Ptolemeusz VI Filometor - Polski Serwis Naukowy

Ptolemeusz VI

Ptolemeusz VI Filometor - (ur. 186 p.n.e., zm. 145 p.n.e.), był szóstym władcą Egiptu z dynastii Ptolemeuszów. Władał krajem w latach 180-145 p.n.e.. Był synem Ptolemeusza V i Kleopatry I. Jego małżonką była jego siostra Kleopatra II, mieli razem synów: Ptolemeusza Eupatora i Ptolemeusza VII Neosa Filopatora oraz córki: Kleopatrę Theę i Kleopatrę III.

Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.

Wojny syryjskie – seria sześciu konfliktów zbrojnych toczonych pomiędzy panującymi w Mezopotamii, Iranie i Syrii Seleucydami oraz władającymi Egiptem Ptolemeuszami. W kolejności chronologicznej były to:

W chwili śmierci ojca miał zaledwie 6 lat, w związku z tym faktyczne rządy w kraju jako regentka sprawowała jego matka, a po jej śmierci w 176 roku p.n.e. dworzanie Eunaios i Lenaios. W 170 p.n.e. proklamowane zostały trójrządy Ptolemeusza VI, Kleopatry II i Ptolemeusza VIII. W tym samym roku wszczęta została przez regentów szósta wojna syryjska z Seleucydami, która miała dla Egiptu tragiczne skutki - po klęskach na polach bitew większość kraju dostała się w ręce Antiocha IV. Jedynie Aleksandria sprzeciwiła się porozumieniu Ptolemeusza VI z władcą kraju Seleucydów, proklamując królem Ptolemeusza VIII i stawiając twardy opór najeźdzcy. Obrona Aleksandrii, a także rozpoczynający się wylew Nilu i problemy wewnętrzne w jego własnym kraju, skłoniły Antiocha do wycofania się z Egiptu.

Cyrenajka to historyczna kraina w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), do III w. n.e. stolicy prowincji. Później jej najważniejszym miastem, portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Przywrócenie trójwładzy Antioch IV uznał za złamanie porozumienia z Ptolemeuszem VI, najechał więc ponownie Egipt i zajął Deltę z Fajum i Memfis z myślą stworzenia protektoratu Seleucydów nad Egiptem. Interwencja Rzymu, który postawił Antiochowi ultimatum, zmusiła tego ostatniego do opuszczenia Egiptu.

Ptolemeusz V Epifanes - (urodził się w 210 p.n.e., panował formalnie od 204 roku p.n.e., faktycznie dopiero od 196 aż do swojej śmierci w 180 p.n.e.), piąty władca Egiptu z dynastii Ptolemeuszów, syn Ptolemeusza IV i Arsinoe III, mąż Kleopatry I, ojciec Ptolemeusza VI i Kleopatry II.

Ptolemeusze (albo Lagidzi) - dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304- 30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301 - 200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48 - 30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e.. Przejściowo do państwa Ptolemeuszy należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolomeusza I - Lagosa.

Następne dziesięciolecie charakteryzuje spór Ptolemeusza VI z Ptolemeuszem VIII o władzę, w który to spór włączony został także Rzym, odgrywający coraz większą rolę w basenie Morza Śródziemnego. Zmuszony do oddania władzy Ptolemeusz VI przebywał początkowo w Egipcie, a następnie na Cyprze, by latem 163 roku p.n.e. ponownie wrócić do Aleksandrii. Pod wpływem Rzymu doszło do porozumienia między braćmi: Ptolemeusz VIII otrzymał Cyrenajkę, Ptolemeusz VI trzon kraju i pozostałe posiadłości.

Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich Mameluków).

Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.

Od tego czasu datują się wspólne rządy Ptolemeusza VI i Kleopatry II nad Egiptem. Roszczenia Ptolemeusza VIII do Cypru zostały odrzucone, a on sam, pojmany w 153 p.n.e. musiał potwierdzić podział kraju ze 163 roku p.n.e.

