Rada Państwa NRD - Polski Serwis Naukowy

Posiedzenie Rady w dniu 25 czerwca 1981. W środku Erich Honecker

Rada Państwa Niemieckiej Republiki Demokratycznej (niem. Staatsrat der DDR) – kolektywna głowa państwa istniejąca w latach 1960–1990 w NRD.

Historia

Radę Państwa powołano na mocy ustawy z 12 września 1960 o "powołaniu Rady Państwa" (niem. Gesetz über die Bildung des Staatsrates) zmieniającej konstytucję NRD z 1949, po tym jak zmarł pierwszy prezydent NRD Wilhelm Pieck.

Kształt

Instytucja Rady Państwa nawiązywała kształtem, sposobem wyboru i pełnomocnictwami do podobnych instytucji w Polsce, Bułgarii i na Węgrzech. W jej skład wchodził przewodniczący, jego zastępcy oraz 16 członków i sekretarz. W drodze zwyczaju przyjęło się, że przewodniczącym zostawał I sekretarz SED (poza okresem 1973–1976 i po 1989), a jego zastępcami liderzy 4 partii Frontu Narodowego (LDPD – 2 zastępców, później jeden, NDPD, CDU i DBD po jednym) oraz działacze SED. Według artykułu 66 ustęp 2 konstytucji NRD (wersja z 1968) Przewodniczący Rady Państwa reprezentuje Niemiecką Republikę Demokratyczną w świetle prawa międzynarodowego (niem. Der Vorsitzende des Staatsrates vertritt die Deutsche Demokratische Republik völkerrechtlich), jednak w wyniku zmian w konstytucji z 1974 jego rola została formalnie, choć nie de facto (z powodu łączenia funkcji I sekretarza SED z przewodnictwem w Radzie), zrównana z pozostałymi członkami. Kadencja członków Rady trwała początkowo cztery, od 1974 pięć lat. W wyniku przemian demokratycznych z przełomu 1989 i 1990 Rada Państwa uległa rozwiązaniu na mocy ustawy z 5 kwietnia 1990, a jej funkcje przejęło Prezydium Izby Ludowej wraz z przewodniczącą Izby. Od 5 kwietnia do 2 października 1990 obowiązki głowy państwa NRD pełniła marszałek Izby Ludowej Sabine Bergmann-Pohl.

Liberalno-Demokratyczna Partia Niemiec (niem. Liberal-Demokratische Partei Deutschlands, LDPD) – partia polityczna działająca w Niemczech Wschodnich (1945–1990), nawiązująca do zasad liberalizmu politycznego i gospodarczego, należąca do Bloku Demokratycznego i Frontu Narodowego.

Demokratyczna Partia Chłopska Niemiec (niem. Die Demokratische Bauernpartei Deutschlands, DBD) – ugrupowanie istniejące we NRD w latach 1948–1990 jako część Bloku Demokratycznego i Frontu Narodowego, adresujące swój program do ludności rolniczej.

Kompetencje

Według artykułu 66 konstytucji NRD Rada Państwa była "pierwszą osobą w państwie" (po niej następowali formalnie: prezes Rady Ministrów oraz przewodniczący Izby Ludowej). W jej kompetencjach leżało (wg artykułów: 66–75):

rozpisywanie wyborów do Izby Ludowej i innych gremiów przedstawicielskich

powoływanie członków Narodowej Rady Obrony

korzystanie z prawa amnestii i łaski

ratyfikacja traktatów międzynarodowych

przyjmowanie przedstawicieli dyplomatycznych

przyznawanie odznaczeń państwowych

obejmowanie patronatu (niem. Ehrenpatenschaft) nad rodzinami wielodzietnymi

przyjmowanie petycji od obywateli

Budynek Rady Państwa w latach 1964–1990

Do 1974 Rada Państwa miała również prawo wydawania dekretów z mocą ustawy oraz rozpatrywania wniosków skierowanych do Izby Ludowej. Dokonywała wykładni konstytucji i ustaw oraz decydowała o zawieraniu traktatów państwowych. W 1974 na skutek konfliktów w łonie SED (związanych z odejściem Waltera Ulbrichta) kompetencji tych Radę pozbawiono.

Niemiecka Republika Demokratyczna w skrócie NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) - państwo powstałe 7 października 1949 na terenie byłej sowieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). 3 października 1990 NRD przyłączyła się do RFN.

Sabine Bergmann-Pohl z domu Schulz (ur. 20 kwietnia 1946 w Eisenach) – niemiecka działaczka polityczna – NRD i zjednoczonych Niemiec, ostatnia głowa państwa NRD (1990).

Siedziba

Pierwotna siedziba Rady: pałac Schönhausen

Początkowo mieściła się w pałacu Schönhausen, gdzie wcześniej rezydował Wilhelm Pieck. W 1964 oddano do użytku nową siedzibę (niem. Staatsratsgebäude) na placu Marksa i Engelsa w Berlinie (dawny i obecny pl. Zamkowy).

Narodowo-Demokratyczna Partia Niemiec (niem. National-Demokratische Partei Deutschlands, NDPD) – partia polityczna działająca w NRD w latach 1948–1990 w ramach tzw. Bloku Demokratycznego i Frontu Narodowego.

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Przewodniczący

Walter Ulbricht (1960–1973)

Willi Stoph (1973–1976)

Erich Honecker (1976–1989)

Egon Krenz (1989)

Manfred Gerlach (1989–1990)

Przypisy

Lech Janicki: Przemiany ustrojowe. W: Władysław Markiewicz (red.): Niemiecka Republika Demokratyczna. Rozwój społeczny i gospodarczy 1949-1969. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1971, s. 110.

Źródła

Lech Janicki: Przemiany ustrojowe. W: Władysław Markiewicz (red.): Niemiecka Republika Demokratyczna. Rozwój społeczny i gospodarczy 1949-1969. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1971, s. 110.
Verfassungen.de: Ustawa o powołaniu Rady Państwa NRD (niem.). [dostęp 30 lipca 2009].
Verfassungen.de: Konstytucja NRD z 1968 (wraz ze zmianami naniesionymi w 1974) (niem.). [dostęp 30 lipca 2009].