Rachel Grynfeld - Polski Serwis Naukowy

Rachel Grynfeld (z d. Grynglas) (ur. 2 stycznia 1925 w Łodzi) ─ przeżyła Holocaust, wychowawczyni w przedszkolu, od 1957 w Izraelu, tam upamiętnia dzieje Żydów łódzkich, współautorka autobiograficznej książki Gwizd życia.

Rachel Grynfeld współautorka autobiograficznej książki „Gwizd życia” fot. Mirosław Zbigniew Wojalski Łódź 28 sierpnia 2009 podczas obchodów 65. Rocznicy likwidacji Litzmannstadt Getto

Dzieciństwo i młodość

Mieszkała przy Starym Rynku 3, ale rodzice byli też właścicielami kamienicy przy al. T. Kościuszki 26.

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) – zespół niemieckich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Nazwy Auschwitz i Birkenau są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim i Brzezinka, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 i aneksji tych ziem przez III Rzeszę, gdy Oświęcim znalazł się administracyjnie w rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo w główne miejsce masowej eksterminacji około miliona Żydów z całej Europy, a także wielu Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości. Jest to jedyny obóz koncentracyjny znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-45).

Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczała do żeńskiego Gimnazjum Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich przy ul. G. Piramowicza 6. Ukończyła tam dwie klasy i zdała do III, ale wybuchła wojna, szkoły zamknięto, naukę kontynuowała prywatnie.

W Litzmannstadt Getto

Dom, w którym z rodzicami mieszkała znalazł się w granicach getta stworzonego przez hitlerowców na terenie dzielnicy Bałuty w kwietniu 1940. Zamknięta w getcie początkowo kontynuowała naukę w gimnazjum. Po zamknięciu gimnazjum zmuszona była pracować, najpierw w fabryce (tzw. resorcie) dywanów, następnie w pracowni kapeluszy, a potem w resorcie metalowym.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Ghetto Litzmannstadt – zorganizowane w Łodzi przez okupacyjne, narodowosocjalistyczne (nazistowskie) władze III Rzeszy w 1939 r. getto żydowskie, do którego przymusowo przesiedlano ludność pochodzenia żydowskiego, głównie z terenów aglomeracji łódzkiej oraz przypadkowe klany Cyganów mordowanych w pierwszej kolejności.

W sierpniu 1944 getto było likwidowane i została wywieziona wraz z 70 000 jego mieszkańców do obozów koncentracyjnych. Ona do Birkenau należącego do hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. W październiku 1944 wywieziona do obozu Halbstadt – Lager w Sudetach pracowała przy produkcji broni aż do wyzwolenia obozu w maju 1945 przez wojska radzieckie.

Park Ocalałych - park w Łodzi upamiętniający osoby, które przeszły przez istniejące w czasie II wojny światowej Ghetto Litzmannstadt, będące jednym z elementów realizacji planu eksterminacji Żydów III Rzeszy. Park został oficjalnie otwarty 30 sierpnia 2004, w dniu 60. rocznicy likwidacji getta.

Syjonizm (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Jerozolimska) – ruch polityczny i społeczny, dążący do stworzenia żydowskiej siedziby narodowej na terenie Palestyny. Syjonizm doprowadził do powstania Państwa Izrael w 1948 r.; współcześnie jego celem jest także utrzymanie jedności narodu żydowskiego żyjącego w rozproszeniu i jego więzi z Izraelem. Ruch zapoczątkowany w końcu XIX wieku miał wiele nurtów i postaci; powszechnie utożsamiany z syjonizmem politycznym, interpretowanym w różny sposób: jako nacjonalizm żydowski, jako ruch kolonialny i rasistowski, jako ruch narodowowyzwoleńczy, wreszcie jako ruch religijny. Poza syjonizmem politycznym mówiono o syjonizmie duchowym, którego celem była nowa tożsamość żydowska (Ahad ha-Am), odrodzenie języka hebrajskiego (Eliezer ben-Yehuda) i powstanie literatury i kultury w tym języku.

