Rada Obrony Państwa - Polski Serwis Naukowy

Rada Obrony Państwa – nadzwyczajny i tymczasowy organ parlamentarno-rządowy powołany do życia przez Sejm Ustawodawczy ustawą z 1 lipca 1920. Działała do 1 października 1920.

Utworzenie Rady

Powstanie Rady Obrony Państwa (ROP) wiąże się bezpośrednio z przezwyciężaniem kryzysu gabinetowego w czerwcu 1920 r.i groźbą inwazji wojsk Rosji sowieckiej na etnicznie polskie ziemie. Po dymisji rządu Leopolda Skulskiego na początku czerwca przez kilka tygodni trwały targi nad sformowaniem nowego gabinetu. Dopiero powierzenie misji tworzenia rządu Władysławowi Grabskiemu zakończyło kryzys. W dniu 28 czerwca 1920 r. premier omawiał kierunki polityki swego rządu z marszałkiem sejmu Wojciechem Trąmpczyńskim. Podczas tego spotkania zarysowała się koncepcja powołania rządu obrony narodowej. Idea ta nie znalazła wsparcia wśród polityków prawicowych i centrowych, stanowiących trzon nowego rządu. Pojawiła się natomiast koncepcja ściślejszego komitetu obrony państwa. Nowy organ miał składać się z 12 członków (4 przedstawicieli sejmu, 4 członków rządu i 4 reprezentantów Naczelnego Dowództwa. Projekt przedstawiono Piłsudskiemu, który udzielił swego poparcia. Rada Ministrów przyjęła projekt odpowiedniej ustawy na posiedzeniu 29 czerwca. Dla uniknięcia przeciągających się dyskusji w sejmie postanowiono uprzedzić o przygotowywanym projekcie ugrupowania lewicowe. Następnego dnia w południe odbyło się spotkanie w prywatnym mieszkaniu marszałka Trąmpczyńskiego. Lewica poparła projekt wnioskując o zwiększenie liczby przedstawicieli Sejmu do 8. Uzgodniony projekt przedstawiono na posiedzeniu Sejmu w dniu 30 czerwca. Uchwalenie ustawy nastąpiło w dniu 1 lipca 1920 r.

Władysław Kiernik (ur. 27 lipca 1879 w Bochni, zm. 23 sierpnia 1971 w Warszawie) – polityk polski, aktywny działacz ruchu ludowego, minister spraw wewnętrznych, minister rolnictwa, w II RP poseł w latach 1919–1933 (na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm I, II i III kadencji), po II wojnie światowej poseł na Sejm Ustawodawczy; adwokat.
Tadeusz Rozwadowski (Tadeusz Jordan-Rozwadowski) herbu Trąby (ur. 19 maja 1866 w Babinie, zm. 18 października 1928 w Warszawie) – Feldmarschalleutnant Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego.

Skład Rady

Ostatecznie ukształtował się 19 osobowy skład Rady:

I. Osoby wchodzące do Rady z urzędu:

Józef Piłsudski, naczelnik państwa – przewodniczący Rady (1 VII – 1 X 1920)

Władysław Grabski, premier – wiceprzewodniczący Rady (1 VII – 23 VII 1920)

Wincenty Witos, premier – wiceprzewodniczący Rady (24 VII – 1 X 1920)

Wojciech Trąmpczyński, marszałek sejmu (1 VII – 1 X 1920)

II. 10 reprezentujących główne kluby poselskie:

Jan Kanty Federowicz (ur. 1858 w Krakowie, zm. 13 lipca 1924 w Krakowie) – polski działacz samorządowy, prezydent Krakowa, poseł na Sejm Ustawodawczy w II RP, kupiec.
Kazimierz Władysław Bartel (ur. 3 marca 1882 we Lwowie, zm. 26 lipca 1941 we Lwowie) – polski polityk, profesor, matematyk (jego prace dotyczyły głównie geometrii), rektor Politechniki Lwowskiej. Poseł na Sejm, pierwszy premier Polski po przewrocie majowym, premier pięciu rządów Rzeczypospolitej, senator, w latach 1919–1920 kierownik Ministerstwa Kolei Żelaznych, wicepremier oraz minister wyznań i oświecenia publicznego w pierwszym rządzie Józefa Piłsudskiego, wolnomularz. Po ataku Niemiec na ZSRR podczas II wojny światowej i zajęciu Lwowa przez Wehrmacht, odmówił kolaboracji z nazistami, za co został przez nich zamordowany.

