strefie umiarkowanej półkuli północnej występują tylko 2 rodzaje: lepiarki (Colletes) i samotki (Hylaeus).

pszczolinkowate (Andrenidae)

pszczołowate (Apidae)

lepiarkowate (Colletidae)

Dasypodaidae (od 2007)

smuklikowate (Halictidae)

miesierkowate (miesiarkowate) (Megachilidae)

Meganomiidae (od 2007)

spójnicowate (Melittidae)

Stenotritidae (od 2000; 1944 jeszcze jako podrodzina w Colletidae)

Podział wg McGinley 1989

lepiarkowate (Colletidae)

Oxaeidae

pszczolinkowate (Andrenidae)

smuklikowate (Halictidae)

spójnicowate (Melittidae)

Stenotritidae

Ctenoplectridae

miesierkowate (miesiarkowate) (Megachilidae)

porobnicowate (Anthophoridae)

pszczołowate (Apidae).

Rodziny nie występujące w Polsce:

Stenotritidae jest najmniejszą z formalnie rozpoznanych rodzin z nadrodzin pszczół. Zalicza się do niej zaledwie 21 gatunków w dwóch rodzajach. Wszystkie gatunki żyją w Australii.

Entomolog – naukowiec zajmujący się badaniami owadów, zoolog specjalizujący się w entomologii. W potocznym rozumieniu "entomolog" to osoba interesująca się owadami, amator-hobbysta (entomolog amator). Jakkolwiek entomolodzy amatorzy nie są zatrudniani na stanowiskach naukowych lub w placówkach badawczych, ich wiedza często jest bardzo duża, a prowadzone obserwacje są ważne dla profesjonalnych badań naukowych.

Stenotritidae

Oxaeidae

Ctenoplectridae

Fideliidae