W Łodzi po wojnie

W czerwcu 1945 wróciła do Łodzi. Dom przy Starym Rynku 3 był zburzony, zamieszkała przy al. T. Kościuszki 26. Zapisała się do szkoły, równocześnie uczyła się księgowości, szkoły jednak nie ukończyła, matury nie otrzymała.

Na jednym ze spotkań organizacji syjonistycznej poznała swojego przyszłego męża Eliezera Grynfelda. Pobrali się 26 marca 1946 i wkrótce wyjechali do Niemiec z zamiarem dotarcia do Izraela drogą przez obóz UNRRA w Leipheim. Eliezer zachorował i z matką wrócił do Łodzi, ona natomiast jeszcze rok mieszkała w Niemczech i w 1947 wróciła do Łodzi, do męża.

Holocaust (‘całopalenie’) – termin pochodzący z kościelnej łaciny: słowo holocaustum jest adaptacją greckiego holókauston, rodzaj nijaki imiesłowu holókaustos (‘spalony w całości’), od czasownika holo-kautóo (‘spalam ofiarę w całości’) – spolszczenie: Holokaust. Słowo holocaust (termin religijny) pierwotnie oznaczało tylko ofiarę całopalną i w tym znaczeniu może być stosowane również dziś, przedmiotem tego artykułu jest jednak nowsze, obecnie najpowszechniejsze znaczenie tego słowa (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą) – prześladowania i zagłada milionów Żydów przez władze III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej.

United Nations Relief and Rehabilitation Administration (UNRRA z ang. - Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy) - organizacja utworzona przez Narody Zjednoczone w 1943, w Waszyngtonie, w celu udzielenia pomocy obszarom wyzwolonym w Europie oraz Azji po zakończeniu II wojny światowej. Ok 70% świadczeń na rzecz UNRRA, pochodziło z USA. Największymi odbiorcami były: Chiny, Polska, Włochy, Jugosławia.

Ponieważ znała język hebrajski, pracowała ucząc tego języka najpierw na koloniach letnich przygotowujących dzieci do wyjazdu do Izraela, potem w żydowskim przedszkolu, domu dziecka a na koniec w szkole. Mieszkali w małym posklepowym pomieszczeniu i dopiero po kilku latach przenieśli się do większego mieszkania, gdy już mieli dwójkę dzieci.

Eliezer Grynfeld ("Lolek") (ur. 18 października 1923 w Łodzi) ─ przeżył Holocaust, łódzki kaletnik i handlowiec, od 1957 w Izraelu, tam upamiętnia dzieje Żydów łódzkich, współautor autobiograficznej książki Gwizd życia.

W Łodzi mieszkali z mężem prawie 10 lat, w październiku 1956 wyjechali do Izraela.

W Izraelu

Do Izraela dotarli 21 października 1956. Po przyjeździe do Izraela w przedszkolu WIZO pracowała przez wiele lat, do przejścia na emeryturę 1 września 1985.

Na emeryturze też działa społecznie w WIZO i Instytucie Yad Vashem.

Mieszkają z mężem w Holon (Cholon?) w Izraelu, w domu, który razem zbudowali.

Kontakty z miastem rodzinnym

Kilkakrotnie odwiedziła z mężem Łódź, uczestniczyli oboje w obchodach 60. i 65. rocznicy likwidacji Litzmannstadt Getto.

Ma swoje drzewko w Parku Ocalałych w Łodzi.

Publikacje

Razem z mężem napisała książkę biograficzną: Rachel i Eliezer Grynfeldowie Gwizd życia.

Książka najpierw ukazała się w języku hebrajskim, a potem, przetłumaczona na język polski miała dwa wydania, wydanie II uzupełnione, Łódź 2009, ISBN 978-83-88552-66-3.

Źródła

Joanna Podolska Uratowała ich wiara, że zło musi mieć koniec "Gazeta Wyborcza. Łódź", nr 199, 27 sierpnia 2005, s. 7

Anna Gronczewska Życie ponad wszystko "Polska The Times Dziennik Łódzki" dodatek "Kocham Łódź" 2009 nr 38 s. 6

Joanna Podolska Ocaleli. Rachela i Lolek Grynfeldowie, "Gazeta Wyborcza. Łódź", nr 200, 27 sierpnia 2009, s. 6 "Historia. Łódź".