Końcowy okres panowania Ptolemeusza VI to udział w sporach wewnętrznych w kraju Seleucydów z dalekosiężnym zamiarem odzyskania ptolemejskiej niegdyś Celesyrii. Początkowe wsparcie dla uzurpatora Aleksandra Balasa, a następnie dla jego przeciwnika Demetriusza II, pozwoliło Egiptowi odzyskać te tereny, ale wplątało Ptolemeusza w wojnę, która dla władcy Egiptu zakończyła się tragicznie - zmarł z powodu ran odniesionych w bitwie pod Antiochią.

Demetriusz II Nikator (gr. Zwycięzca; ur. 161 p.n.e., zm. 125 p.n.e.) - władca monarchii Seleucydów w latach 145 p.n.e.-139 p.n.e. i od 129 p.n.e. do śmierci, syn Demetriusza I Sotera.

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Władca ten był oceniany przez współczesnych mu i późniejszych starożytnych dziejopisarzy pozytywnie. Podkreśla się jego dobrotliwość i humanitaryzm. Okres jego rządów, przeplatany licznymi wojnami, sporami wewnętrznymi i narastającym kryzysem gospodarczym, nie był jednak udany.

Kleopatra II - gr. - była córką Ptolemeusza V Epifanesa i Kleopatry I, siostrą i żoną Ptolemeusza VI Filometora, matką Ptolemeusza Eupatora, Ptolemeusza VII Neosa Filopatora, Kleopatry Thei i Kleopatry III.

Kleopatra I - (ur. 204 p.n.e. - zm. 176 p.n.e.) królowa Egiptu, współpanowała ze swoim mężem Ptolemeuszem V Epifanesem od 194 p.n.e., a od 180 p.n.e.-176 p.n.e. panowała jako regentka w imieniu syna Ptolemeusza VI. Córka Antiocha III Wielkiego i Laodike, matka Ptolemeusza VI, Ptolemeusza VIII i Kleopatry II.

Lata panowania

180-176 p.n.e. - wspólnie z Kleopatrą I

176-173 p.n.e. - samodzielnie

173-170 p.n.e. - wspólnie z Kleopatrą II

170-164 p.n.e. - dodatkowo z Ptolemeuszem VIII

164-163 p.n.e. - na wygnaniu

163-145 p.n.e. - wspólnie z Kleopatrą II

Tytulatura

gr. - basileus Ptolemaios VI Theos Philometor - król Ptolemeusz Bóg Miłujący Matkę

egip. - Ptulmis Anchdżetmeriptah - Ptolemeusz żyjący wiecznie ukochany przez Ptaha

Juaenneczeruiperui Setepenptahchepri Irimaatenamonre - Spadkobierca Boskich Domów Wybrany przez Ptaha-Chepri Ten,który ustanawia porządek Amona-Re

Kleopatra Thea (164 p.n.e. – 121 p.n.e.) — królowa państwa Seleucydów, panowała w latach 126- 121 p.n.e., córka władcy Egiptu Ptolemeusza VI Filometora. Matka Antiocha VI Epifanesa Dionizosa, Seleukosa V Filometora, Antiocha VIII Gryposa i Antiocha IX Kyzikenosa, żona Aleksandra Balasa, Demetriusza II Nikatora i Antiocha VII Sidetesa. Thea w języku greckim oznacza bogini.

Seleucydzi lub też Seleukidzi - dynastia hellenistyczna wywodząca się od jednego z dowódców Aleksandra Wielkiego, Seleukosa, który w wyniku wojen diadochów został władcą (w 312 p.n.e.) wielonarodowego, ogromnego imperium rozciągającego się od Azji Mniejszej na zachodzie do granic Indii na wschodzie. Już w III wieku p.n.e. w państwie pojawiły się tendencje separatystyczne, które skutkowały stopniowym zmniejszaniem się terytorium. Imperium Seleucydów przetrwało do roku 63 p.n.e., kiedy Pompejusz przyłączył jego resztki (obejmujące już tylko Syrię i Cylicję) do Rzymu (tereny wschodnie opanowali Partowie w II wieku p.n.e.).