Raba - dopływ Wisły - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy dopływu Wisły. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Raba w Myślenicach

Zbiornik Dobczycki-zapora w Dobczycach

Raba w Dobczycach

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Raba (dopływ Wisły)

Raba – jest rzeką w południowej Polsce, płynie przez województwo małopolskie, w 86% znajduje się w strefie karpackiej.

Pogórze Wielickie (513.33) – mezoregion fizycznogeograficzny, obejmujący fragment przedpola Beskidów, położony pomiędzy dolinami Skawy i Raby, u stóp Beskidu Makowskiego.

Drwęca (niem. Drewenz) – rzeka w północnej Polsce na Pojezierzu Mazurskim i Pojezierzu Chełmińsko-Dobrzyńskim, prawy dopływ dolnej Wisły. Długość rzeki wynosi 253 km, a powierzchnia dorzecza 5536 km². Wypływa ze wschodnich stoków Góry Dylewskiej (Czarci Jar) na wysokości 191 m n.p.m., płynie na południowy zachód i uchodzi do Wisły na wysokości 36,6 m n.p.m., a jej końcowy odcinek stanowi południowo-wschodnią granicę Torunia. Wyznacza południową granicę ziemi chełmińskiej.

Przez wieki stanowiła ważną arterię komunikacyjną, zakładano nad nią wsie, rozwijały się miasta i miasteczka.

Nazwa „Raba” ma prawdopodobnie etymologię celtycką.

Jej bieg dzieli się na 3 zasadnicze części:

bieg górny w obrębie Beskidów o długości 60 km i średnim spadku 8,5‰

bieg środkowy w obrębie Pogórza, o długości 34 km i średnim spadku 2,3‰

bieg dolny w obrębie Kotliny Sandomierskiej, o długości 43 km i średnim spadku 0,6‰

Ma źródła pod Przełęczą Sieniawską na wysokości około 750 m n.p.m. Zasilana jest też potokami spływającymi spod Żeleźnicy w Beskidzie Orawsko-Podhalańskim, Rabskiej Góry i Obidowej. Kończy bieg w Wiśle, w pobliżu Uścia Solnego jako prawobrzeżny dopływ Wisły. Uchodzi do niej w 134,7 km jej biegu. Powierzchnia zlewni przy ujściu do Wisły wynosi 1537,1 km² i ma długość 131,9 km.

Ścieki – to zużyte ciecze, roztwory, koloidy lub zawiesiny, a także odpadowe ciała stałe odprowadzane za pomocą rurociągów do odbiorników naturalnych jakimi mogą być zbiorniki lub cieki wodne, doły gnilne itp. W postaci ścieków odprowadza się odpadowe substancje przemysłowe oraz odpady żywnościowe i fekalia z miejskich i osiedlowych gospodarstw domowych. Ze względu na dużą szkodliwość biologiczną ścieków, zarówno komunalnych jak i przemysłowych, przed odprowadzeniem do odbiornika powinno się poddawać je oczyszczeniu w oczyszczalniach.

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).

Od źródeł do Myślenic rzeka jest typowo górską wodą z kamienistym dnem o gęstej sieci dopływów o dużych spadkach i wąskich dolinach. Poniżej Zbiornika Dobczyckiego (zapora w Dobczycach) także nie traci górskich cech, meandrując wartko po żwirowym podłożu. Bliżej ujścia płynie uregulowanym głębokim korytem, ale i tutaj trudno znaleźć typowo nizinne fragmenty rzeki. W zlewni rzeki przeważają użytki rolne, lasy około 43%powierzchni. Wody Raby spływają w wąską dolinę w kierunku północnego wschodu, mijają Rabę Wyżną, Chabówkę i Rabkę. Tu dno doliny tworzą dwie terasy, zalewowa i rędzinowa, niższa wznosi się ok. 4 m ponad poziom rzeki, która zalewa ją tylko podczas wielkich powodzi, oraz wyższa na poziomie 15 m. W pobliżu ujścia Poniczanki i Słonki erozja utworzyła charakterystyczne obniżenie. Poniżej Rabki Raba płynie na północny wschód i przepływa przez kotlinę Mszany Dolnej, gdzie zmienia kierunek na północny zachód, a następnie przepływa między Szczeblem i Lubogoszczem, aby od Lubnia płynąć w kierunku Myślenic wprost na północ.

Gmina Jodłownik – gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie nowosądeckim.

Stradomka – rzeka będąca prawobrzeżnym dopływem Raby, do której wpada na jej 40,8 kilometrze biegu. Najdalsze źródła Stradomki znajdują się w Beskidzie Wyspowym, na północnych stokach Śnieżnicy. Rzeka płynie następnie w ogólnym kierunku północnym przez Pogórze Wiśnickie, a jej całkowita długość wynosi ponad 40 km. Większymi dopływami są: Sawka, Tarnawka, Potok Sanecki i Polanka (wszystkie prawobrzeżne). W górnej części swojego biegu ma charakter rzeki górskiej. Jej średni spadek wynosi 1,2%, co jest dużą wartością. Powierzchnia całej zlewni Stradomki wynosi 361,8 km².