PSL Piast – Maciej Rataj (1 VII – 23 VII 1920), Władysław Kiernik (24 VII – 1 X 1920)

Związek Ludowo-Narodowy – Roman Dmowski (1 VII – 19 VII 1920), Aleksander Skarbek (20 VII – 1 X 1920)

Narodowe Zjednoczenie Ludowe – Leopold Skulski (1 VII – 23 VII 1920), Edward Dubanowicz (24 VII – 1 X 1920)

PPS – Norbert Barlicki

Narodowa Partia Robotnicza –Adam Chądzyński

Chrześcijański Związek Robotniczy – Artemiusz L. Czerniewski

PSL Wyzwolenie – Jan Woźnicki

Klub Pracy Konstytucyjnej – Jan Kanty Federowicz

Klub Mieszczański – Aleksander de Rosset

PSL Lewica – Jan Stapiński

III. 3 przedstawicieli rządu

Jan Stapiński (ur. 21 grudnia 1867 w Jabłonicy Polskiej, zm. 17 lutego 1946 w Krośnie) – jeden z twórców i przywódców polskiego ruchu ludowego, publicysta, współzałożyciel (1895) SL; w latach 1908–1913 prezes PSL, w latach 1914–1924 – PSL Lewicy; w latach 1902–1933 wydawca "Przyjaciela Ludu"; wiceprezes Koła Polskiego w austriackiej Radzie Państwa.
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" powstało w grudniu 1913 (lub 2 lutego 1914) w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika "Piast" oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego zastąpił w 1918 dotychczasowy wiceprezes Wincenty Witos.

Kazimierz Bartel, minister kolei (1 VII – 23 VII 1920)

Stanisław Śliwiński, minister aprowizacji (1 VII – 23 VII 1920)

Eustachy ks. Sapieha, minister spraw zagranicznych

Ignacy Daszyński, wicepremier (24 VII – 1 X 1920)

Leopold Skulski, minister spraw wewnętrznych (24 VII – 1 X 1920)

IV. 3 przedstawicieli wojska

Na wniosek Piłsudskiego, pełniącego funkcję naczelnego wodza, przejęto, że przedstawicieli wojska będzie się powoływać w miarę potrzeb. Stąd reprezentacja wojska nie miała stałego charakteru. W posiedzeniach Rady najczęściej uczestniczyli:

Norbert Barlicki (ur. 6 czerwca 1880 w Sieciechowie k. Radomia, zm. 6 sierpnia 1941 w Auschwitz-Birkenau) – działacz i przywódca PPS, publicysta, prawnik, nauczyciel.
Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie" – chłopska lewicowa partia polityczna działająca w II Rzeczpospolitej, utworzona w 1915 r. (początkowo pod nazwą PSL w Królestwie Polskim). Ugrupowanie wydawało tytuł prasowy Wyzwolenie, od którego przyjęło nazwę w 1918 r. Program partii zakładał państwo ludowe, świeckie, z powszechną i darmową edukacją. PSL "Wyzwolenie" postulowało także przeprowadzenie radykalnej reformy rolnej. Od 1919 r. wchodziło w skład lewicy parlamentarnej, prowadziło współpracę z Polską Partią Socjalistyczną. Pierwszy prezydent RP, Gabriel Narutowicz został wysunięty na stanowisko głowy państwa przez PSL "Wyzwolenie". W opozycji do rządu Chjeno-Piasta. Ugrupowanie poparło przewrót majowy w 1926 r. Początkowo udzielało poparcia sanacji, jednak w 1927 r. przeszło do opozycji względem obozu rządzącego. Od 1929 r. w Centrolewie. Część przywódców partii została osadzona w twierdzy brzeskiej i skazana w procesie brzeskim. W 1931 r., po połączeniu z PSL "Piast" i Stronnictwem Chłopskim utworzyło Stronnictwo Ludowe.

gen. Józef Leśniewski

gen. Kazimierz Sosnkowski

gen. Stanisław Haller

gen. Tadeusz Rozwadowski

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)