RWD-14 Czapla - Polski Serwis Naukowy

RWD-14 Czapla (LWS Czapla) – Samolot towarzyszący produkcji polskiej.

Historia

Projekt samolotu powstał w 1934. Płatowiec miał zastąpić przestarzałe Lublin R-XIII. Przed skierowaniem do produkcji seryjnej przetestowano 4 prototypy:

RWD-14/I z silnikiem Pratt & Whitney Wasp Junior o mocy 294 kW (400 KM) – oblatany w 1935 przez Aleksandra Onoszkę miał niewystarczające osiągi, oraz niektóre cechy użytkowe (problem z wymianą zbiornika paliwa, krótki skok podwozia) niemożliwe do zaakceptowania przez zamawiającego.

RWD-14/II lub RWD-14a z silnikiem G-1620A "Mors I" o mocy 250 kW (340 KM) – rozbił się podczas prób w locie nurkowym 20 kwietnia 1937 (pilot doświadczalny Roland Kalpas z ITL ratował się skokiem na spadochronie).

RWD-14/III – rozbił się podczas prób w locie nurkowym w 1938 (pilot doświadczalny Eugeniusz Przysiecki również ratował się skokiem na spadochronie).

RWD-14/IV lub RWD-14b – zakończył pomyślnie wszystkie próby 18 lipca 1938 i z silnikiem G-1620B "Mors II" o mocy 470 KM został skierowany do produkcji seryjnej.

W zamian za zwrot kosztów rozwoju, licencja na budowę samolotu została przekazana państwowym zakładom LWS, gdzie produkowano go po niewielkich przeróbkach. Przygotowaniem produkcji seryjnej kierował inż. Ryszard Bartel. W odniesieniu do tych samolotów spotykana jest także nazwa LWS Czapla. Zamówiono tylko 65 egzemplarzy, ponieważ osiągi samolotu Czapla – acz wyraźnie lepsze niż samolotu Lublin R-XIII – były za słabe i nie przystawały do wymogów ówczesnego pola walki. Miała jednak niektóre rozwiązania techniczne nowocześniejsze od poprzednika, przede wszystkim cechy krótkiego startu i lądowania (STOL) i składane do hangarowania skrzydła. Czaple zostały rozlokowane w każdym Pułku Lotniczym po jednej Eskadrze, za wyjątkiem Pułku IV, gdzie nie weszły do służby (Eskadry: 13, 23, 33, 53, 63). Dowództwo Lotnictwa czekało na skierowanie do produkcji nowoczesnego samolotu tej klasy LWS-3 Mewa.

Silnik gwiazdowy jest to wielocylindrowy silnik spalinowy, w którym cylindry umieszczone są promieniowo na obwodzie koła, z centralnym wałem korbowym. Silnik gwiazdowy może zawierać od trzech do kilkunastu cylindrów. Silnik taki może mieć obieg zarówno dwusuwowy jak i czterosuwowy. W przypadku tego drugiego (ponad 90% konstrukcji) liczba cylindrów w danej gwieździe jest zawsze nieparzysta. Kilkunastocylindrowe silniki gwiazdowe budowane są w układzie podwójnej, a czasem i poczwórnej gwiazdy (np. silniki do Douglas DC-7).

Skrzydło samolotu (płat nośny) – zespół płatowca, jeden z głównych elementów konstrukcyjnych stałopłatów (samolotów, szybowców) służący do wytwarzania siły nośnej. W przekroju skrzydło ma kształt profilu lotniczego. Na krawędzi skrzydła umieszczone są lotki i często urządzenia do zwiększenia siły nośnej. Skrzydło tworzy często zespół konstrukcyjny w skład którego mogą wchodzić gondole silnikowe, podwozie, zbiorniki paliwa oraz pomieszczenia na ładunek użytkowy.

Użycie bojowe

W kampanii wrześniowej samoloty te były używane w pięciu eskadrach obserwacyjnych, po 7 samolotów w eskadrze. Posiadały je: 13, 23, 33, 53 i 63 eskadra obserwacyjna.

Podczas walk użyto 49 samolotów, zniszczonych zostało 35. 11-16 (według różnych źródeł) zostało ewakuowanych do Rumunii, gdzie używano ich w celach szkoleniowych. Kilka zdobyli Niemcy i Sowieci.

Konstrukcja

Dwumiejscowy górnopłat zastrzałowy z podwoziem stałym. Kadłub spawany z rur chromomolibdenowych kryty blachą (w przedniej części) i płótnem. Płat o konstrukcji drewnianej kryte sklejką i płótnem. Na całej rozpiętości płata był ruchome sloty, zaś podwozie miało duży skok – co pozwalało na krótkie lądowanie na lotniskach polowych. Uzbrojenie składało się z 2 km – stałego km pilota i ruchomego km obserwatora.

Eugeniusz Przysiecki (ur. 14 lutego 1910 w Moskwie zm. 23 kwietnia 1943). – pilot sportowy i instruktor, pilot doświadczalny, podczas II wojny kapitan pilot PSP na Zachodzie, lekarz z wykształcenia, ojciec dziennikarza Krystiana.

Skrzela (inaczej Sloty) — elementy mechanizacji płata nośnego umieszczone wzdłuż krawędzi natarcia samolotu lub (wyjątkowo) u szybowca, stałe lub ruchome. Sloty mają za zadanie poprawienie własności aerodynamicznych statku powietrznego przy locie z małymi prędkościami i na dużych kątach natarcia poprzez zwiększenie siły nośnej lub opóźnienie oderwania się strug.

Bibliografia

Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce: 1924-1939 [T. 2]. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 2003. ISBN 83-11-09319-9.

Witold Szewczyk: Samoloty na których walczyli Polacy. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1988, s. 75-78. ISBN 83-206-0738-8.

Kosztowna pomyłka? Geneza lotnictwa towarzyszącego w Polsce, "Lotnictwo" nr 4(2011) s. 88-93 ISSN 1732-5323