Kościół w Rabie Wyżnej

Budynek Urzędu Gminy w Rabie Wyżnej

Raba Wyżna – wieś w Polsce położona w Województwie małopolskim, w Powiecie nowotarskim, w Gminie Raba Wyżna, nad rzeką Rabą. Miejscowość jest siedzibą władz Gminy Raba Wyżna.

W latach 1975-1998 miejscowość znajdowała się w Województwie nowosądeckim.

Pod względem geograficznym znajduje się w Kotlinie Rabczańskiej.

Historia

Jedna z pierwszych wzmianek o wsi Raba Wyżna (jako Raba) znajduje się w rejestrach poborowych Królestwa Polskiego z 1581 roku. Wynika z nich, że wieś należała do dóbr Kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana.

Kościół

Przed rokiem 1580 powstał drewniany kościół. W 1665 roku zbudowano nowy murowany kościół staraniem Adama i Zofii Skrzetuskich. Konsekracja nowej świątyni miała miejsce w 1668 roku i dokonał jej sufragan krakowski bp Mikołaj Oborski. W latach 1841–1843 kościół został rozbudowany oraz uroczyście konsekrowany przez bpa tarnowskiego Józefa Grzegorza Wojtarowicza 13 sierpnia 1848 roku. Watro zaznaczyć, że powstał w wyjątkowo krótkim okresie, gdyż rozbudowa trwała tylko dwa lata. Był to także olbrzymi, jak na tamte czasy, budynek kościoła parafialnego, do którego uczęszczali mieszkańcy nie tylko Raby Wyżnej, ale także Bielanki, Rokicin i Sieniawy, gdyż to właśnie z tych miejscowości do końca lat 80-tych XX wieku składała się parafia św. Stanisława BM. Do roku 1758 do parafii w Rabie Wyżnej należała także połowa Spytkowic, druga połowa tej wsi była częścią parafii w Jordanowie.

Na przełomie 1905/1906 roku artysta malarz Piotr Niziński (uczeń Jana Matejki) namalował w świątyni na sklepieniu nawy głównej plafon przedstawiający ogłoszenie dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Maryi przez papieża Piusa IX. Podczas okupacji budynek kościoła został zamknięty przez władze niemieckie i częściowo zniszczony. Za zgodą Metropolity krakowskiego, księcia Adama Stefana Sapiehy nabożeństwa odprawiano wtedy we Dworze Głowińskich oraz w domu ówczesnego kościelnego. Po wojnie odrestaurowano go staraniem ks. prałata Józefa Polońskiego (zm. 28 I 1983) natomiast gruntowny remont przeprowadził w latach 80-tych XX wieku ks. Wacław Heczko (zm. 1 II 1997), z wykształcenia technik budowlany. Powstała wtedy polichromia, której autorem jest Jacek Konarski.

Przynależność do diecezji

Parafia od chwili powstania należała do diecezji krakowskiej, od 1786 roku do diecezji tarnowskiej i ponownie do krakowskiej od 1807 roku; po restytucji diecezji tarnowskiej (jako tynieckiej) w 1826 roku została włączona w jej obręb. W 1886 roku wróciła ponownie do macierzystej diecezji, kiedy to odłączono z diecezji tarnowskiej na rzecz diecezji krakowskiej dekanaty: nowotarski, makowski, myślenicki i niepołomicki. Brak aktu erygowania parafii. Obecnie parafia znajduje się w Archidiecezji krakowskiej w dekanacie rabczańskim. Dziekanem tego dekanatu jest proboszcz parafii Raba Wyżna ks. prałat Antonii Zuziak.

Szkoła parafialna

Od 1596 roku istniała we wsi szkoła parafialna, która w 1616 roku otrzymała własny budynek.

Właściciele

Rabę Wyżną dzierżyła rodzina Jordanów herbu Trąby, od końca XVI wieku Sierakowskich herbu Ogończyk. Po nich wieś przeszła w dzierżawę rodziny Wilkoszewskich herbu Sariusz, a od 1885 Zduniów (rodzina inteligencka o chłopskich korzeniach, wywodząca się z miejscowości Pcim koło Myślenic). Jan Kanty Zduń (1867-1906) pojął za żonę Różę z domu Seeling de Saulenfels (1871-1957), córkę Ludwika Seelinga de Saulenfels, dyrektora dóbr arcyksięcia Rainera w Izdebniku i Melanii z Riegerów, wywodzącej się ze znanej krakowskiej rodziny. Ich jedna córka Wanda (1894-1983) w 1917 r. wyszła za mąż za Kazimierza Głowińskiego (1878-1942), c.k. komisarza powiatowego w Nowym Targu, dlatego dobra rabiańskie posiadała od tego czasu rodzina Głowińskich herbu Godziemba, pochodząca z Kresów. Dzierżyli oni Rabę Wyżną do końca II wojny światowej skąd zostali usunięci w 1945 roku. Ich potomkowie rozsiani są po różnych częściach Polski i świata.

Dzieje wsi

W latach 1846-1847 wieś dotknęła klęska głodu będąca następstwem nieurodzaju, oraz epidemia tyfusu. Zmarła wówczas 1/3 mieszkańców wsi (codziennie umierały 3 – 4 osoby). Epidemie tyfusu i dyzenterii powracały w kolejnych latach. Zdarzały się też pojedyncze przypadki zgonów na cholerę. We wrześniu 1899 otwarto linię kolejową Chabówka-Zakopane. W 1902 roku zbudowano w Rabie Wyżnej Pałac Głowińskich w stylu secesyjnym dla Jana Zdunia, według projektu Konrada Khula. Od 1906 roku działa we wsi Bank Spółdzielczy.

W wyniku II wojny światowej wielu mieszkańców wsi opuściło swoje domy. Dnia 2 września przez wieś przetoczyła się bitwa, w wyniku której spalono ok. 40 domów. Zginęło kilkanaście osób cywilnych.
3 września Niemcy zatrzymali sporą grupę mężczyzn idących na niedzielną mszę do kościoła. Zostali oni wywiezieni do obozu pracy w miejscowości Mauthausen na terenie Austrii.
W 1941 roku Niemcy zabrali dzwony z kościoła. W 1943 roku zajęli pałac.
W 1945 majątek dziedziców został odebrany prawowitym właścicielom.