Ten artykuł dotyczy więzienia w Łodzi. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Makieta obozu

Żydowscy więźniowie na Radogoszczu

Tablica upamiętniająca zamordowanych oraz spalonych żywcem więźniów, znajdująca się na ścianie Kościoła Zesłania Ducha Świętego w Łodzi.

Radogoszcz – Rozszerzone Więzienie Policyjne (niem. „Erweitertes Polizeigefangnis, Radegast”), utworzone 1 lipca 1940, w fabryce włókienniczej Samuela Abbego, położonej u zbiegu obecnych ulic Zgierskiej i gen. J. Sowińskiego w Łodzi.

Nazwy więzienia

Ze względu na różne funkcje jakie pełnił Radogoszcz w czasie II wojny światowej zmieniały się również jego nazwy w języku niemieckim. W okresie od 1939 do 1945 roku Radogoszcz miał następujące nazwy:

Historia więzienia

 Osobny artykuł: Intelligenzaktion Litzmannstadt.

Powstało na bazie obozu przejściowego stworzonego w listopadzie 1939 w fabryce włókienniczej Michała Glazera, przy ówczesnej ul. Krakowskiej 17, dziś Liściastej. Tamtejszy obóz powstał ok. 9-10 listopada 1939, dla realizacji przez łódzkie gestapo dużej akcji represyjnej tzw.Intelligenzaktion Litzmannstadt skierowanej przeciwko miejscowej inteligencji. W tym czasie w fabryce Abbego funkcjonował obóz przesiedleńczy dla ludności cywilnej. W II połowie grudnia 1939, po zakończeniu zasadniczego etapu wspomnianej akcji represyjnej – w wyniku której rozstrzelano co najmniej 500 osób w pobliskich lasach lućmierskich – zaczęto stopniowo przemieszczać pozostałych w fabryce M. Glazera więźniów do fabryki S. Abbego. Ostatnia ich grupa opuściła teren fabryki przy Krakowskiej (Liściastej) w dniu 5 stycznia 1940 roku. Przez następne 6 miesięcy w fabryce S. Abbego funkcjonowały jednocześnie i obóz przesiedleńczy i obóz tymczasowy. Komendantem obozu w Radogoszczu był porucznik policji Walter Pelzhausen, a załogę stanowili miejscowi Volksdeutsche.

W obozie przesiedleńczym, w hali fabrycznej dla osób wysiedlonych m.in. z Kujaw zapewniono spanie na słomie i wyżywienie – rację chleba oraz zupę z brukwi. Osoby tam umieszczone (także starcy i dzieci) przechodziły trzykrotną selekcję oraz badania lekarskie. Wszystkim zabierano cenniejsze rzeczy. W wypadku stwierdzenia pochodzenia żydowskiego osoby kierowane były do obozów koncentracyjnych. Osoby młode i zdrowe kierowano na roboty przymusowe do Niemiec, a pozostałe na teren Generalnego Gubernatorstwa (m.in. do Tomaszowa). Nielicznym młodym udało się uniknąć wywózki do Niemiec dzięki symulowaniu jaglicy, poprzez sypanie cukru do oczu (z własnych zapasów żywności) idąc za radą współwięźnia lekarza.