Zlewnia rzeki Raba zasilana jest z powiatu limanowskiego głównie przez rzekę Mszanka i potok Kasinianka. Do zlewni Raby należy także rzeka Stradomka – największy prawobrzeżny dopływ, odwadniający gminy Jodłownik, Tymbark, Trzciana i północne części gminy Limanowa. Na odcinku ujściowym, na długości 19 km, Raba nie przyjmuje żadnych dopływów, dorzecze jest tu wyjątkowo wąskie, o średniej szerokości 3 km. W dolnym swym biegu Raba jest odbiornikiem przede wszystkim ścieków bytowo-gospodarczych i komunalnych z miejscowości położonych w jej zlewni, zanieczyszczeń wprowadzanych do jej wód ze spływami powierzchniowymi, jak również zanieczyszczeń przemysłowych pochodzących z jednostek zlokalizowanych głównie w mieście Bochnia. Na odcinku ujściowym wody rzeki Raby są ujmowane dla celów komunalnych dla miasta Bochni oraz socjalnych i przemysłowych przez ZPH "STALPRODUKT" w Bochni. Średni przepływ roczny dla zlewni Raby wynosi 4,26 m³/s.

Krzyworzeka – rzeka w południowej Polsce, będąca prawobrzeżnym dopływem Raby. Długość całkowita 18 km, ujście do Raby w okolicach wsi Stadniki (56 km biegu Raby). Powierzchnia zlewni przy ujściu wynosi 80,2 km². Najważniejszymi dopływami są: Sikornica (prawostronny), Olszenica i Lipnik (lewostronne).

Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Serbii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

Przepływa przez: Beskidy Zachodnie, Pogórze Zachodniobeskidzkie oraz zachodnią część Kotliny Sandomierskiej. Stanowi granicę pomiędzy Beskidem Makowskim i Beskidem Wyspowym (do ujścia Krzczonówki) oraz między Pogórzem Wielickim a Pogórzem Wiśnickim.

Główne dopływy: Poniczanka, Słonka, Krzyworzeka, Mszanka, Kasinianka, Kaczanka, Krzczonówka, Trzemeśnianka, Stradomka, Babica.

Większe miejscowości:

Beskidy Zachodnie (513.4-5, słow. Západné Beskydy) – makroregion położony w obrębie Zewnętrznych Karpat Zachodnich, którego średnie wysokości nad poziomem morza oscylują pomiędzy 600 a 1400 m (wyjątek to masyw Pilska i masyw Babiej Góry, które przekraczają 1500 m n.p.m.).

Kasinianka – potok, prawy dopływ Raby. Czasami bywa nieprawidłowo nazywana Kasinką lub Kasińczanką. Cała zlewnia Kasinianki znajduje się na obszarze Beskidu Wyspowego. Ma źródła pod zachodnimi stokami Przełęczy Gruszowiec, na wysokości około 650 m n.p.m. Spływa z nich w zachodnim kierunku pomiędzy Śnieżnicą a Ćwilinem, a następnie w północnym kierunku pomiędzy Śnieżnicą i Lubogoszczem. W Kasinie Wielkiej zmienia kierunek znów na zachodni przepływając doliną pomiędzy Lubogoszczem a Wierzbanowską Górą, Lubomirem i Kiczorą . W Kasince Małej na wysokości około 360 m n.p.m. uchodzi do Raby, w miejscu o współrzędnych 49°42′27″N 20°01′55″E / 49.7075, 20.03194.

Bochnia, Wyżyce, Myślenice, Dobczyce, Rabka-Zdrój, Raba Niżna, Raba Wyżna, Chabówka, Mszana Dolna i Gdów.

Ciekawostki

W wodach Raby występuje rak rzeczny.

Do lat siedemdziesiątych w starorzeczach Raby między Pcimiem a Lubniem występowały żółwie błotne.

Przypisy

"[...] celtyckie nazwy rzek, głównie dopływów Wisły, jak Raba, Ropa, San i inne " [w:] Światowit. Rocznik poświęcony archeologii i badaniom pierwotnej kultury polskiej i słowiańskiej. Państwowe Wydawn. Naukowe. 1962. 254.; "[...] cytowane w literaturze, a więc: San, Raba, Ropa oraz braha albo bryja, sługa, hak, szczęka (patrz prace Mikołaja Rudnickiego, Jan Rozwadowskiego. Nazwy Wisły i jej dorzecza. Monografia Wisły. 2. – Studia nad rzek słowiańskich, I. Rozprawa. PAU. XLIII; przypisy tamże)" [w:] Janina Rosen-Przeworska. Tradycje celtyckie w obrzędowości Protosłowian. Ossolineum. 1964. str. 117; "Puisqu'il est impossible de les enumerer tous citons moins: Brda, Brenna, Bzura, Drwęca, Mroga, Nida, Raba, San, etc. Bzura selon Jan Michał Rozwadowski correspond avec Brigulos, Drwęca aves Druentia, Durance, Nida avec Nidder, Raba avec Raab, San avec Sadne et Sein." [in:] Ethnologia Polona. Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk). 1981. p. 49.
Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.