Pierwszy Cesarz [dynastii] Qin (chiń. Qin Shi Huang; ur. 259 p.n.e., zm. 210 p.n.e.), nazywany czasem po prostu Pierwszym Cesarzem – pierwszy władca Cesarstwa Chińskiego, który w 221 r. p.n.e. zjednoczył tzw. Walczące Królestwa na terenie ówczesnych Chin drogą podboju.

Karierę polityczną zaczął w wieku 13 lat, wstępując na tron państwa Qin. W ciągu następnych lat armia Qinu podbiła sześć innych państw, kończąc Okres Walczących Królestw. Zjednoczenie przesądziło o losach Chin, które do dziś pozostają jednym państwem, choć rozmiarami dorównują kontynentowi europejskiemu i są bardzo zróżnicowane językowo oraz etnicznie.

Po ustanowieniu Cesarstwa, władca zrobił wiele, żeby ujednolicić Chiny, m.in. zunifikował pismo, miary, wagi, walutę itd. Z drugiej strony, utrzymywał porządek na rozległym terytorium stosując totalitarne metody rządzenia, w tym – terror. Dlatego mimo upływu dwóch tysięcy lat, nadal pozostaje postacią kontrowersyjną.

Imię, nazwisko i tytulatura

Przyszły pierwszy cesarz miał na imię Zheng (wym. czeng, chiń. 政), dlatego przez historyków jest często określany jako król Zheng. Nie jest to jednak poprawne połączenie, bo imię używane było wyłącznie przez członków najbliższej rodziny. Podobnie niehistoryczny jest tytuł książę Zheng (do czasu wstąpienia na tron). Przed zjednoczeniem Chin władca był znany swoim poddanym po prostu jako Król Qinu.

Inną utartą, acz historycznie niepoprawną formą podawania imienia króla, jest łączenie go z nazwiskiem rodowym (xing) – Ying Zheng (贏政). W przeciwieństwie do czasów obecnych, w ówczesnych Chinach imienia i nazwiska nie używano łącznie. Jego przydomek (shi) - Zhao (wym. czao, chiń. 趙), wywodził się od państwa Zhao, w którym przyszedł na świat. Przez sobie współczesnych było określany jako Zhao Zheng (co na język polski można przetłumaczyć również jako "Zheng z Zhao").

Po zjednoczeniu Chin władca przyjął nowy, wymyślony przez siebie tytuł - huangdi (皇帝) . Powstał on z połączenia terminów huang (皇) oraz di (帝; por. Trzech Czcigodnych i Pięciu Cesarzy). Termin huangdi miał być nadrzędny wobec tytułu wanga, którym posługiwali się chińscy władcy od czasów dynastii Xia. Tytuł przypomina brzmieniem Żółtego Cesarza (Huang Di), bo cesarz utrzymywał, że jest potomkiem mitycznego władcy. Obecnie tytuł huangdi jest używany wymiennie z tytułem huang i na języki europejskie tłumaczony jako cesarz.

W przeciwieństwie do władców późniejszych dynastii, Qin Shi Huang nie miał również imienia pośmiertnego, jakim w starożytnych Chinach określali zmarłego m.in. jego potomkowie. Cesarz uważał, że zwyczaj wymyślania imienia pośmiertnego skłaniałby do oceny zmarłego, a więc i do dyskusji o jego dokonaniach, co nie powinno mieć miejsca. Dlatego uznał, że najlepiej będzie, jeśli sam pozostanie zapamiętany jako Pierwszy Cesarz, a jego następcy jako Drugi Cesarz, Trzeci Cesarz itd.

UWAGA: W polskich i zachodnich publikacjach prasowych często natknąć się można na sformułowanie "cesarz Qin Shi Huang(di)”. Z uwagi na to, że terminy huang i huangdi oznaczają właśnie „cesarza", jest to pleonazm, równie błędny jak np. „królowa Queen Elizabeth”. Prawidłowymi synonimami „Qin Shi Huanga” są „Shi Huangdi”, czyli „Pierwszy Cesarz” a także „Cesarz Qin” itp. Zwrot Shi Huang jest jednak niespotykany, bo nie zachowuje trzysylabowego rytmu (w chińskim słowotwórstwie rytm odgrywa ważną rolę).