Pułk jako jednostka taktyczna po raz pierwszy pojawił się w XVI wieku w Europie Zachodniej – Niemczech, Francji, Szwajcarii. Był to skutek ilościowego rozwoju wojsk, szczególnie wojsk zaciężnych, który wymusił powstanie nowych form organizacyjnych, które uczyniłyby dowodzenie wojskami łatwiejszym. W skład pułku wchodziło od kilku do kilkunastu chorągwi (rot). Na Zachodzie pułki nazywano regimentami.

W Rosji pułki jako oddziały taktyczne powstały na przełomie XVI i XVII wieku. Składały się z 5-10 rot piechoty i posiadały artylerię pułkową w postaci 2 dział. Na wojnę z Polską w latach 1632-1634 Rosja po raz pierwszy w swych dziejach utworzyła pułki piechoty na wzór zachodnioeuropejski. Pułk taki, zwany potocznie pułkiem sołdatskim, składał się z 1776 żołnierzy, w tym 176 oficerów i podoficerów. Pułk podzielony został na 8 rot, a jego sztab składał się z pułkownika, podpułkownika, majora i 5 kapitanów. Wszyscy oficerowie w takim pułku byli cudzoziemcami. Także na wojnę z Polską od czerwca 1632 Rosja formowała pułk rajtarii w sile 2000 żołnierzy, składający się z 12 rot. Car planował również utworzyć pułk dragonii liczący 1600 żołnierzy i dzielący się na 12 rot – 1440 dragonów, ponadto 160 żołnierzy to sztab i kanonierzy obsługujący 12 lekkich działek.

W krajach, gdzie wojsko podzielone zostało na brygady, odpowiednikiem pułku była półbrygada.

W końcu XVIII wieku i na początku XIX wieku struktura organizacyjna pułków została ujednolicona. Obok pułków piechoty i jazdy powstały także pułki artylerii.

Na początku XIX wieku pułki większości armii europejskich (w tym Francji i Rosji) miały podobną strukturę. Pułk piechoty dzielił się na trzy bataliony po 6 kompanii każdy. Posiadał ponadto artylerię pułkową liczącą kilka dział. Pułki jazdy natomiast złożone były z 4 szwadronów liczących po 2 kompanie. Pułk artylerii polowej liczył 12 kompanii po 6 dział oraz posiadał granatniki.

W pierwszej połowie XIX wieku liczba batalionów w pułkach piechoty wzrosła do czterech. Ponadto utworzono pułki saperów i pontonowe.

Podczas I wojny światowej struktura organizacyjna pułku w niemal wszystkich armiach europejskich była jednakowa. Pułk piechoty składał się z 3 do 4 batalionów liczących po 4 kompanie. Do tego dochodziły pododdziały rozpoznawcze, łączności, artylerii, saperów, karabinów maszynowych i tyłowe. Pułk jazdy składał się z 4-6 szwadronów.

Do dalszych zmian w organizacji pułku doszło pod koniec pierwszej wojny światowej, w okresie międzywojennym oraz podczas II wojny światowej. W tym okresie powstały nowe rodzaje pułków jak pułki zmechanizowane, pułki czołgów, pułki powietrznodesantowe, pułki artylerii przeciwpancernej, pułki artylerii przeciwlotniczej, pułki samochodowo-transportowe, pułki lotnicze i inne.

Pułki piechoty i pułki zmechanizowane składały się z 3 batalionów piechoty oraz pododdziałów czołgów, moździerzy, artylerii oraz innych pododdziałów koniecznych dla sprawnego działania pułku. Pułki artylerii składały się z kilku dywizjonów lub baterii artylerii (w większości przypadków jednego typu dział) oraz z pododdziałów dowodzenia, zaopatrzenia i obsługi. Pułki lotnicze złożone były z kilku (najczęściej 3-4) eskadr jednego typu samolotów. Struktura oraz skład pułków łączności, saperów i samochodowo-transportowych zależały od potrzeb wynikających z przeznaczenia tych pułków.

Po drugiej wojnie światowej nastąpiło dalsze udoskonalanie form organizacyjnych pułku zwiększające siłę ognia oraz manewrowość i odporność na uderzenie wroga.

przejdź do podstrony: [1][2] 3